Մի այց և այդքան գլխացավանք

8 Ապր

«Քառօրյա այցով Թուրքիա է ժամանել Աբխազիայի առաջնորդ Սերգեյ Բաղապշը»: Այս կարճ, առաջին հայացքից արտասովոր ոչինչ չխոստացող հաղորդագրությունն այնուհետև լրացվում է այլ մանրամասներով`Բաղապշը Թուրքիա է ժամանել տեղի աբխազական համայնքի հրավերով և նրան ուղեկցում են կառավարության անդամներ ու խորհրդարանականներ։
Սակայն այս կարծեցյալ հանգստությունը նույնքան արագ էլ ցրվում է` ի հայտ բերելով հակասությունների այն ամբողջ պաշարը, որն իր մեջ կարող էր ներառել մեկի մասնավոր ուղևորությունը: Կնճիռների առատության մեջ նախապատվությունը թերևս տանք Թուրքիայի արտգործնախարարության հայտարարությանը, որտեղ նշվում էր, որ Թուրքիան մեծ կարևորություն է տալիս Վրաստանի հետ ավանդական բարեկամությանն ու բոլոր բնագավառներում համապարփակ համագործակցության վրա հիմնված ռազմավարական գործընկերությանը։ «Աբխազիայի առաջնորդի այցը պաշտոնական բնույթ չի կրում։ Թուրքիան վերահաստատում է Վրաստանի հետ ռազմավարական հարաբերությունները խորացնելուն ուղղված իր վճռականությունը։ Թուրքիան ճանաչում է միջազգայնորեն ընդունված սահմանների շրջանակում Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը»,- ասված էր ԱԳՆ հաղորդման մեջ։
Ի՞նչ է սա: Արդարանալու փո՞րձ, մեղավորի ուշացած ապաշխարա՞նք: Դրանից առաջ, երբ Թբիլիսիում Թուրքիայի դեսպան Մուրաթ Լևենթ Բուրհանին խնդրել էին մեկնաբանել Բաղապշի Թուրքիա այցելելու մասին լուրը, դեսպանը հրաժարվել էր որևէ բան ասել ու նշել էր, թե ինքը տեղեկություն չունի այդ կապակցությամբ: Սակայն հաջորդ պահին նրան կանչել էին Վրաստանի արտգործնախարարություն՝ պարզելու, թե ինչպիսին է Անկարայի դիրքորոշումը Աբխազիայի նախագահի՝ Թուրքիա կատարելիք հնարավոր այցի վերաբերյալ: Վստահաբար կարող ենք ասել, որ ԱԳՆ-ի պատերի ներսում Բուրհան շատ ավելի առատախոս էր գտնվել:
Վրաստանում մինչև վերջին պահը չէին հավատում, թե Բաղապշը կմեկնի: Զանազան կարծիքներ ու բացատրություններ էին շրջանառվում այդ թեզն ապացուցելու համար: Մասնավորապես խոսվում էր այն մասին, թե իբր Աբխազիայի առաջնորդի այցը շատ կասկածելի է, քանի որ նման տեղեկատվություն վերջերս հաճախ էր տարածվում, սակայն չէր իրականացվում: «Նույնիսկ եթե Աբխազիայի դե ֆակտո նախագահը մեկնի Թուրքիա, ապա Ռուսաստանը նրան թույլ չի տա իրագործել իր նպատակները»,- պնդում էին ամենուր Մոսկվայի ստվերը տեսնող վրացիները: Իսկ կովկասյան հարցերով վրացի փորձագետ Մամուկա Արեշիձեն նույնիսկ «Պիրվելի» գործակալությանը տված հարցազրույցում պնդեց, որ սա արդեն Բաղապշի Թուրքիա մեկնելու 10-րդ փորձն է, որի վրա ճնշում է գործադրվում Ռուսաստանի կողմից:
Իրադարձության «մեղավորն» այս առնչությամբ միանգամայն այլ կարծիք ունի: Ըստ նրա, նախկինում մի քանի անգամ ծրագրված է եղել իր այցը, բայց խափանվել է պաշտոնական Թբիլիսիի կողմից: Գալով ներկա հնարավորություններին և ուղևորության նպատակին, Բաղապշը հետևյալն է ասել. «Ես երբեք չեմ եղել Թուրքիայում: Դա մի երկիր է, որտեղ ապրում են մեր բազում հայրենակիցներ: Սխալ է, որ Աբխազիայի նախագահը չի այցելել Թուրքիա ու չի հանդիպել այնտեղի աբխազական համայնքի հետ վերջին 5 տարիների ընթացքում»: Ի դեպ, ներկայումս Թուրքիայում բնակվում են մինչև 700.000 աբխազներ, իսկ Բաղապշի այցելությունը, ըստ աբխազական կողմի, պայմանավորված է աբխազ մուհաջիրներին (վերաբնակներին) հետ վերադարձնելու խնդրով, ինչը նաև հանդիսանում է Բաղապշի նախընտրական խոստումը:
Պատճառաբանության նման տարբերակը կարող էր լիովին բավարարել թուրքական կողմին: Սակայն Աբխազիայի ղեկավարը հմուտ քաղաքական գործիչ չէր համարվի, եթե նախօրեին իր «անզգույշ» խոսքով չմատներ ուղևորության իրական նպատակը: «Նախևառաջ, պետք է սկսենք բարիդրացիական հարաբերություններից: Երկկողմանի հարաբերությունները կարող են սկսվել տնտեսական հարաբերությունների ու փոխադարձ այցելությունների վերականգնումից: Մենք պետք է ստեղծենք տրանսպորտային ենթակառւցվածքներ Թուրքիայի և Աբխազիայի միջև»,- ասաց նա: Ինչպես տեսնում ենք, համայնքի մասին այլևս ոչ մի խոսք: Նույն օրինակին հետևելով, թուրքական Zaman թերթը այդ օրերին գրեց, որ Բաղապշը Անկարայում կայանալիք հանդիպումների ընթացքում, ըստ ամենայնի, խնդրելու է Թուրքիայի իշխանություններին վերականգնել ուղղակի ծովային հաղորդակցությունը Աբխազիայի հետ:
Թբիլիսիիում այս բոլորը տեսնում են, և նրանց հերթական հիստերիան լիովին հիմնավորված է: Վրացիները հասկանում են նաև այն, որ իրենք այս խնդրում շատ են ուշացել, գնացքը վաղուց է մեկնել, և հազիվ թե հնար լինի էական որևէ բան փոխել: Ինչպես իրավացիորեն գրում է վրացի քաղաքագետ Իոսիֆ Ցինիզադեն, Թուրքիայի և Աբխազիայի միջև իրականում տնտեսական սահմանները վաղուց են բաց, Թուրքիայում շատ ակտիվ է աբխազամետ սփյուռքը, որը տարբեր ընկերությունների միջոցով Սուխումի հետ տնտեսական կապեր է զարգացնում: Թուրքիան տարեկան 100 միլիոն դոլարի ապրանք է արտահանում Աբխազիա:
Սակայն Վրաստանում շտապում են, երբ կարծում են, թե սկսելով մասնավոր այցելություններից, վաղ թե ուշ դրանք կարող են հանգեցնել Թուրքիայի կողմից Աբխազիայի անկախության ճանաչմանը: Այս տարբերակը գոնե առաջիկայում քիչ հավանական է: Համենայն դեպս, Անկարան այնքան անլուրջ չի գտնվի, որ աչքի առաջ ունենալով իր խնդիրները քրդերի և Կիպրոսի հետ, հանկարծ որոշի հանուն Աբխազիայի որևէ բան զոհաբերել: Եվ այս ամենով հանդերձ, հատկանշական է նաև, որ Թուրքիան ծրագրում է ավելի ակտիվորեն ներգրավվել վրաց-աբխազական բանակցություններում:
Իսկ Աբխազիան կարծես թե չի պատրաստվում բավարարվել ձեռք բերածով: Այդ երկրի արտգործնախարար Սերգեյ Շամբան վերջերս հայտարարեց, որ իրենք շարունակում են ակտիվ աշխատել երկրի միջազգային կապերն ընդլայնելու ուղղությամբ, և Սուխումը չի բացառում, որ հաջորդ տարի այս կապերը կընդլայնվեն Իրանի հաշվին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s