Պահոց | 9:05 ե.

ՄԱԹԵՎՈՍՅԱՆԸ ՏԵՐՅԱՆԻ ՄԱՍԻՆ

8 Ապր

ԳԵՂԵՑԿՈՒԹՅՈՒՆ ԱՍՎԱԾ ԱՍՏԾՈՒ ԼՈՒՅՍԸ

Շատ տարիներ առաջ այնպես եղավ, որ Վահան Տերյանի մասին կինոպատմություն գրելու ցանկություն ունեցա, և Հայկինոյի իրավասուներն իսկույն պայմանագրեցին: Ինչ լավ է, որ այդ սցենարը չգրվեց և չնկարահանվեց, այլապես աղարտված էր լինելու մեր մշակույթի նաև այդ սրբապատկերը, իսկ այսպես անաղարտ- մեզանից յուրաքանչյուրը ինչ-որ չափով բեմադրիչ է, բանաստեղծի կյանքի ու գործի ընթերցմանը զուգընթաց ծավալում ու ծածանում է պատկերներ, որոնք ամենևին էլ պակաս չեն այն պատկերներից, որ պիտի լինեին, բայց բարեբախտաբար չեղան: Չգրված այդ կինոպատմության մեջ և գեղջկական ծանր աշխատանքը կար, և նախնիների համառ մղումը դեպի Եվրոպա ու լույս, և վանքը շինելու դրվագները, և տեր Սուքիասի «Տոլստովը», և Բրեստ- Լիտովսկի կործանարար պայմանագիրը, և գնացքի նույն վագոնում ու թերևս նույն խցում թուրք քոքված դիվանագետի ու Վահանի ճամփորդությունը, որ Թումանյանի կյանքից էր առնվում, և Օրենբուրգի սառը տափաստաններն ու մահը: Մի խոսքով, դա հայ մեծ բանաստեղծ Վահան Տերյանի ողբերգական կյանքն էր և ոչ թե մեկ ուրիշինը:
Չեմ պնդում, թե երբևէ այլևս չեմ դառնալու Տերյանին ու իր ժամանակին: Աշխարհի քար անտարբերությունը հայ ժողովրդի բախտին, տիրակալությունների ու կառավարությունների թվում է դավադիր ու դաշնակից լռությունը մեր ողբերգության առաջ` մի կողմից և մյուս կողմից մեր ճիգերի պոետական խեղճությունը, որը հար և նման է Տերյանի անզորությանը, մեր հայացքներն ամեն անգամ դարձնում են Տերյանի ճակատագրական օրերին, երբ դավն ավելի քան բաց էր և մեր ճիգերն` ավելի քան հավատավոր ու մաքուր: Երևի թե երբևէ իմ ցավն ու սերը բաժանող, իմացությունների պաշարն իմ պաշարներից հարուստ ու նյարդերն իմոնցից կայուն մի համախոհ գտնեմ և միասին գուրգուրենք «Որպես առաջին քրիստոնյաները» այդ կինոպատմությունը:
Այդ ժամանակ, գիտեմ, իմ վերաբերմունքի մեջ շատ բան փոխված, փոփոխված ու ժխտված կլինի, մասնավորապես` հրապարակայնության պայմաններում հնարավոր կլինի ավելի մոտիկից տեսնել Բրեստ-Լիտովսկի մասին ճշմարտությունը, որ հայ ժողովրդի ապագան, հիմա` ներկան ջլատեց ու մաշեց, և փոխված ու փոփոխված չի լինի մի դրվագ. սպիտակ պաստառի ֆոնին կանգնած` բանաստեղծն արտասանում է.
…Արևավոր իմ պատանի, կարմիր է քո հարսնացուն,
Սիրտս քո մոր, սիրտս քո մոր հեկեկանքով է լեցուն:

…Մենք բոլորս, բոլորս մանուկներ ենք որբ,
Մանուկներ ենք` աշխարհում հավիտյան կորած…

…Մեզ չի հասկանա օտարերկրացին,
Մեզ չի հասկանա սառն օտարուհին:

Գարնան ամպին լույս ոլորտում ասում եմ ես մնաս բարով…

Եվ այսպես` գուցե տասնհինգ, գուցե քսան լիքը րոպե: Իսկ կինոյի րոպեն իսկապես լեցուն է, որպես զտված մաքրության միտող ոսկի: Արտասանում է, ժուժկալ գոհությամբ տեղում շտկում (և այդ լռությունը մի բանաստեղծության վերջն է լինում և մյուսի սկիզբը), արտասանում: Եվ միայն այդ թաքուն ժպիտն է մատնում, որ ժողովրդի առջև դահլիճում է, որ ժողովուրդն ու իր մարգարեն իրարու գտել են:
Այդ կինոպատմությունը ե՞ս կգրեմ, թե մեկ ուրիշը, անհայտ է, բայց դրվագը չի փոխվի: Այդպես եմ կարծում, որովհետև այդ բանաստեղծությունները, մեր ազնվական հոգու, մեր բախտի ամենախորերից գտնված այդ ճշմարիտ վկայությունները, եզակի են և գտնված են մեկ և ընդմիշտ: Եվ Սարյանի կտավները, Խաչատրյանի «Տոկատա», Թումանյանի «Բարձրից» հյուսած, Չարենցի «Շավարշը» կռանած մեր մշակույթի մեջ Տերյանի այդ բանաստեղծությունների, այդ «Գազել հրաժեշտիի», այդ «Նաիրիի» համարժեքն ստեղծելու մասին խոսք լինել չի կարող, իրենց մասին այդ բանաստեղծությունները պետք է միայն իրենք խոսեն:
Լև Տոլստոյը մարդկանց համար հացի պես ապրողների և մարդկանց հաշվին իրենց համար ապրողների մասին մի գրվածք ունի: Տեր Սուքիասի «խավար» ժամանակներում Տոլստոյը Ջավախք գոնե մի ընտանիքում հայտի գրող ու հեղինակավոր մտածող էր, համտարած գրագիտության մեր ժամանակներում այդ վիթխարին որևէ սրտում տեսնես խոկում ու տառապու՞մ է- կասկածում եմ: Նա, ով մարդկանց հաշվին միայն իր համար ապրեց` լակեց ու լափեց, զվարճացավ ու փչացավ` մտավ քրոմե սապոգների ու կաղնե դագաղի մեջ, քրոմե հատուկ սապոգների ու հատկապես կաղնե դագաղի, և լավ կերած- խմած իր մարմինը որդերին տարավ, նրա ոչ կաշին, ոչ միսը ոչ մեկին այս աշխարհում պետք չեկավ, և նա` Խոլստամեր ձին, որ իր կենդանի գնացքը մարդկանց տվեց, կյանքին թողեց նաև իր միսն ու ոսկորը, կաշին ու արյունը. կաշին կաշեգործին գնաց, ոսկորը` կոճագործին, արյունը` ձիապահ շանը գնաց, միսը` սովահար մայր գայլին ու գայլուկներին:
Կյանքում ու գրականության մեջ ես մի ուրիշ օրինակ չգիտեմ, որ այդպես էապես ցուցադրեր Տերյանի կյանքի ու գործի այդ անմնացորդ նվիրումը կյանքին. նրա գործն ու փորձը , նրա ձախողումն ու հաջողումը, նրա պոեզիայի միսն ու ոսկորը ամբողջովին ներկալվեց իր ժամանակի ու հետագա հայ կյանքից ու գրականությունից: Նա չարտագրված բառ չունեցավ, չքաղաբերված տող չունեցավ: Նա լեզու դրեց հայ գրականության բերանը, բնազադային անորոշ թրթիռները, որ անգամ Թումանյանից ճանաչվելուց էին խուսափում, Տերյանից անուն ու նշանակություն առան և իրենից հետո եկողի համար արդեն կայուն բառամթերք էին, իրենից հետո եկողն արդեն կարող էր հայոց լեզու հրավիրել նաև այնպիսի գրողների ու մտածողների, ում համար մինչև Տերյանի հայտնությունը մեր լեզուն տեղ չուներ: Արդյո՞ք այս նույն երևույթը ի նկատի չունի Աստվածաշունչը խոսքի մասին իր առակում. «Ի սկզբանե էր բանն…»: Միայն:
Տերյանն, այո, հայոց լեզվին բան տվեց, և լեզուն, որ ամբողջ մշակույթի հիմքն ու հենքն է, յուրացնել սկսեց երևույթներ, որ մինչև Տերյանը միայն ուրվագծել էր զորում: Սա զուտ Տերյանի վաստակն է, թե՞ նաև իր ժամանակի: Իր գործի նշանակությունը ոչ ավելացնելով և ոչ էլ նվազեցնելով` ասենք, որ նաև ինքը` Տերյանն էր բազում ժամանակների ու սերունդների համառ աշխատանքի արդյունք, բայց ասենք նաև, որ իրենից հետո հայ նկարչությունն սկսեց այլ կերպ տեսնել ու նկարել, քան մինչև Տերյանն էր նկարում. իրենից հետո հայ ճարտարապետությունը սկսեց նկարել ու կառուցել այլ կերպ, քան մինչև Տերյանը. և երաժշտությունը, և բուն բանարվեստը: Այլապես հնադավաններ կլինեին և ժամանակավրեպ կկոչվեին:
Նկատված երևույթ է, որ գաղթածները նոր վայրերում փնտրում ու գտնում են իրենց հին հայրենիքին հնարավորինս նման հայրենիք և հին տունը նոր գյուղում նույնությամբ վերականգնում են. առջևները հեռվում սար են եղել` նոր վայրերում սար են փնտրում, գյուղը գետի ակունքներում է եղել` այստեղ են ակունք գտնում, դուռն արևելք է նայել` դարձյալ արևելք է նայում: Մեր խոսքը հիմա, սակայն, Բյուրակն և Ջավախք աշխարհների անվերապահ նմանության մասին չէ- միմյանց նույնությամբ կրկնելու մասին է երկու, թվում է, հեռավոր աշխարհների` Ջավախք աշխարհի և Տերյանի բանաստեղծության: Ժողովրդի և բնության այս գեղեցկապաշտությունը փոխկանչի մեջ են և իրարու գտնում են: Եթե աչքերս կապած ինձ պտտեին հայրենի երկրում և միայն մի փոքրիկ պատկեր տեսնեի, որ տեսա- սիրունիկ հագնված աղջնակը ինքն իրեն չափ էր տալիս և ուլի ու հորթի առջև պարում,- կամ հեռվի գետակից մի ոլորան տեսնեի, կամ վանքի մի պատը, կամ հացի ու կարտոլի խնամված ցանքերից մի գորգաչափ տեղ, պիտի ասեի. դուք ինձ բերել եք Տերյանի Ջավախք, այսքան գեղեցիկ միայն Տերյանի պոեզիան է:
Ամենամյա մեր այս ուխտագնացությունը, որ մեր հայրենակիցների համար ամառվա այս հոգսերի մեջ թերևս նոր հոգս է դառնում, և մեզ է հարկավոր, և իրեն պոետին. մենք նրա անմահությունն ենք, ինքը մեր կարիքն ունի, առանց մեզ` նաև իր ղողանջն էր մարելու, ինչպես որ մարել է, ասենք, Ախթամարի ղողանջը. և մեծից փոքր ու ղեկավարից հասարակ մենք բոլորս իր կարիքն ունենք, քանի որ մարդու նպատակը վեհ ու վեր մի գեղեցիկ բանի առնչվելն է: Դեպի ինքը ձգտելով` մենք այդ վեհին ու վերին ենք ձգտում:

Մի այց և այդքան գլխացավանք

8 Ապր

«Քառօրյա այցով Թուրքիա է ժամանել Աբխազիայի առաջնորդ Սերգեյ Բաղապշը»: Այս կարճ, առաջին հայացքից արտասովոր ոչինչ չխոստացող հաղորդագրությունն այնուհետև լրացվում է այլ մանրամասներով`Բաղապշը Թուրքիա է ժամանել տեղի աբխազական համայնքի հրավերով և նրան ուղեկցում են կառավարության անդամներ ու խորհրդարանականներ։
Սակայն այս կարծեցյալ հանգստությունը նույնքան արագ էլ ցրվում է` ի հայտ բերելով հակասությունների այն ամբողջ պաշարը, որն իր մեջ կարող էր ներառել մեկի մասնավոր ուղևորությունը: Կնճիռների առատության մեջ նախապատվությունը թերևս տանք Թուրքիայի արտգործնախարարության հայտարարությանը, որտեղ նշվում էր, որ Թուրքիան մեծ կարևորություն է տալիս Վրաստանի հետ ավանդական բարեկամությանն ու բոլոր բնագավառներում համապարփակ համագործակցության վրա հիմնված ռազմավարական գործընկերությանը։ «Աբխազիայի առաջնորդի այցը պաշտոնական բնույթ չի կրում։ Թուրքիան վերահաստատում է Վրաստանի հետ ռազմավարական հարաբերությունները խորացնելուն ուղղված իր վճռականությունը։ Թուրքիան ճանաչում է միջազգայնորեն ընդունված սահմանների շրջանակում Վրաստանի տարածքային ամբողջականությունը»,- ասված էր ԱԳՆ հաղորդման մեջ։
Ի՞նչ է սա: Արդարանալու փո՞րձ, մեղավորի ուշացած ապաշխարա՞նք: Դրանից առաջ, երբ Թբիլիսիում Թուրքիայի դեսպան Մուրաթ Լևենթ Բուրհանին խնդրել էին մեկնաբանել Բաղապշի Թուրքիա այցելելու մասին լուրը, դեսպանը հրաժարվել էր որևէ բան ասել ու նշել էր, թե ինքը տեղեկություն չունի այդ կապակցությամբ: Սակայն հաջորդ պահին նրան կանչել էին Վրաստանի արտգործնախարարություն՝ պարզելու, թե ինչպիսին է Անկարայի դիրքորոշումը Աբխազիայի նախագահի՝ Թուրքիա կատարելիք հնարավոր այցի վերաբերյալ: Վստահաբար կարող ենք ասել, որ ԱԳՆ-ի պատերի ներսում Բուրհան շատ ավելի առատախոս էր գտնվել:
Վրաստանում մինչև վերջին պահը չէին հավատում, թե Բաղապշը կմեկնի: Զանազան կարծիքներ ու բացատրություններ էին շրջանառվում այդ թեզն ապացուցելու համար: Մասնավորապես խոսվում էր այն մասին, թե իբր Աբխազիայի առաջնորդի այցը շատ կասկածելի է, քանի որ նման տեղեկատվություն վերջերս հաճախ էր տարածվում, սակայն չէր իրականացվում: «Նույնիսկ եթե Աբխազիայի դե ֆակտո նախագահը մեկնի Թուրքիա, ապա Ռուսաստանը նրան թույլ չի տա իրագործել իր նպատակները»,- պնդում էին ամենուր Մոսկվայի ստվերը տեսնող վրացիները: Իսկ կովկասյան հարցերով վրացի փորձագետ Մամուկա Արեշիձեն նույնիսկ «Պիրվելի» գործակալությանը տված հարցազրույցում պնդեց, որ սա արդեն Բաղապշի Թուրքիա մեկնելու 10-րդ փորձն է, որի վրա ճնշում է գործադրվում Ռուսաստանի կողմից:
Իրադարձության «մեղավորն» այս առնչությամբ միանգամայն այլ կարծիք ունի: Ըստ նրա, նախկինում մի քանի անգամ ծրագրված է եղել իր այցը, բայց խափանվել է պաշտոնական Թբիլիսիի կողմից: Գալով ներկա հնարավորություններին և ուղևորության նպատակին, Բաղապշը հետևյալն է ասել. «Ես երբեք չեմ եղել Թուրքիայում: Դա մի երկիր է, որտեղ ապրում են մեր բազում հայրենակիցներ: Սխալ է, որ Աբխազիայի նախագահը չի այցելել Թուրքիա ու չի հանդիպել այնտեղի աբխազական համայնքի հետ վերջին 5 տարիների ընթացքում»: Ի դեպ, ներկայումս Թուրքիայում բնակվում են մինչև 700.000 աբխազներ, իսկ Բաղապշի այցելությունը, ըստ աբխազական կողմի, պայմանավորված է աբխազ մուհաջիրներին (վերաբնակներին) հետ վերադարձնելու խնդրով, ինչը նաև հանդիսանում է Բաղապշի նախընտրական խոստումը:
Պատճառաբանության նման տարբերակը կարող էր լիովին բավարարել թուրքական կողմին: Սակայն Աբխազիայի ղեկավարը հմուտ քաղաքական գործիչ չէր համարվի, եթե նախօրեին իր «անզգույշ» խոսքով չմատներ ուղևորության իրական նպատակը: «Նախևառաջ, պետք է սկսենք բարիդրացիական հարաբերություններից: Երկկողմանի հարաբերությունները կարող են սկսվել տնտեսական հարաբերությունների ու փոխադարձ այցելությունների վերականգնումից: Մենք պետք է ստեղծենք տրանսպորտային ենթակառւցվածքներ Թուրքիայի և Աբխազիայի միջև»,- ասաց նա: Ինչպես տեսնում ենք, համայնքի մասին այլևս ոչ մի խոսք: Նույն օրինակին հետևելով, թուրքական Zaman թերթը այդ օրերին գրեց, որ Բաղապշը Անկարայում կայանալիք հանդիպումների ընթացքում, ըստ ամենայնի, խնդրելու է Թուրքիայի իշխանություններին վերականգնել ուղղակի ծովային հաղորդակցությունը Աբխազիայի հետ:
Թբիլիսիիում այս բոլորը տեսնում են, և նրանց հերթական հիստերիան լիովին հիմնավորված է: Վրացիները հասկանում են նաև այն, որ իրենք այս խնդրում շատ են ուշացել, գնացքը վաղուց է մեկնել, և հազիվ թե հնար լինի էական որևէ բան փոխել: Ինչպես իրավացիորեն գրում է վրացի քաղաքագետ Իոսիֆ Ցինիզադեն, Թուրքիայի և Աբխազիայի միջև իրականում տնտեսական սահմանները վաղուց են բաց, Թուրքիայում շատ ակտիվ է աբխազամետ սփյուռքը, որը տարբեր ընկերությունների միջոցով Սուխումի հետ տնտեսական կապեր է զարգացնում: Թուրքիան տարեկան 100 միլիոն դոլարի ապրանք է արտահանում Աբխազիա:
Սակայն Վրաստանում շտապում են, երբ կարծում են, թե սկսելով մասնավոր այցելություններից, վաղ թե ուշ դրանք կարող են հանգեցնել Թուրքիայի կողմից Աբխազիայի անկախության ճանաչմանը: Այս տարբերակը գոնե առաջիկայում քիչ հավանական է: Համենայն դեպս, Անկարան այնքան անլուրջ չի գտնվի, որ աչքի առաջ ունենալով իր խնդիրները քրդերի և Կիպրոսի հետ, հանկարծ որոշի հանուն Աբխազիայի որևէ բան զոհաբերել: Եվ այս ամենով հանդերձ, հատկանշական է նաև, որ Թուրքիան ծրագրում է ավելի ակտիվորեն ներգրավվել վրաց-աբխազական բանակցություններում:
Իսկ Աբխազիան կարծես թե չի պատրաստվում բավարարվել ձեռք բերածով: Այդ երկրի արտգործնախարար Սերգեյ Շամբան վերջերս հայտարարեց, որ իրենք շարունակում են ակտիվ աշխատել երկրի միջազգային կապերն ընդլայնելու ուղղությամբ, և Սուխումը չի բացառում, որ հաջորդ տարի այս կապերը կընդլայնվեն Իրանի հաշվին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԺԻԼԲԵՐ ՍԵՍԲՐՈՆ

8 Ապր

ՓԱԿՈՒՂԻ

— Այստեղ է,- ասաց նա:
Ծեր կառապանը կանգնեցրեց ձին մի շատ հասարակ փայտաշեն տան առջև և սկսեց ձեռքերը մուշտակին շփել տաքանալու համար:
— Հո երկար չի՞ տևի…
— Չեմ կարծում,- ժպտալով պատասխանեց տղամարդը:
Պիտի ենթադրել, նրան սպասում էին պատուհաններից մեկի վարագույրի ետևում ծվար մտած, քանի որ ակնթարթ չանցած դուռը բացվեց և հայտնվեց արտակարգ գեղեցիկ մի երիտասարդ աղջիկ` աղքատիկ մորթե վերարկուի մեջ փաթաթված:
— Ռուդոլֆ,- բացականչեց նա ուրախ զարմանքով,- մի՞թե այս կառքը մեզ համար է:
— Արագ, արագ, սիրելիս, ուշանում ենք…
Կարոտով գրկախառնված, նրանք կրկին արբեցան միմյանց այդքան հարազատ դարձած բուրմունքով:
— Իսկ որտե՞ղ է պարահանդեսը, հեռու՞ է… Մեծ տուն է երևի, ճի՞շտ է… Իսկ ջերմօղի կլինի՞…
Աղջիկը հարցնում էր հենց այնպես, առանց սպասելու պատասխանի, այսօր առավոտից նա այդպես խոսում էր ինքն իր հետ, իր երևակայության հետ:
— Շատ մեծ տուն է, սիրելիս, շատ ավելի մեծ, քան դուք կարող եք պատկերացնել… Ջերմօղի, իհարկե, կլինի և շատ ուրիշ բաներ… Հեռու էլ չի, բայց մենք նախապես մի ուրիշ տեղ պիտի անցնենք:
— Ուրիշ տեղ, ախ, Ռուդոլֆ, ինչու՞,- անհամբերությունը չկարողացավ թաքցնել աղջիկը:
— Մի տրտմեք, կյանք իմ, ես մի փոքրիկ անակնկալ եմ պատրաստել ձեզ համար,- ծիծաղելով հանգստացրեց նրան տղամարդը:
Կառքն արդեն ընթանում էր հարուստ թաղամասերով: Շուտով նա անշարժացավ ոսկեզօծ դարպասով մի հոյակապ առանձնատան առջև:
— Ի՞նչ պատահեց,- անհանգստացավ Նատալիան,- ինչու՞ կանգ առանք:
— Պարզապես տեղ հասանք, սեր իմ, եկեք, եկեք…
Հազիվ էին նրանք դարպասից ներս անցել, երբ առանձնատան առջևի հրապարակում ծառաները ջահերը ձեռքներին, լուռ խոնարհվելով շտապեցին նրանց ընդառաջ: Շքեղազարդ մի ծածկակառք սպասում էր շքամուտքի աստիճանների մոտ: Լծված չորս նժույգները սմբակներով անհամբերությամբ դոփում էին մարմարե սալահատակին:
Պարոն Ռուդոլֆի մի նշանով սպասուհիները շրջապատեցին Նատալիային:
— Վեր բարձրացեք, խնդրում եմ… չէ, չէ, պետք չէ վախենալ:
Սպասուհիները շփոթված աղջկան փառահեղ աստիճաններով ուղեկցեցին մի հանդերձասենյակ, որի բուխարիկում թեժ կրակ էր բոցկլտում: Նրան հագցրեցին սպիտակ մետաքսե մի շրջազգեստ, կուղբի մորթուց շքեղ մի թիկնոց, պաճուճեցին մատանիներով, վզնոցներով, ապարանջաններով: Նատալիան նայեց իր նոր ոտնամաններին և նվաղեց հուզմունքից` սիբիրյան սկյուռի մորթուց էին:
Պարոն Ռուդոլֆը սպասում էր աստիճանների ներքևում: Դիմավորելով աղջկան, նա շշնջաց.
— Նատալիա, սիրելիս, չէի ասի, թե դուք ավելի գեղեցկացաք, բայց որքան ավելի գեղեցիկ դարձան այդ զարդերը, շրջազգեստը ձեր շնորհիվ… Դե, ճանապարհ ընկնենք:
Նժույգները կայտառ պոկվեցին տեղից, և կառապանը հազիվ կարողացավ կարգավորել նրանց եռանդը: Նատալիան փորձեց մտաբերել, թե ինչպես են կոչվում նման արքայական կառքերը, բայց համապատասխան բառն այդպես էլ չգտավ:
— Ռուդոլֆ,- ասաց նա քիչ անց` սթափվելով երազ հիշեցնող իր մտքերից,- հուսով եմ, դուք ինձ կբացատրեք…
— Ես Ռուդոլֆը չեմ, կյանք իմ,- նա գրկեց աղջկան, սեղմեց կրծքին,- Վլադիմիրյան մեծ իշխանն եմ ես, և գնում ենք հիմա մասնակցելու թագավորական պարահանդեսին:
— Բայց…,- կարկամեց աղջիկը:
— Ցարն ինքը կօրհնի մեր նշանադրությունը, Նատալիա…
Նատալիան սակայն լուռ էր: Գունատվել էր խիստ: Մոխրոտն էլ պիտի որ այդպես գունատված լիներ արքայազնի խոսքերից հետո, բայց արդոք նա էլ է՞ր այդպես տենդահար դողում, շրթները կրծոտում արյունոտելու աստիճան:
Այն, ինչ դասական ողբերգության մեջ հինգ գործողություն կպահանջեր, այստեղ հինգ վայրկյան միայն տևեց:
— Դե ինչ,- վերջապես կարողացավ արտաբերել աղջիկը,- ես էլ, պարզվում է, անակնկալ ունեմ ձեզ համար… Ասացեք միայն, իրո՞ք սիրում եք, սիրե՞լ եք ինձ այս կյանքում ու կսիրե՞ք հանդերձյալում:
— Այս կյանքում նախ և առաջ, իմ անգին, և շատ երկար:
— Իսկ հանդերձյալի հավերժության մե՞ջ, շուտ պատասխանեք, աղերսում եմ ձեզ,- արցունքները հոսում էին աղջկա աչքերից:
— Եվ հավերժության մեջ, երդվում եմ, Նատալիա, բայց ինչու՞…
Նա չհասցրեց ավարտել: Ռումբը, որ Նատալիայի հայրը տեղադրել էր Վլադիմիրյան մեծ իշխանի երթուղու վրա, պայթեց` մոխրի վերածելով թե կառքը, թե ուղևորներին:

ՅԱՆ ԿՈՄԵՆՍԿԻ

8 Ապր

Դժբախտ համարիր այն օրը կամ ժամը, երբ դու ոչ մի նոր բան չես յուրացրել և ոչ մի բան չես ավելացրել քո կրթությանը: Իմաստության ուսումնասիրումը մեզ վեհացնում է և դարձնում ուժեղ ու մեծահոգի: Հեշտ է ճիշտ հետևել նրան, ով առջևում ճիշտ է ընթանում: Խելքը լուսավորում է կամքի ճանապարհը, իսկ կամքը կառավարում է գործողությունները:
Նույնիսկ ծառը կարիք ունի քամիների, անձրևների, ցրտերի օգնությամբ գոլորշիացման և հաճախակի զովացման, այլապես նա հեշտությամբ նվաղում է ու թառամում: Ճիշտ այդպես էլ մարդուն անհրաժեշտ է շարժումը, գործունեությունը: Ով, նույնիսկ մեծահասակ լինելով, կարողանում է խոսել միայն բառերով, այլ ոչ թե գործերով, նրան մարդ համարելն էլ իրավացի չէ: Բարոյականություն ասելով մենք հասկանում ենք ոչ միայն արտաքին պատշաճությունները, այլ մղումների ամբողջ ներքին հիմքը: Ոչ մի շինծու բան չի կարող երկարատև լինել: Հարկավոր է մարդկանց հիշողության մեջ թարմացնել ոսկե կանոնը` ոչ մի ավելորդ բան: Թող ամենուրեք նա հնարավորինս իրեն պաշտպանի գերհագեցումից: Ինչի հակում չունեն ընդունակությունները` դրան մի հարկադրիր գնալ:

ՏԱԴԵՈՒՇ ՌՈՒԺԵՎԻՉ

8 Ապր

ՀԱՅՐՍ

Իմ սրտի միջով անցնում է
ծերունի հայրս
Նա հաշվենկատ չէր
չէր դնում հատիկը հատիկի վրա
չէր գնում տնակ
և ոսկյա ժամացույց չէր գնում
ոչինչ չէր դիզում

Ապրում էր ինչպես
երգող թռչունը
օրեցօր
բայց ասացեք
արդյոք համեստ ծառայողը
կարող է այսպես ապրել
երկար տարիներ

Նա անցնում է իմ սրտի միջով
իմ հայրը
հնամաշ թիկնոցով
Նա ուրախ մեղեդի է
սուլում
Նա հավատում է
որ դրախտում ապահովված է իր տեղը:

%d bloggers like this: