Պահոց | 4:32 ե.

ՉԱՐԵՆՑ. ՆՈՐԱՀԱՅՏ ԷՋ

5 Ապր


* * *
Օ, լսի՛ր, կրքերի ժանտախտը
Կբերի գլխիդ մի օյին. –
Դու գիտե՜ս, գիտե՜ս, որ բախտդ
Նման է բախտին Վիյյոնի:
Դու, ճիշտ է, ճամփեքի վրա
Ոչ ոքի դեռ չես թալանել
Եվ դեռ չեն Վիյյոնի նման
Քեզ փորձել կախաղան հանել –
Բայց գիտե՞ս, գիտե՞ս հո ինքդ,
Թե կյանքում այս պարզ ու վճիտ,
Որքա՜ն է երազել քո սիրտը
Թե արյուն, թե մահ, թե ոճիր…
Հո գիտե՞ս, թե սրտում քո մութ,
Խոհերում քո խրթին ու անել
Ինչքա՜ն ես դու դաժան ու անգութ
Երազանքներ սնել:
Քեզ քաշում է, քաշում է այն անհունը,
Որ տանում է միշտ դեպի մահ, —
Եվ սև՛ է արդեն քո անունը
Կախաղանի նման…
Հիշո՞ւմ ես` ինչքա՜ն էր քեզ մոտիկ
Եվ ինչքա՜ն, ինչքա՜ն հարազատ
Մահապարտ այն մարդկանց հոգին,
Այն մարդկանց աշխարհը երազած, —
Եվ ինչքա՜ն էիր դու սիրում,
Այն մթին զնդանում նստած –
Արկածները նրանց ու հեռուն
Եվ վիճակը նրանց անհաստատ…
Օ, քե՛զ էլ է մահն օրորել
Եվ քո էլ օրերի միջով
Անցել են, որպես ուրուներ –
Ե՛վ Մաչոն, և՛ Խուժան Խաչոն.
Դու հիմա սիրում ես հիշել
Ցնորքները նրանց մահածին,
Բայց գիտե՞ս, որ մթին մի գիշեր
Այդ տխուր մարդկանց խփեցին…
Եվ դժվա՛ր թե, դժվա՛ր թե դու է՛լ
Այդ տխուր վախճանից խուսափես, —
Միայն թե ես հիմա չգիտեմ`
Քեզ կախե՞ն պիտի, թե՞ խփեն…
Ես կարծում եմ – լավ է կախեն.
Իհարկե, օդում դու մի քիչ
Ոտներով պիտի խարխափես
Եվ անձայն ճչաս… Եվ թեկուզ
Ձգվելու է մարմինը քո նեղ,
Փոխվելու է երգեցիկ լաթի, —
Բայց գիտե՞ս – կախվածները գոնե
Լեզու են հանում աշխարհին…

1929. 2. VII Կիսլովոդսկ

Մարտեր առանց կանոնների

5 Ապր

Մեզ գերազանց հայտնի է, թե ինչ ասել է քարոզչական պատերազմ և թե այդ առճակատման ժամանակ ինչերի է ընդունակ պարտված կողմը: Սակայն այն, ինչ անում են վրացիները, միանգամայն նոր որակ է, երևակայության առավելագույն կենտրոնացում, որ կարելի է միայն պատկերացնել: Իբրև կարևոր նախապայման, դրանք ուղեկցվում են բացառապես սկանդալային իրավիճակների գործադրմամբ, հակառակ պարագայում, ըստ մտահղացման հեղինակների, չեն ունենա ցանկալի ներգործությունն ու հնչեղությունը: Եվ եթե դրանց մասին ոչ մի գնով չի կարելի ասել, թե խորքային ընդգրկումներ ունեն, ապա աղմկարարության առումով լիովին արդարացնում են սպասելիքները:
Միայն վերջին մի քանի օրերի ընթացքում հանրությունն ականատես դարձավ հակառուսական «սառը» պատերազմի մի քանի դրսևորումների, որոնք նույնիսկ կարելի է դասակարգել երեք հիմնական խմբերում` լրտեսական կրքեր, հետին ամսաթվով բացահայտումներ և միջազգային կառույցներում խափանարար գործունեություն:
Սկսենք նրանից, որ այս ամսվա սկզբին Վրաստանի իրավապահները հայտարարեցին, թե իրենց հաջողվել է Քութայիսիում ու Թբիլիսիում կանխել ռուսական հատուկ ծառայությունների հանձնարարականով իրականացվելիք մի քանի ահաբեկչական գործողություններ: Նույնիսկ ձերբակալություններ եղան` երեք վրացիներ, որոնք տեսախցիկների առաջ անհոդաբաշխ նախադասություններ էին արտաբերում` պատմելով չարամիտ ռուս սպաների և իրենց մոտ հայտնաբերված պայթուցիկների մասին: Սրան անմիջապես հաջորդեց պաշտոնական հայտարարությունն առ այն, թե «Ռուսաստանի այդ քաղաքականությունը միտված է իրավիճակի ապակայունացմանը, բնակչության շրջանում խուճապային տրամադրությունների առաջացմանը, ինչը կհանգեցնի իշխանությունների հանդեպ անվստահություն սերմանելուն»:
Այնուհետև Թբիլիսին որոշեց իր ուժերը փորձել Հաագայի միջազգային դատարանում` հայց ներկայացնելով ընդդեմ Ռուսաստանի: Հայցը վերաբերում էր 2008թ. օգոստոսյան դեպքերին: Վրացիները նշել էին, որ 1990-2008թ. Ռուսաստանը երեք անգամ խախտել է 1965թ. ընդունված «Ռասայական խտրականության վերացման» կոնվենցիան: ՄԱԿ-ի միջազգային դատարանն, իհարկե, մերժեց բողոքը և նույնիսկ չզլացավ խոստովանել, որ դրա քննարկումը չի մտնում իր լիազորությունների մեջ: Սակայն այսքանն էլ բավական էր, որպեսզի Թբիլիսին կարծիք հայտներ, թե Արևմուտքը վախենում է ռուսներից և հանուն վրացիների չի ցանկանում հարաբերություններ փչացնել:
Եղածն անբավարար համարելով, նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին բարձրաձայնեց իր նոր մտադրության մասին: «Վրաստանին իսկապես անհրաժեշտ է ԱՄՆ-ից ձեռք բերել ծանր հակաօդային ու հակատանկային զենք, որպեսզի հետագայում Ռուսաստանի հետ հակամատության ժամանակ կարողանա պաշտպանվել»,- ասաց նա: Ապագա պատերազմի հնարավորությունը գնահատելով միանգմայն իրական` վրացիները շարունակեցին համառորեն ծեծել ՆԱՏՕ-ի դռները` վերջինիս առարկություններին պատասխանելով այն փաստարկով, թե տարածքների կորուստը դեռևս հիմնավորում չէ, գոյություն ունի Գերմանիայի նախադեպը, որի տարածքի 40 տոկոսը թեև օկուպացված էր ԽՍՀՄ-ի կողմից, սակայն դա չխանգարեց, որ նա դառնա ՆԱՏՕ-ի անդամ, և ուրեմն Վրաստանն էլ իրավունք ունի օգտվելու Հյուսիսատլանտյան դաշինքի բարիքներից: Իսկ երբ պարզ դարձավ, որ ՆԱՏՕ-ի աչքերը Թբիլիսիի համար առանձնապես չեն սառչում, վրացիները գանգատվեցին. «Եթե Ռուսաստանի նման երկիրը կարող է վետո դնել ժողովրդավարության ճանապարհին գտնվող երկրի` ՆԱՏՕ-ին անդամակցելու հարցում, էլ ի՞նչ իմաստ ունի ՆԱՏՕ-ի գոյությունը»:
Ամենուր Ռուսաստանի սպառնալից ստվերը տեսնելով Թբիլիսին այժմ էլ Մոսկվայի հետ սրեր է խաչում Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությանը Ռուսաստանի անդամակցության բանակցություններում: Այդ առթիվ Սահակաշվիլին արդեն հայտարարել է, թե իր երկիրը ետ չի կանգնի իր սկզբունքներից: Նա նաև հեգնանքով նշել է, թե Ռուսաստանը հույս ուներ շրջանցել Վրաստանին ու պայմանավորվել միայն ԱՄՆ-ի հետ: «Ռուսները մտածում են. «Ձեզ հետ պայմանավորվենք, իսկ Վրաստանը փաթեթի մի մասն է»: Ես որոշ ռուսներից լսել եմ, որ բավական է Բայդենի մեկ զանգը, որ Սահակաշվիլին լռի»,- ասել է նա: Սակայն կարծես թե Վրաստանի նախագահն այս անգամ էլ է շտապում գերագնահատել իր անձն ու հնարավորությունը: Բանակցությունների հաջորդ փուլը կայանալու է մայիսին, և, ո՞վ գիտե, գուցե իսկապե՞ս չարաբաստիկ մի զանգ ստվեր նետի նրա համառության վրա…
Առայժմ ռուսական զավթողականության թեմատիկան օրակարգում պահելու ավելի արդյունավետ միջոց չկա, քան յուրաքանչյուր բացվող օր նրա մասին մի սահմռկեցուցիչ պատմության մատուցումը: Վերջին շրջանում դրանք երկուսն էին: Առաջինն այն մասին էր, թե ինչպես է Մոսկվան ցանկանում Աբխազիայից խլել հսկա մի հողակտոր`160 քառ.կմ տարածք: Այն գտնվում է Գագրայի շրջանում, Ռիցա լճի ափին, և Մոսկվայում կայացած ՌԴ-Աբխազիա սահմանազատման ու սահմանագծման պետական հանձնաժողովի վերջին նիստում ռուսներն աբխազներին են ներկայացրել իրենց հավակնությունները: Վրաստանն, ինչ խոսք, իսկույն ևեթ դատապարտեց Ռուսաստանին և այդ քայլը գնահատեց որպես Վրաստանի տարածքները յուրացնելու փորձ:
Հաջորդ պատմությունը մի քանի տարիների վաղեմության հիշողություն էր`«Վարդերի հեղափոխության» բարի ժամանակների մասին, որից հետո իբր Կրեմլը Վրաստանի նոր իշխանություններին է հանձնել մարդկանց ցանկ, որոնց պահանջել է նշանակել նախարարական պաշտոններում: Այսօր արդեն կարելի է պատմել դա և նաև ասել. «Մեր գլխավոր նպատակն է պահպանել ինքնիշխանությունը, և Ռուսաստանը սխալվում է, եթե կարծում է, որ կշեղվենք այդ ուղուց»:
Իսկ որպեսզի իրենց նախընտրած ուղու վրա Վրաստանը վստահ քայլի, Թբիլիսիիում որոշել են Ռուսաստանին 20 մլրդ դոլարի հաշիվ ներկայացնել՝ իրենց երկրի նկատմամբ ագրեսիայի համար: Մոտավորապես այդքան է գնահատվել 2008թ. օգոստոսին ռուս զինվորականների կողմից Վրաստանին հասցված վնասը: Այդ գումարին կավելանա ևս 15 միլիարդ, որքան գնահատվել է ռուսների գործողությունների արդյունքում Վրաստանի բնապահպանությանը հասցված վնասը:
Հազիվ թե ողջ վրացական հողի վրա գտնվի մեկը, ով կհավատա, թե երբևէ կտեսնի այդպիսի հատուցում: Սակայն մի՞թե դա կարևոր է: Կամ մի՞թե թվարկված մյուս դեպքերի համար ևս հավատ է պահանջվում: Վրաստանը հետզհետե ընկղմվում է մի ճահճուտի մեջ, որտեղ նրան լավագույն դեպքում կարող է համակել զուտ բարոյական հաղթանակներ տանելով ինքնաբավարարում ձեռք բերելու ժուժկալությունը: Եվ դա սպառնում է դառնալ երկրի քաղաքականության առանցքային հակումներից մեկը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԱՔՍԻՄ ԳՈՐԿԻ

5 Ապր

Հոյակապ պաշտոն է մարդ լինել աշխարհում: Ես չգիտեմ ոչ մի գրքային ճշմարտություն, որ ինձ համար ավելի թանկ լիներ մարդուց: Մարդը տիեզերքն է, և հավիտյանս կեցցե նա, որ իր մեջ կրում է բովանդակ աշխարհը: Կյանքի բոլոր ծանր պահերին, նրա բոլոր դժվար րոպեներին իմ սիրտը միշտ երգել է մեկ հիմն. «Կեցցե մարդը»: Մարդու կատարելագործման մեջ է կյանքի իմաստը: Մինչև այն ժամանակ, քանի դեռ մենք չենք սովորի զմայլվել մարդով` որպես մեր մոլորակի ամենագեղեցիկ ու հրաշալի երևույթի, մինչև այդ ժամանակը մենք չենք ազատագրվի մեր կյանքի նողկալիությունից ու կեղծիքից: Հարգեք միմյանց` չմոռանալով, որ յուրաքանչյուր մարդու մեջ թաքնված է կառուցողի իմաստուն ուժը և որ հարկավոր է նրան տալ զարգանալու և բարգավաճելու ազատություն: Մարդուն փաղաքշելն ու գովաբանելը երբեք վնասակար չէ: Դա բարձրացնում է նրա հարգանքն իր նկատմամբ, նպաստում է իր ստեղծագործական ուժերի հանդեպ վստահության խթանմանը: Եթե մարդուն անընդհատ ասեն, թե նա «խոզ է», ապա նա ի վերջո իրոք կխռնչա:
Մարդիկ, որոնց անմիջապես հասկանում ես, մարդիկ` առանց մնացորդի, անհետաքրքիր են: Մարդը, ըստ հնարավորին, պետք է իր մեջ պարունակի ամեն ինչ` գումարած էլի ինչ-որ բան: Հարկավոր է ապրել անմատչելի որևէ բանի մշտապես սիրահարված: Մարդը բարձրահասակ է դառնում այն բանից, որ ձգտում է վեր: Կյանքն ամենից ավելի կատարյալ ու հետաքրքիր է այն ժամանակ, երբ մարդը պայքարում է նրա դեմ, ինչը իրեն խանգարում է ապրել: Կյանքն առաջ է շարժվում: Ով նրա ետևից չի հասնում` մնում է միայնակ:

ՉՀԱՆԴՈԳՅԱ ՈՒՊԱՆԻՇԱԴ

5 Ապր

— Արդարև, եթե մեկը իմանում է, ապա ասում է ճշմարտությունը: Ով չի իմանում` չի ասում ճշմարտությունը: Ճշմարտությունն ասում է իմացող մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ իմացությունը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ իմացությունը, տեր իմ:

— Արդարև, եթե մեկը մտածում է, ապա իմանում է: Ով չի մտածում` չի իմանում: Իմանում է մտածող մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ մտածողությունը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ մտածողությունը, տեր իմ:

— Արդարև, եթե մեկը հավատում է, ապա մտածում է: Ով չի հավատում` չի մտածում: Մտածում է հավատացող մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ հավատքը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ հավատքը, տեր իմ:

— Արդարև, եթե մեկը հավատարիմ է ու հաստատակամ, ապա հավատում է: Ով հաստատակամ չէ, չի հավատում: Հավատում է հաստատակամ մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ հաստատակամությունը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ հաստատակամությունը, տեր իմ:

— Արդարև, եթե մեկը գործում է, կատարում սրբազան պարտականությունները, ապա հաստատակամ է: Ով չի գործում, հաստատակամ չէ: Հաստատակամ է գործուն մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ գործունեությունը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ գործունեությունը, տեր իմ:

— Արդարև, եթե մեկը հետամուտ է երջանկության, ապա գործում է: Ով հետամուտ չէ երջանկության` չի գործում: Գործում է երջանկության հետամուտ մարդը միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ երջանկությունը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ երջանկությունը, տեր իմ:

— Արդարև, անհունորեն մեծ է երջանկությունը: Չկա երջանկություն մանր բաների մեջ: Երջանկությունը անհունորեն մեծն է միայն: Բայց պետք է ձգտենք իմանալ անհունորեն մեծը:
— Ես ձգտում եմ իմանալ անհունորեն մեծը, տեր իմ…

Թարգմ. Հ. Էդոյան

ԲԵՐՆԱՐ ԲՈՒԱ ԴԱԴՅԵ

5 Ապր

ԴԻՄԱԿՆԵՐ

Դիմակներ…
Սպիտակ, սև դիմակներ:
Դիմակներ ցանկացած գույնի:
Ես ոչ մի աղոթքով չեմ գալու
Ձեզ մոտ, դիմակներ մահվան, սովի, ծարավի:

Դիմակներ անմարմին, աներազ
Օ, անմիտ դիմակների շուրջպար
Արցունքներով արծաթազօծ պալատների բոլորը:

Դիմակներ` ժամանակների սահմանագծում,
Ես կմերկացնեմ այդ դեմքերը,
որ ազատություն գտնի հրճվանքը:
Դիմակներ` բրոնզե ու երկաթե,
արծաթյա ու պղնձե,
փայտից ու ոսկուց:

Դիմակներով ծածկված դիմակներ,
արդյոք տեսե՞լ եք, թե ինչպես են ծնվում ջրերը,
հոսում աստղերը,
ստեղծվում ցամաքները:
Ինչպես է թռչնակը գործում
իր առաջին թռիչքը
արևի ձեռքով հյուսված առաջին
արևածագին:

Դիմակներ, դիմակներ…
Ձեզանից առաջ այս հողի վրա է եղել բառը:
Եվ պոետներ են եղել: Ահա թե ինչպիսին է
Տերը կավից արարել աշխարհը:
Անկենդան դիմակներ, ձեր վերևը աստղերը
չեն շողում:
Իսկ մենք մեր ուսերին տանում ենք
աստղերով լեցուն զամբյուղներ
և աստղեր ներհյուսում մեր հագուստի մեջ,
և աստղերով սալարկում ենք մեր ճամփան
և բուռ-բուռ աստղեր ենք ցանում
խավար գիշերին և ձեր խավարի վրա,
դիմակներ…

Դիմակներ…
Դիմակներ գերեզմանոցի մշուշում,
Դիմակներ խաչուղիներում, դիմակներ
պատվանդանների վրա,
Դիմակներ դագաղներում:
Մենք ձեզ համար ընդմիշտ հանելուկ կմնանք:
Քանզի մենք Արևի որդիներն ենք:

%d bloggers like this: