Պահոց | 11:32 ա.

Ո՞վ կփրկի շարքային Ալիևին

18 Ապր

Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևն այսօր իսկապես անհանգստանալու լուրջ հիմքեր ունի: Արդեն չորրորդ անգամ ոչ այնքան բազմամարդ ընդդիմադիր խմբերին հաջողվում է երկրի մայրաքաղաքում արտահայտել իրենց բողոքը` չնայաց այն բանին, որ իշխանությունները ճնշումների համար կիրառում են հնարավոր ու անհնար բոլոր մեթոդները: Դրան զուգահեռ օր-օրի բազմապատկվում է նաև նրանց համակիրների թիվը, ու թեև ընդդիմախոսներից շատերն անմիջապես հայտնվում են ճաղերի ետևում, սակայն արդեն իսկ պարզ է դարձել, որ ձերբակալություններն ու ահաբեկումներն այսուհետ հազիվ թե դիտվեն սանձահարման ամենաարդյունավետ միջոցը, առավել ևս, որ միջազգային կազմակերպությունները բացահայտորեն հանդես են գալիս բողոքավորների կողմից, իսկ շատերն արդեն կանխագուշակում են, որ հեռու չէ այն օրը, երբ աշխարհը համար կրտսեր Ալիևը նույնպես կդիտվի անցանկալի անձ ու կհամալրի բռնապետների ցուցակը:
Այն փաստը, որ վերջին շրջանում Ադրբեջանում դեռ նոր-նոր ձևավորված ընդդիմադիր միասնական շարժում անսպասելի արագությամբ թափ է հավաքում, արդեն իսկ հիմք է տվել պնդելու, որ այդ երկրում առկա է նվազագույնը երկու նախապայման. մի կողմից ներքաղաքական հակասություններն ու հասարակական երկպառակությունը մոտենում են իրենց կրիտիկական կետին, մյուս կողմից ընդդիմությունը վայելու է արտաքին ուժերի համակրանքը և լիուլի աջակցություն է ստանում նրանցից: Որոշ վերլուծաբաններ համոզված պնդում են, թե հեռու չէ այն օրը, երբ Ադրբեջանում թունիսյան կամ եգիպտական սցենարով իշխանափոխություն կարող է տեղի ունենալ, մանավանդ որ իրադարձությունները գրեթե նույն կերպ են զարգանում:
Պետք է նկատել, որ խուճապային տրամադրություններ են նաև բուն իշխանության ներսում: Աչքի տակ ունենալով արաբական հեղափոխությունների դասերը և համակված այն մտքերով, թե փոփոխությունների ձգտող ժողովրդի դեմ ոչ մի տոտալիտար վարչակարգ չի կարող դիմակայել, նրանք սկսել են լրջորեն խորհել իշխանության կորստի վտանգի և դրա հետևանքների մասին: Վերջին օրերին ադրբեջանական որոշ թերթեր գրեցին, թե ինչպես են իշխող թիմի մի շարք ազդեցիկ անդամներ սկսել մտածել փոփոխության դեպքում գոնե իրենց պաշտպանելու, կարողություններն ու միջոցները փրկելու, սեփական անվտանգության երաշխիքներ ստանալու մասին: Պատմում էին, որ Բաքվի մի շարք բարձրաստիճան պաշտոնյաներ ու ազդեցիկ դեմքեր այդ նպատակի համար վերջերս գաղտնի հավաք են անցկացրել Լոնդոնում և այնտեղ մշակել են իշխանության «փրկության ծրագիրը»:
Սա, իհարկե, վտանգի մի կողմն է, երբ խորտակվող նավն առաջինը լքում են առնետները: Կա նաև տագնապի երկրորդ աղբյուրը, և դրա համար լուրջ ազդանշան դարձավ այն, որ օրեր առաջ Ադրբեջանում հավատարմագրված ԱՄՆ-ի ու եվրոպական շուրջ 20 երկրների դեսպաններ այցելեցին «Մուսավաթ» կուսակցության գրասենյակ, ուր կայացավ նրանց հանդիպումը Հանրային պալատում առանցքային դերակարարում ունեցող մի խումբ գործիչների հետ: Կատարվածը այն աստիճան մտահոգեց ու լրջորեն զայրացրեց պաշտոնական Բաքվին, որ իշխանության բարձրագույն մարմինների մի շարք ներկայացուցիչներ, իրար հերթ չտալով, հանդես եկան կոշտ հայտարարություններով` պահանջելով այսուհետ չմիջամտել Ադրբեջանի ներքին գործերին, քանի որ նման գործողությունները այլ բան չեն, քան «ներքաղաքական իրավիճակը ապակայունացնելուն միտված քայլեր» և կարող են լրջորեն փչացնել այդ երկրների հետ հարաբերությունները:
Քարոզչական ճակատում ընթանում են անհավասար մարտեր: Վարչակազմին ծառայող լրատվամիջոցները այժմ գործում են գերազանցապես մեկ ուղղությամբ` վարկաբեկել ընդդիմությանը` նրան վերագրելով ամեն կարգի մեղքեր` էլ հայերի հետ համագործակցելու, էլ թշնամու ջրաղացին ջուր լցնելու, էլ եվրոպացիների ու ամերիկացիների փողերով երկրում արաբական հեղափոխություն իրականացնելու ամբաստանություններ: Պատժիչ մեքենայի մյուս թևը նույնպես ձեռքերը ծալած չի նստում: Աշխատանքից կամ բուհերից հեռացվում են ցույցերին մասնակցած քաղաքացիները, տասնյակ ակտիվիստներ կանչվում են ոստիկանական բաժանմունքներ, որտեղ նրանց հետ «բացատրական» աշխատանքներ են տարվում:
Սակայն մեծ թափանիվը գործի է դրված, և այդ բոլոր ուժային դրսևորումներն այլևս անպատասխան չեն մնում, ինչպես եղել են երկար տարիներ: «Ադրբեջանի իշխանությունները պետք է թույլ տան ակցիաների անցկացումը: Խաղաղ հանրահավաքները խոսքի ու հավաքների ազատության էությունն են: Այդ իրավունքներն Ադրբեջանում ոտնահարվում են»,- հայտարարում է Amnesty International կազմակերպությունն ու այնուհետև պահանջում. «Միջազգային հանրությունը պետք է մեծ ճնշում գործադրի այդ երկրի կառավարության վրա, որպեսզի վերջ տրվի բռնություններին»:
ԵԱՀԿ Բաքվի գրասենյակն իր հերթին հանդես է գալիս արդարության և ժողովրդավարության պաշտպանության դիրքերից: «Մենք ցանկանում ենք, որ բողոքի ցույցերի ժամանակ այլևս ձերբակալություններ չլինեն: Մենք անխուսափելի ենք համարում իշխանությունների ու ընդդիմության միջև երկխոսությունը: Շատ կարևոր է, որ դա կայանա, և կողմերի համար ընդունելի որոշումներ գտնվեն: Դրա համար էլ պետք է խուսափել ակցիաների ժամանակ բռնության կիրառումից: Դա իշխանություններին ոչինչ չի տա»,- ասվում է նրանց տարածած կոչում: Սրան զուգահետ Freedom House կազմակերպությունը փաստում է, որ Ադրբեջանի կառավարությանը քննադատող բազմաթիվ լրագրողներ ենթարկվել են ճնշումների ու հետապնդումների, իսկ ոմանք` նույնիսկ ծեծի: «Լրագրողներ առանց սահմանների» կազմակերպությունը լրացնում է ասվածը. համաձայն նրանց տվյալներով` անկախ ու ընդդիմադիր լրագրողներն աշխատում են իշխանությունների մշտական ճնշումների ներքո: Նրանցից շատերը վստահ են, որ Ազգային անվտանգության և Ներքին գործերի նախարարությունները հետևում են հեռախոսային խոսակցություններին, ինտերնետ շփումներին: Հսկողության տակ են հատկապես արտասահմանցիների, միջազգային կազմակերպությունների հետ կապեր ունեցող գործրարների հեռախոսներն ու ինտերնետ հեռահաղորդակցության միջոցները:
Խոստովանենք, որ իրավիճակն իսկապես բարդ է և պայթյունավտանգ: Ալիևի այն համոզմունքը, թե հանուն նավթի իրեն ձեռք չեն տա, այլևս արդիական չէ: Նավթ կարելի է գնել նաև հաջորդ իշխանությունից, որը գուցե թե շատ ավելի զիջող ու առատաձեռն լինի` հաշվի առնելով իրեն մատուցած ծառայությունները: Ի վերջո նման օրինակներ աշխարհում քիչ չեն:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՍԵՎԱԿԸ ԼՈՒՍԻՆ ԱՄԱՐԱՅԻ ՄԱՍԻՆ

18 Ապր

«Չեմ կարծում, թե երգիչները բեմ են դուրս գալիս մարդկանց լացացնելու տրամադրությամբ: Բայց կարող եմ հաստատ ասել, որ ունկնդիրները համերգային դահլիճ են գնում՝ բնավ չմտածելով, թե պիտի լան: Բայց երբեմն… Այդպես եղավ դեկտեմբերի 4-ին:
Առաջինն արտասվեց մի… բոլորովին օտար մարդ՝ մոսկովյան դաշնակահարուհի Ե. Սմիրնովան: Դժվար է ասել, թե նա ինչ նկատեց ներքնատեսությամբ, ինչ պատկերացավ նրան մտովին, երբ հանկարծ լաց եղավ հսկայական դահլիճի առջև՝ Ռ. Մելիքյանի «Վարդ»-ի վրա: Հետո արտասվեցին նույն այդ դահլիճում նստած (ոչ, արդեն ոտքի կանգնած) շատերը: Ու հետո էլ ինքը՝ Լուսին Ամարան:
— Ես հիմա անանկ հուզված եմ,- մրմնջաց նա իր սքանչելի ձայնով, որ կարծես նաև իրենը չէր, որովհետև արտասվախառն էր:- Ես ասանկ բան տեսած չունիմ… Ինչ սքանչելի ժողովուրդ եք ԴՈՒՔ…
…Ի՞նչ արած, երևի բախտը բախտ է կոչվում հենց այն պատճառով, որ անկասելի է: Մեր բախտն էլ այսպիսին է. ամեն օր, աշխարհի այս կամ այն անկյունում, հնչում է մի նոր հայի անուն, փայլատակում է մի նոր աստղ: Կարծես թե բախտը վրեժ է լուծում բոլոր նրանցից, ովքեր մեզ այս բախտին են հասցրել. եթե պետք է ցրիվ լինել, ապա աստղերի պես, եթե պետք է սեփական տանը չլինել, ապա օտար տների մեջ էլ փայլել, եթե պետք է ապրել օտարի հայրենիքում, ապա այնպես ապրել, որ հեռավոր հայրենիքդ հպարտանա, ու եթե հյուր լինել սեփական տանդ (հյուր, սեփական տանը), ապա զգալ ու հասկանալ, թե «ինչ սքանչելի ժողովուրդ եք Դուք»…
…Առաջին պահին կարող է թվալ, թե պարծենալն ու հպարտությունը հարազատ եղբայրներ են, մինչդեռ, եթե խորանանք նրանց ծննդաբերության մեջ, նրանք շատ-շատ եղբայրներ են ընդոծին, բայց ոչ երբեք արյունակից: Եվ ոչ թե պարծենալով, այլ հիրավի հպարտությամբ կարող ենք ասել, որ աշխարհիս երգչախմբերի զարդն են ոչ թե երկու հայ երգչուհի (ինչպես գիտեինք ցայսօր), այլ երեք: Եվ այդ երրորդը Լուսին Ամարան է՝ Նյու-Յորքի «Մետրոպոլիտեն» օպերայի գլխավոր մեներգչուհին, «մեր ժամանակի լավագույն լիրիկական սոպրանոն»…

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ
«Գրական թերթ», 10.12.1965 թ.:

ՖԻԼԻՊ ՉԵՍՏԵՐՖԻԼԴ

18 Ապր

Երիտասարդ մարդը պետք է խելամիտ լինի` չձգտելով այդպիսին երևալ: Ալևոր մարդը պետք է խելամիտ թվա, թեկուզ և չի եղել այդպիսին: Խելացի մարդը երբեմն շտապում է, բայց ոչ մի բան չի անում հապշտապ: Իր արժանապատվության գիտակցումը խելացի մարդուն դարձնում է առավել համեստ, բայց դրա հետ մեկտեղ նաև առավել անսասան: Եթե քեզ գովում են` լավ մտածիր, թե արդյո՞ք դու արժանի ես գովասանքի: Եթե արժանի չես, նշանակում է քեզ ծաղրում են: Ով ինքն է խոսում իր արժանիքների մասին, նա ծիծաղելի է, բայց ով չի գիտակցում դրանք` հիմար է: Ամեն ոք, ով սիրում է չափից ավելի խոսել, ոչ մեկին հաճելի չէ: Նա շարունակ խոսում է իր մասին, ասես թե պատկերում է իր սեփական վեպի հերոսին:
Ապացուցելով քո կարծիքը և հերքելով ուրիշներինը, եթե դրանք սխալ են, զուսպ եղիր ինչպես բառերի, այնպես էլ արտահայտությունների մեջ: Հաճախ ավելի անհրաժեշտ է թաքցնել արհամարհանքը, քան ոխը: Վիրավորանքները դեռևս կարող են մոռացվել, բայց արհամարհանքը երբեք չի ներվում: Սուտն ու խարդավանքը հիմարների և վախկոտների ապաստարանն են:

ՏՈՄՈՆՈՐԻ

18 Ապր

* * *
Ինչպես գոտու ծայրերը, որպեսզի կապվեն,
Սկզբում աջ ու ձախ են բաժանվում իրարից,
Այդպես էլ ես ու դու.-
Բաժանվում ենք, սակայն
Միայն նրա համար, որ հանդիպենք նորից:

* * *
Ինչպես հալվող եղյամ` իջած ծաղիկներին
Քրիզանթեմի` այն տան այգում բացված,
Որտեղ ապրում եմ ես,
Այդպես էլ, կյանք, դու կհալվես-
Քնքուշ սիրով լցված:

Թարգմ. Հ. Բեյլերյան

%d bloggers like this: