Հրաժե՞շտ «Մադրիդյան սկզբունքներին»

15 Ապր

Պաշտոնապես ընդունված է ասել, որ ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում բանակցությունները շարունակվում են այսպես կոչված «Մադրիդյան սկզբունքների» շուրջ: Գոնե դրա մասին են վկայում են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկրների ղեկավարների, միջնորդների և այլ պատասխանատուների հայտարարությունները: Եվ ահա համանախագահները տարածաշրջան կատարած իրենց վերջին այցից հետո վերստին համատեղ հայտարարություն են տարածել, որտեղ մասնավորաբար խորին համոզվածությամբ գրում են, թե «ժամանակն է՝ հիմնարար սկզբունքներն ավարտին հասցնել, հաստատել և առաջ շարժվել խաղաղության համաձայնագրի նախագիծ մշակելու ուղղությամբ»:
Նրանց ցանկությունն, ինչ խոսք, բարի է և արժանի խրախուսանքի: Դրա միակ խոցելի կետն այն է, որ յուրաքանչյուր անգամ Մինսկի խումբը հայտարարություն է անում՝ այդպես էլ ըստ էության հասարակությանը չտեղեկացնելով բանակցությունների ընթացքի մասին։ Եվ ստացվում է այնպես, որ մենք կարծես թե գիտենք, սակայն ոչինչ էլ չգիտենք այն մասին, թե նրանք ինչ են խոսում։ Սրանից բացի կա ևս մի անհամապատասխանություն, ինչի մասին արդեն վաղուց խոսք է գնում, և կարծես թե այդ անհանգստությունն անհիմն չէ: Բանն այն է, որ Մինսկի խմբի դիվանագիտությունը նշանակալիորեն փոխվել է և այն մեծ հաշվով այլևս չի վերաբերում ոչ Մադրիդյան սկզբունքներին և ոչ էլ Ղարաբաղի կարգավիճակին։ Որոշ քաղաքական դիտորդներ նույնիսկ հակված են պնդելու, որ միջնորդներն իրենց գործունեությամբ մի տեսակ վերադարձ են կատարել դեպի ետ` ղարաբաղյան հակամարտության սկզբին, իսկ ավելի կոնկրետ` 1994թվին, երբ դիվանագիտության համար առկա էին ամենանվազագույն պայմանները։
Օրերս այս փակուղային կացությանը անդրադարձավ նաև Le Monde պարբերականը` գրելով, թե
Հայաստանը, Ռուսաստանը և Ադրբեջանը կարող են հանգիստ պաշտոնապես «այո» ասել ԼՂ խնդրի կարգավորման մադրիդյան սկզբունքներին, հատկապես, որ գիտեն` դրան չեն կիրառվելու: Ընդ որում, այդ բանը շատ լավ հասկանում են Եվրոպայում ու ԱՄՆ-ում, սակայն առայժմ զգուշավորություն են հանդես բերում և ջանում են զերծ մնալ կտուկ քայլերից: «Ռուսաստանը, Հայաստանը և Ադրբեջանը հավասարապես բավարարված չեն Մադրիդյան սկզբունքներով: Մոսկվան դեմ է Հարավային Կովկասում միջազգային ուժերի գործարկմանը: Ադրբեջանը դեմ է Լեռնային Ղարաբաղի ինքնորոշմանը: Հայաստանը դեմ է տարածքներից զորքերի դուրսբերմանը»,- ասված էր Le Monde-ի հրապարակման մեջ:
Բայց սա դեռ հակասությունների ամբողջ պաշարը չէ: Գործընթացում վերջին տարիներին նկատվող ապաակտիվացման դրդապատճառներից մեկն էլ այսօր դիտվում է Ղարաբաղի մասնակցության խնդիրը և այն համոզմունքը, որ հատկապես Մադրիդյան համաձայնությունը փակեց դեպի Ստեփանակերտ տանող ճանապարհները: Մի քանի տարի առաջ, երբ Հայաստանն այդ փաստաթղթին «ոչ» էր ասում, ԼՂՀ-ն արտահայտվելու ավելի մեծ հնարավորություններ ուներ: Իսկ հենց որ ընդունվեցին Մադրիդյան սկզբունքները՝ Հայաստանը միայնակ մնաց բանակցային դաշտում: Թերևս նաև սա է պատճառը, որ Ստեփանակերտը ամեն անգամ հարկադրված է լինում հիշեցնել, որ ինքն առնչություն չունի սկզբունքների ընդունման ու քննարկման հետ։ Ասենք ավելին` ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը փաստաթուղթը պաշտոնապես չի ներկայացրել ԼՂՀ-ին, թեև, ըստ սթափ տրամաբանության, դա պիտի արվեր, քանի որ Ղարաբաղն այսպես թե այնպես հակամարտության կողմերից մեկն է և նրա կարծիքի հետ վաղ թե ուշ ստիպված են լինելու հաշվի նստել:
Թեր և դեմ կարծիքների այս խառնաշփոթի մեջ հարկ է արձանագրել ևս մի իրողություն: Հատկապես Մադրիդյան սկզբունքներում էր, որ ԼՂ ինքնորոշման իրավունքն առաջին անգամ ամրագրվեց: Դա ոչ միայն այդ իրավունքը վավերացնող առաջին բանակցային փաստաթղթն էր, այլև արժանացավ միջազգային հանրության պաշտպանությանը: Եվ հիմա, երբ նշում ենք, որ Հայաստանի ներկա արտաքին քաղաքականությունը բոլորովին այլ ուղղությամբ է ընթանում, ինքստինքյան ի հայտ է գալիս նաև այն մտավախությունը, որ գուցե թե վերջնական արդյունքում դա հանգեցնի այդ մի ձեռքբերման կորստին:
Երկընտրանքն ամեն դեպքում առկա է: Մի կողմից պարզ է, որ քանի դեռ ԵԱՀԿ ՄԽ համանախագահներն իրենց աշխատանքները իրականացնում են կարգավորման հիմնարար ու դրանց հարակից տարրերի համաձայնեցման ուղղությամբ, փոխզիջումային լուծման հասնելը խիստ դժվար կլինի։ Մյուս կողմից կա մտավախություն, որ փոխարինելու եկող նորը կարող է շատ ավելի վատը լինել, քան իր նախորդն էր, իսկ դրա հավանականությունը ներկա իրողությունների պայմաններում փոքր չէ: Եվ այս իմաստով եթե խոսում ենք տարածաշրջանային հնարավոր զարգացումների, Մադրիդյան սկզբունքների ոչ իրատեսական լինելու, միջազգային մոտեցումները վերանայելու անհրաժեշտության և Արցախի միջազգային ճանաչման՝ որպես ներկա պահին տարածաշրջանային կայունություն ապահովելու միակ միջոցը լինելու մասին, պետք չէ մոռանալ նրան, ում հետ նստում ենք բանակցությունների սեղանի առաջ:
Բոլորովին վերջերս Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը, ելույթ ունենալով կառավարության նիստում, նորից յուրայիններին վստահեցրել, թե «այն առաջարկները, որոնք ներկա պահին գտնվում են բանակցությունների սեղանին, կապահովեն Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության վերականգնումը»: Դրա հետ մեկտեղ նա կրկնեց, որ Լեռնային Ղարաբաղի անկախության հարցը չի եղել ու չի լինելու բանակցությունների թեմա: Ահա այսպես են Բաքվում ընկալում Մադրիդյան սկզբունքների տառն ու ոգին: Այտեղ հակված են ղարաբաղյան կարգավորման գործընթացում պահանջել ամեն ինչ՝ չտալով ոչինչ։ Իսկ սա արդեն դիվանագիտություն չէ։ Ու հետևաբար որևէ քիչ թե շատ նախընտրելի փաստաթուղթ հազիվ թե կարողանա ընթացքը պահել ցանկալի հունի մեջ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s