Պահոց | 8:41 ա.

Ամերիկյան մահակը և հայկական գանգատը

11 Ապր

Ինչպես յուրաքանչյուր տարի, այս անգամ էլ Միացյալ Նահանգների Պետական քարտուղարությունը փոքր-ինչ ուշացումով հրապարակեց «Մարդու իրավունքներ- 2010» զեկույցը: Հապաղումի պատճառը, պարզվեց, արաբական աշխարհում տիրող իրավիճակն էր, որ խառնել էր Վաշինգտոնի հաշիվները և հարկադրել վերանայելու մի շարք ձևակերպումներ: Ինչպես հպարտությամբ նշել էին զեկույցի հեղինակները, փաստաթուղթը «հանրագիտական մանրամասնությամբ» վերլուծում է աշխարհի 190 երկրներում մարդու իրավունքների վիճակը անցած տարվա ընթացքում: Հայաստանին հատկացվել էր ոչ ավել, ոչ պակաս` 63 էջ:
Իհարկե, լավ չէր, որ զեկույցի հրապարակումը համընկավ Հայաստանի նախագահի երդմնակալության երրորդ տարեդարձի հետ` ստվեր նետելով այդ նշանակալի իրադարձության վրա: Ամեն դեպքում քիչ հաճելի բան կա, երբ ստիպված ես լինում ընթերցել մեղքերի ու բացթողումների մի հսկայական շարանի թվարկում, որի անմիջական պատասխանատուն ինքդ ես: Իսկ որ ամերիկացիներն այդ իմաստով ջանք ու եռանդ չէին խնայել, դա փաստ է: Դժվար պիտի լինի վերհիշել, թե նախկինում ե՞րբ էր մեր երկիրն արժանացել համանման կոշտ գնահատականի: Փոխարենն այնքան էլ բարդ չի լինելու կռահել, թե ի՞նչ նպատակներով է դա արվում ու ինչ կարող է հաջորդել սրան:
Շրջանցելով բոլոր կարգի մանրամասները, նշենք միայն այն հիմնական խոցերը, որոնց մասին ահազանգում էր Պետքարտուղարությունը: Զեկույցն առաջին հերթին արձանագրվում էր, որ Հայաստանում սահմանափակված է քաղաքացիների՝ խաղաղ ընտրությունների միջոցով իշխանությունը փոխելու իրավունքը, քանի որ դրանք պարբերաբար կոպիտ խախտումներով են անցկացվում: Այնուհետև ասվում էր, որ իրենց քաղաքացիական ղեկավարների ուղղորդությամբ՝ անվտանգության ուժերի որոշ ներկայացուցիչներ շարունակել են ոտնահարել մարդու իրավունքները՝ մնալով անպատիժ: Իշխանությունները կասկածյալների են ձերբակալել ու պահել առանց բավարար հիմքերի, դատարանները մնում են իշխանությունների կողմից քաղաքական ճնշման առարկա։ «Ոստիկանները ձերբակալությունների ու հարցաքննությունների ընթացքում ծեծի են ենթարկել քաղաքացիներին։ Իշխանությունները շարունակել են առանց արժանահավատ հիմնավորումների ձերբակալել քրեական հանցանքների մեջ կասկածվողներին և կալանքի տակ առնել ընդդիմության հետ առնչություն ունեցող կամ քաղաքական ակտիվություն դրսևորողներին»,- ասվում էր զեկույցում: Վաշինգտոնի խորին համոզմամբ, հայաստանյան լրատվամիջոցները, հատկապես՝ հեռուստատեսությունը, նախկինի պես չեն ապահովել կարծիքների բազմազանությունն ու օբյեկտիվ լուսաբանումը: Հետապնդումներ են եղել լրատվամիջոցների նկատմամբ, շարունակվել է գրաքննությունը: Իշխանություններն ու օրենքները սահմանափակել են կրոնական ազատությունը: Կոռուպցիան դեռևս խնդիր է, իսկ պետական կառույցները սահմանափակ ջանքեր են գործադրել դրա դեմ պայքարելու գործում:
Զեկույցում մանրամասն անդրադարձ կար նաև բանակում տեղի ունեցած սպանություններին ու մահացու ելքերով միջադեպերին: «2010 թվականին Հայաստանի բանակում ոչ մարտական պայմաններում սպանվել է 54 զինծառայող, որոնցից 11-ը թշնամու կրակից է զոհվել»,- ամփոփել էր ԱՄՆ արտաքին գերատեսչությունը: Չէր շրջանցվել նաև քաղաքական հայացքների համար արգելափակված անձանց պարագան, ինչպես նաև հիշատակված էր, որ քաղաքական գործունեության համար շատերին մեղադրանք է առաջադրվել «զանգվածային անկարգություններ» կազմակերպելու հոդվածով: Առանձին բաժին էր հատկացված Հայաստանում աշխատանքային իրավունքների, միասեռականների, բանտերի և ազատազրկման վայրերի խնդիրներին: Մտահոգության առարկա էր դարձել նաև ԼՂ սահմանային հատվածում ականների առկայությունը:
Ինչպես տեսնում ենք, մխիթարության արժանի քիչ տողեր կարելի էր գտնել անդրօվկիանոսյան հայացքով կատարված գնահատականներում: Եվ դժվար չէր կռահել, որ համանման որակումները մեր երկրում պիտի ունենային իրենց բազմաբևեռ արձագանքները: Մասնավորաբար, իշխանական թևը որքան էլ ջանաց մնալ իր արժանապատվության բարձունքի վրա և հեռու վանել հուզական դրսևորումները, դա նրան այնքան էլ չհաջողվեց: Ի վերջո, գոտկատեղից ներքև հասցված հարվածը ցավոտ էր, և ջղակծկումներն անխուսափելի էին: Սակայն նույնիսկ այդ պարագայում հնչած մեկնաբանությունները ոչ միայն ի զորու չէին ինչ-որ չափով հարթել սուր անկյունները, այլև ավելի էին շեշտում արդարացումներ գտնելու անհնարինությունը: Եվ ստացվեց այնպես, որ գանգատի ամբողջ իմաստը կենտրոնացավ այն մտքի վրա, թե Հայաստանում քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ ԱՄՆ Պետքարտուղարության վերջին զեկույցում տեղ գտած կոշտ գնահատականները ոչ մի կերպ չեն նպաստում հանրապետությունում ժողովրդավարության խորացմանը:
Պիտի չափազանց դժվար լինի գտնել առավել անհեթեթ պատճառաբանություն, քան Հանրապետական կուսակցության ներկայացուցիչներից մեկի այս դժգոհությունն է: Ոչ պակաս դժվար կլինի բացատրել հիշյալ մտայնությամբ ներշնչվածներին, որ ժողովրդավարությանը նպաստելու լավագույն ձևը անօրինականությունները կոծկելու և իշխանությունների գովքն անելու մեջ չէ, այլ դրանց մասին բարձրաձայնելու և քննադատությունները լսելու ընդունակության մեջ:
Գալով հնարավոր հետևանքներին, չի կարելի բացառել, որ ընդհանուր առմամբ զեկույցը որոշակի ազդեցություն կունենա արևմտյան քաղաքական շրջանակներում և թերևս ընդունվի ի գիտություն Հայաստանի վերաբերյալ առանձին մոտեցումների պարագայում: Նույն այս տրամաբանությամբ բացառել չի կարելի, որ ԱՄՆ գնահատականը ոմանց համար պարզապես ուղենիշ կլինի:
Ներկայացնելով «Մարդու իրավունքներ-2010» զեկույցը, պետական քարտուղար Հիլարի Քլինթոնն ասաց, որ Միացյալ Նահանգները միշտ աջակցելու է ժողովրդավարության և մարդու իրավունքների համար պայքարողներին, անկախ նրանց բնակության վայրից։ «Մենք կանգնելու ենք նրանց կողքին, ովքեր կիրառում են իրենց հիմնարար ազատությունները` խոսքի և հավաքների իրավունքը, ովքեր խաղաղ եղանակով են դա անում` անձամբ, կամ տպագիր, կամ ինտերնետի միջոցով»,- շեշտեց ԱՄՆ արտաքին գերատեսչության ղեկավարը։ Պետք է մտածել, որ Հայաստանում նույնպես ամերիկացիները կգտնեն այն ուժերին, որոնց սիրով ու մեծահոգաբար կաջակցեն: Ծանոթ լինելով Միացյալ Նահանգների գործելաոճին և նախորդ դեպքերի օրինակով հասկանալով, որ այս կարգի զեկույցները սովորաբար կիրառվում են իբրև մտրակ, մեր իշխանություններն այժմ կարող են լիահույս լինել, որ ինչ-որ մի պահի այդ մտրակը կշառաչի: Մնում է միայն ամեն գնով խուսափել հարվածից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՊՈԼ ԷՅՈՒԱՐ

11 Ապր

ԿՅԱՆՔՆ ԱՆՄԻՋԱԿԱՆ

Մնաս բարով թախիծ
Բարև թախիծ
Դու դաջված ես առաստաղի ճեղքերի մեջ
Դու դաջված ես ինձ սիրելի աչքերի մեջ
Բայց լիովին հագեցած չես տառապանքով
Քանզի շուրթերն անապական մատնում են քեզ
Մի ժպիտով
Բարև թախիծ
Մարմինների սեր կաթոգին
Գորովանքի հզորություն
Որի քնքշանքն համբառնում է
Մարմնաթափուր հրեշի պես
Հուսակտուր գլխի նման
Թախիծ դեմքով հրաշալի…

Թարգմ. Ն. Վարդանյան

ՄԻԽԱՅԻԼ ԲՈՒԼԳԱԿՈՎ

11 Ապր

ՆԱՄԱԿ ԽՍՀՄ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅԱՆԸ

Ես դիմում եմ ԽՍՀՄ կառավարությանը հետևյալ նամակով. այն բանից հետո, երբ իմ բոլոր ստեղծագործություններն արգելվեցին, շատ քաղաքացիներ, որոնց ես հայտնի եմ որպես գրող, սկսեցին ինձ միևնույն խորհուրդը հնչեցնել` հորինել «կոմունիստական պիես» (չակերտներում մեջբերումներն եմ նշում), բացի այդ, դիմել ԽՍՀՄ կառավարությանը զղջման նամակով, որով կհրաժարվեմ իմ նախկին հայացքներից, որոնք արտահայտել եմ իմ գրական ստեղծագործություններում, և կվստահեցնեմ, որ այսուհետ կաշխատեմ որպես կոմունիզմի գաղափարին նվիրված գրող-ուղեկից։ Նպատակը՝ փրկվել հալածանքներից, աղքատությունից և ի վերջո՝ անխուսափելի կործանումից։ Այս խորհրդին ես չանսացի։ Հազիվ թե հաջողվեր ինձ համար շահեկան լույսով ներկայանալ ԽՍՀՄ կառավարության առջև՝ գրելով անմաքուր և, միևնույն ժամանակ, միամիտ, քաղաքական տարօրինակ ցատկի նմանվող կեղծ նամակ։ Իսկ կոմունիստական պիես գրելու փորձեր նույնիսկ չարեցի` նախապես իմանալով, որ նման պիես ինձ մոտ չի ստացվի։
Իմ նորսում հասունացող ցանկությունը՝ դադարեցնել գրողական տառապանքներս, ստիպում է ինձ դիմել ԽՍՀՄ կառավարությանը ճշմարտացի նամակով…
Հիմա ես ոչնչացված եմ։ Այդ ոչնչացումը խորհրդային հասարակայնության կողմից ընդունվեց լիակատար ուրախությամբ և «նվաճում» անվանվեց…
Ես խնդրում եմ ԽՍՀՄ կառավարությանը հրամայել ինձ շտապ կարգով լքել ԽՍՀՄ սահմանները կնոջս՝ Լյուբով Եվգենևնա Բուլգակովայի ուղեկցությամբ։ Ես դիմում եմ խորհրդային իշխանության մարդասիրությանը և խնդրում ինձ՝ գրողիս, ով չի կարող օգտակար լինել իր հայրենիքում, մեծահոգաբար ազատ արձակել։
Եթե սա ևս, ինչ գրել եմ, համոզիչ չէ, և ինձ ԽՍՀՄ-ում կդատապարտեն ցմահ լռության, ես կխնդրեմ խորհրդային կառավարությանն ինձ ըստ մասնագիտության աշխատանք տալ և գործուղել թատրոն՝ աշխատելու որպես հաստիքային ռեժիսոր։ Ես հենց ճիշտ այդպես և ընդգծված ձևով էլ խնդրում եմ կտրականապես հրամայել գործուղման մասին, որովհետև աշխատանք գտնելու իմ բոլոր փորձերն այն միակ բնագավառում, որտեղ կարող եմ օգտակար լինել ԽՍՀՄ-ին՝ որպես բացառապես որակյալ մասնագետ, լիակատար ձախողման են ենթարկվել…
Ես խնդրում եմ ինձ նշանակել 1-ին գեղարվեստական թատրոնի լաբորանտ-ռեժիսոր, այն լավագույն դպրոցի, որը ղեկավարում են վարպետներ Կ.Ս. Ստանիսլավսկին և Վ.Ի. Նեմիրովիչ-Դանչենկոն։ Եթե ինձ ռեժիսոր չնշանակեն, կխնդրեմ հաստիքային վիճակագրի պաշտոնը։ Եթե վիճակագիր էլ չի կարելի, կխնդրեմ բեմի բանվորի աշխատանքը։ Իսկ եթե դա էլ է անհնար, ես կխնդրեմ խորհրդային կառավարությանը ինձ հետ վարվել այնպես, ինչպես հարկ կհամարի, բայց ինչ-որ կերպ վարվել, որովհետև իմ՝ դրամատուրգիս մոտ, ով 5 պիես է գրել, որոնք հայտնի են ԽՍՀՄ-ում և արտասահմանում, այս պահին ակնհայտորեն առկա են չքավորությունը, փողոցն ու կործանումը։

28 մարտի, 1930 թ.

%d bloggers like this: