Պահոց | 3:46 ե.

ԺԱՄԱՆԱԿԸ

4 Ապր

Կկուն ձայն էր տալիս: Տղան մոտեցավ ծառին, գլուխը բարձրացրեց ու ասաց.
— Կկու, կկու, ինձ քանի՞ տարվա կյանք է մնացել:
Կկուն կանչեց:
— Մեկ,- հաշվեց տղան:
Կկուն նորից կանչեց:
— Երկու,- ասաց տղան:
Կկուն նայեց ներքև, լռեց, թևերը թափ տվեց ու թռավ-գնաց:
Իսկ այս կարճ պատմությունն էլ եկավ ասելու, որ քո ապրելու ժամանակը մարդկանցից հարցրու, ոչ թե թռչուններից:

Հ. Չարխչյան

Ադրբեջանական «ցասման» երկրորդ ալիքը

4 Ապր

Անցած հանգստյան օրերին Ադրբեջանը թրծվում էր ավելի լավը լինելու տքնանքի մեջ: Այդ երկրի ընդդիմությունը ձեռնարկել էր թվով երկրորդ «Ցասման օրը»` հուսալով, թե բարի ցանկություններով կփշրի իշխանության գրանիտը: Ակցիայի կազմակերպիչը` «Հանրային պալատ» միավորումը, նույնիսկ հայտ էր ներկայացրել զանգվածային միջոցառումը Բաքվի կենտրոնում անցկացնելու վերաբերյալ, ինչն, իհարկե, մերժել էր: Բայց, այնուհանդերձ, նախանշված օրը հարյուրավոր ընդդիմադիր ակտիվիստներ խմբվեցին Բաքվի Շատրվանների հրապարակում: Նրանք ձեռքերին ունեին «Իլհամ, հեռացիր», «Մենք ազատություն ենք ցանկանում» կարգախոսներով պաստառներ, և պահանջում էին ցրել գործող խորհրդարանը, նոր ընտրություններ անցկացնել, իրականացնել ժողովրդավարական բարեփոխումներ, ազատել քաղբանտարկյալներին, ուժեղացնել պայքարը կոռուպցիայի դեմ: Ցուցարարները սկսեցին երթով անցնել մայրաքաղաքի փողոցներով, ու հենց այդտեղ էլ նրանց դիմավորեցին մահակներով, արցունքաբեր գազով և հաշվեհարդար տեսնելու բուռն ցանկությամբ համակված ոստիկանները, որոնք ցրեցին ցույցը:
Այս օրերին ինտերնետում լայն տարածում է գտել մի ցնցող տեսանյութ, որտեղ պատկերված է, թե ադրբեջանցի իրավապահներն ինչ վայրագությամբ են իրենց հմտությունները կիրառում գործնականում: Իսկ ընդհանրապես, ըստ ոստիկանության տվյալների, «Ցասման օրը» ձերբակալվեցին 75 հոգի, թեև ընդդիմության ղեկավարները պնդում են, որ ձերբակալվածների թիվը հասնում է 200-ի: Ռուսական լրատվամիջոցները նաև գրում էին, որ ցուցարարներն իրենց ճանապարհին փշրում էին խանութների ցուցափեղկերը, բանկոմատները, քարեր նետում անցորդների վրա, մինչդեռ հակառակ թևն այս անգամ էլ հավաստիացնում է, որ դա իշխանությունների սադրանքն էր՝ հետագայում ընդդիմության վրա մեղքը բարդելու նպատակով: Հավելենք նաև, որ ակցիայի նախօրեին ոստիկանությունը ձերբակալել էր ընդդիմության 15 ակտիվիստների, որոնց տարբեր մեղադրանքներ էին ներկայացվել, այդ թվում` դիմադրություն ոստիկաններին ու խուլիգանություն: Կատարվածի առթիվ ՆԳՆ ներկայացուցիչը հայտնել էր, որ պետությունը ընդդիմանալու է «դեմոկրատական հասարակության» վրա ստվեր գցելու բոլոր փորձերին:
Նման կանխարգելիչ քայլերը համարելով անբավարար, վարչախումբը բեմականացրել էր փորձված կատակերգությունը`կազմակերպել էր ընդդիմության դեմ բողոքի ցույցեր: Իշխանական ուժերն ու նրանց սատարող կազմակերպությունները զանազան սրտաճմլիկ տեսարաններ մատուցելուց զատ, բողոքի ակցիա էին անցկացրել ընդդիմության առաջնորդներից մեկի տան մոտ` բացականչելով. «Ամոթ նրանց, ովքեր վարկաբեկում են Ադրբեջանը», «Ամոթ նրանց, ովքեր Ղարաբաղի առկայության պայմաններում այլ խնդիրներ են ստեղծում Ադրբեջանի համար»։ Պատկերն ամբողջացնելու համար կառավարող կուսակցությունը հայտարարություն էր տարածել, որում մեղադրել էր ընդդիմադիր «Մուսավաթ» և «Ժողովրդական ճակատ» կուսակցություններին` դրսի «հակաադրբեջանական ուժերի» պատվերը կատարելու և նրանց ծառայելու մեջ:
Սակայն այս բոլոր «կոսմետիկ» միջամտությունները կարծես թե ցանկալի ներգործությունն այլևս չեն ունենում: Ինչպես հաղորդում է «Բի-Բի-Սի»-ն, Ադրբեջանի ընդդիմությունը, արաբական երկրները համակած զանգվածային հուզումների ազդեցության տակ, իշխանություններից ժողովրդավարական բարեփոխումներ է պահանջում: Իսկ վերլուծաբաններն այժմ ավելի հաճախ են կրկնում այն միտքը, որ իրականում Ադրբեջանի կացությունն այնքան էլ նախանձելի չէ, և քաղաքական բոլոր տարածաշրջանային ու ոչ տարածաշրջանային խաղացողներն առանց վարանելու կհանձնեն Իլհամ Ալիևին, եթե այդ քայլը շահավետ համարեն իրենց համար: Վերջիններս կարծում են, որ Ալիևին հանձնելու հավանականությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ երկրում գնալով ահագնանում է ժողովրդի դժգոհությունը, այլ նրանով, որ Ալիևի պահվածքը գրեթե չի տարբերվում Քադաֆիի պահվածքից:
Անհնար է նաև չնկատել, որ միջազգային մի շարք կառույցներ, որոնք առաջներում մատների արանքից էին նայում այն ամենին, ինչ տեղի էր ունենում այդ երկրում, այժմ սկսել են և տեսնել, և լսել, և արձագանքել: Խոսքն առաջին հերթի իրավապաշտպան կազմակերպությունների մասին է, որոնք բացահայտորեն իրենց պաշտպանության տակ են վերցրել Ադրբեջանի ընդդիմադիրներին: Իսկ վերջին դեպքերի առնչությամբ Amnesty International կազմակերպությունը հանդես եկավ կոշտ քննադատությամբ` նկատելով, որ Ադրբեջանի կառավարությունը չի կարող ճշմարտացիորեն խոսել երկրի ժողովրդավարական զարգացման մասին, երբ պարբերաբար ճնշում է սոցիալական շարժումներն ու քաղաքական հավաքները, որոնք չեն արժանանում նրա հավանությանը: «Ադրբեջանում ակտիվիստների ու լրագրողների հանդեպ հետապնդումների և բռնությունների դեպքերի աճն անհանգստացնում է: Նման միտումը ցույց է տալիս իշխանությունների վճռականությունը`արմատախիլ անել այլակարծության ցանկացած դրսևորում»,- ասված էր Amnesty International-ի հայտարարության մեջ:
Բաքվում ապրիլյան առաջին օրերի լարվածությունն այժմ այդ երկրի ներքաղաքական կյանքի ամենաբուռն վերլուծությունների նյութն է դարձել: Իշխանության ներկայացուցիչները պնդում են, որ ժողովուրդն արմատականներին չաջակցեց, և «ցասման» հերթական օրը ցույց տվեց ընդդիմության լիակատար ձախողումը: Ընդդիմադիրներն, ընդհակառակն, նկատում են, որ իրենց ակցիան ամենախոշորն էր վերջին տարիների ընթացքում: Դրան մասնակցում էին հազարավոր մարդիկ և նրանց թիվը գնալով բազմապատկվելու է: «Մուսավաթ» կուսակցության առաջնորդ Իսա Ղամբարի կարծիքով, Ադրբեջանում արմատական փոփոխություններն անխուսափելի են: «Պետք է նշել, որ քաղաքի բնակիչները սատարում էին ակցիայի մասնակիցներին, շատ դեպքերում նրանց միանում ու քայլում, կոչեր էին վանկարկում: Սա ապացուցում է, որ կատարվածը ոչ թե պարզապես ընդդիմության ակցիա էր, այլ համաժողովրդական բողոքի ցույց»,- ասել է նա:
Իսկ ադրբեջանական ցասման հաջորդ` երրորդ արարը կխաղարկվի ապրիլի 9-ին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՐՏԱՎԱԶԴ ՓԵԼԵՇՅԱՆ

4 Ապր

ՉՈՐԱՑԱԾ ԾԱՌԸ

… Այդ պահին վարորդը երկար ու ձիգ ազդանշան տվեց: Առջևում, մեքենայի լույսի մեջ երևաց մի մարդ: Նա կանգնել էր ճանապարհի մեջտեղում և ձեռքով փակել աչքերը կուրացնող լույսից: Իսկ նրանից քիչ հեռու կողքից թաղված էր ձյան մեջ մի մեծ բեռնատար մեքենա:
Մեր մեքենան կանգ առավ: Վարորդը դուրս եկավ խցիկից ու մոտեցավ նրան:
Միալար աշխատում էր կանգնած մեքենայի շարժիչը: Նրանք ձեռքի շարժումներով ինչ-որ բան էին խոսում: Նրանց ստվերներն ընկնում էին ձյան վրա և ձգվելով կորչում գիշերային խավարի մեջ:
Մեր վարորդը մեքենայից բենզին լցրեց դույլի մեջ և տվեց նրան: Հետո նա նստեց մեքենան և մենք նորից շարժվեցինք առաջ:
Այժմ ձյունը թափվում էր ավելի ուժեղ, և արդեն չէին երևում առջևում անցած մեքենաների անվահետքերը: Կատաղի ոռնում էր շարժիչը դիք, ոլորապտույտ ճանապարհի վրա…
— Իսկ քո բենզինը կհերիքի՞, որ տվեցիր նրան,- հարցրեցի ես վարորդին:
— Իմ պապը միշտ ասում էր. «Լավություն արա ու գցիր ջուրը, մի տեղ անպայման դուրս կգա»: Իսկ տատս նույնն էր ասում, բայց ուրիշ ձևով. «Բալա ջան, երբ մարդիկ մի կտոր հաց են ուզում, դու միշտ տուր, նա անպայման կվերադառնա քեզ: Այնպես որ` տալով դու ստանում ես, իսկ վերցնելով` կորցնում: Միշտ հիշիր սա, բալա ջան…»: Ինչ բարի ու լուսահոգի մարդիկ էին նրանք,- շարունակում էր խոսել վարորդը:- Գիտե՞ս ոնց մեռավ պապս: Արքայական մահով… Նա նստած է եղել աթոռին, իսկ այդ ժամանակ տատս հատակը ավլելիս է եղել: Պապս արդեն մահացած է եղել, իսկ տատս շարունակել է խոսել նրա հետ` գլխի չընկնելով, որ նա այլևս կենդանի չէ… Ձմեռ էր: Նրան թաղեցին իր բոլոր թոռները, ծոռները, երեխեքը ու հարազատները:
Վարորդը շարունակում էր պատմել իր պապի մասին, իսկ ես արդեն ննջում էի, և դանդաղ փակվում էին կոպերս: Նրա ձայնը գրեթե չէր լսվում, և իմ աչքերի առջև մեկը մյուսի ետևից անցնում էր այն, ինչ-որ նա պատմել էր…
Տեսա ես երազում, թե ինչպես մարդիկ տիեզերակայանում` անձրևի տակ, սպիտակ խալաթներով հանում էին հրթիռի միջից շանը և նրա փոխարեն դնում այնտեղ մի ոչխար: Եվ անմիջապես դադարում էր անձրևը: Տեսա ես, թե ինչպես ֆայետոնի մեջ թափանցիկ ապակու տակ դրած տանում են նրա պապու ցիլինդրը` շրջապատված ծաղիկներով ու վառվող մոմերով: Ինչպես համր կինոյում, ես տեսա նրա տատին ու մորը, որոնք կանգնած էին մեծ թունավոր օձի առաջ: Եվ իսկույն էկրանի վրա հայտնվեցին բառեր.
ՄԻԹԵ ՕՁ ՋԱՆ, ՄԵԶ ՃԱՆԱՊԱՐՀ ՉԵՍ ՏԱԼՈՒ:
Եվ օձը, հավանությամբ շարժելով գլուխը, մի կողմ քաշվեց…
Եվ վերջապես ես տեսա մարդկանց, որ ձյան մեջ կանգնած` տնից մինչև գերեզմանոց, ձեռքից ձեռք էին տալիս նրա պապի դագաղը: Ես կարծես թե կանգնած էի նրա գերեզմանափոսի մոտ: Եվ երբ մարդիկ պիտի իջեցնեին նրա դիակը գերեզման, հանկարծ պապը` ուրիշների համար աննկատ, բարձրացրեց գլուխը և աչքով անելով ինձ, ասաց.
— Դու լսիր իմ թոռանը, նա ճիշտ է ասում քեզ` լավություն արա ու գցի ջուրը, մի տեղ անպայման դուրս կգա:
Ես վախից հետ քաշվեցի…

Ես գլուխս ուժեղ խփեցի մեքենայի խցիկի պատին և իսկույն արթնացա: Մեր մեքենան ոռնում էր, և նրա անիվները պտտվում էին տեղում: Վարորդը արագ-արագ փոխում էր շարժիչի լծակը, բայց մեքենան չէր ենթարկվում նրան և սահում էր ետ:
Հանկարծ ետևից լսվեց ուժեղ թրխկոց: Մեր մեքենան կտրուկ խփեց մի ինչ-որ բանի և անմիջապես կանգ առավ: Շարժիչը լռեց: Ես նայեցի վարորդին:
— Ի՞նչ պատահեց:
— Բենզինը վերջացավ,- պատասխանեց նա:
— Այ քեզ բան, իսկ ինչու՞ դու բենզինը տվեցիր նրան:
— Ի՞նչ ես խոսում,- ասաց նա,- մենք վախենալու բան չունենք գիշերը, մենք երկուսով են, իսկ նա մենակ էր:
Ես լռեցի: Նա նայեց ինձ և շտապ դուրս թռավ խցիկից: Երբ նա բացեց մեքենայի դուռը, սառը քամին ոռնոցով շպրտեց դեմքիս ձյան փաթիլները: Ես ծածկեցի դեմքս վերարկուով: Նա չքացավ մթության մեջ և քիչ հետո մոտ վազեց ինձ ու խնդրեց, որ ես արագ դուրս գամ խցիկից:
Ես դուրս եկա: Նա միացրեց մեքենայի լույսերը, նստարանի տակից հանեց ինչ-որ բենզինոտ փալասներ, վառեց դրանք մեքենայի առաջ և սկսեց թռչկոտելով պտտվել այդ կրակի շուրջը: Թռչկոտում էր նա ցրտից, թե պարում էր, ես ոչինչ չէի հասկանում: Խոր լռություն էր տիրում… Միայն լսվում էին էլեկտրական լարերի միալար դողացող հնչյունները: Թվում էր ինձ, որ նրանցից հոսում էր ինչ-որ տխուր մեղեդի:

Աստիճանաբար լուսանում էր…
Առավոտյան մշուշի մեջ նշմարվում էին էլեկտրակայմերի մռայլ երկաթե ուրվագծերը: Լսվում էր ինչ-որ մի ծանր դղրդոցի ձայն: Դանդաղ մոտենում էր մեզ ձյուն մաքրող մեքենան:
Հանկարծ նրանից դուրս թռան մարդիկ և վազելով դեպի մեզ, տագնապալի ձայնով հարցրին.
— Ոչինչ չի՞ պատահել:
— Ոչ,- ուրախ բացականչեց մեր վարորդը:
Բոլորը մոտեցան մեր մեքենայի հետնամասին: Ես նույնպես: Եվ ինչ մենք տեսանք: Մեր բեռնատար մեքենայի կեսը կախված էր անդունդի վրա: Օդում դատարկ պտտվում էին մեքենայի ետևի անիվները:
Մենք կռացանք և ապշած նայեցինք ցած:
Գիշերը, երբ մեքենան սահել էր ետ` ջարդելով ճամփեզրի փոքր սյուները, գնացել և իր ամբողջ ծանրությամբ ընկել էր միակ չորացած ծառի վրա, որ թեք աճել էր անդունդի եզրին: Մեքենան թույլ ճռռոցով օրորվում էր նրա վրա…
Ձյուն մաքրող հսկա մեքենան արագ իրեն կապեց մեր բեռնատարը և դուրս բերեց ճանապարհ: Մոտեցան ուրիշ մեքենաներ: Բոլորը հարցնում էին.
— Ոչինչ չի՞ պատահել:
Մենք նրանցից բենզին վերցրեցինք և շնորհակալություն հայտնելով նստեցինք մեքենա: Խցիկում ես զարմացած նայեցի վարորդին ու հարցրեցի.
— Դու, ինչ է, գիշերը գիտեի՞ր, որ մենք կախված ենք անդունդի վրա:
— Իհարկե, գիտեի,- ժպտալով պատասխանեց նա:
— Իսկ դու ինչու՞ ոչինչ չասացիր:
— Ի՞նչ ասեի,- մի տեսակ ծուլորեն ասաց նա:
— Ինչպե՞ս թե, բայց չէ՞ որ մենք հրաշքով փրկվեցինք իսկական մահից:
— Չէ, ախպեր ջան, այդ հրաշքը չփրկեց մեզ, այլ այն մի կտոր հացը, որ մենք ինչ-որ մի ժամանակ տվել էինք մեկին, և այսօր դա մեր առաջն եկավ: Դու էլ հիշիր` երբ և ում էիր լավություն արել, որ այսօր վերադարձավ քեզ:
Հետո նա մաքրեց ձեռքերը և սկսեց աշխատեցնել շարժիչը…
Երկար ժամանակ գործի չէր ընկնում մեքենան: Վերջապես աշխատեց շարժիչը: Վարորդը փոխեց արագության լծակը և կտրուկ պոկեց մեքենան տեղից: Ես ուշադիր նայեցի նրան ու նոր միայն նկատեցի, որ մենք շատ նման ենք իրար: Իսկ նա` նորից ժպտալով ասաց ինձ.
— Գիտե՞ս ինչ, երևում է դու վատ տղա չես, բայց շատ միամիտ ես:
Նա մատներով բռնեց իմ օդաչուական գլխարկից, կատակով իջեցրեց այն աչքերիս վրա և ավելացրեց.
— Շատ մի թռվռա երկինքներում, իջիր երկիր և իսկական գործով զբաղվիր: Հանիր գլխիցդ այդ գլխարկը, մանավանդ որ քոնը չէ: Ասում ես` թագուհիներն են համբուրվում, հա՞:
Շուտով մեքենան, անցնելով ոլորապտույտ լեռնանցքը, դուրս եկավ ուղիղ ճանապարհ: Նա կատաղի արագությամբ սլացավ առաջ` իր ետևից սփռելով սպիտակ ձյան գալարվող մրրիկը:

ԿՈՍՏԱՆ ԶԱՐՅԱՆ

4 Ապր

Ողինպոսի աստվածները մեռան:
Ակրոպոլի շուրջը քարեր են միայն
Եվ շուքեր և հիշատակներ
Եվ խոտ պատահական և ծաղիկներ վայրի,
Մեծացել է սիրտը մարդկային,
Տվայտանքը, որոնումը հոգու
Եվ սկիհը` լցված արյունով և հացով:

Ծածկված է տեսիլքը,
Դեռ ապրում է գաղտնին:

Պետք է առնել ցուպը և քայլել:
Որոնել մեզ
Ներքին մտքի կատարին,
Աստղերով ողողված գիշերներում
Եվ պատառ հացի բերած լույսերում:

ԱՐԻՎԱՐԱ ՆԱՐԻՔԻՐԱ

4 Ապր

Ես ոչ կարող եմ վեր կենալ, ոչ քնել եմ կարող…
Եվ անցնում է գիշերն այդպես, և բացվում է օրը,
Բոլորն ասում են. «Գարուն է»… Բայց առանց հոգնելու
Թափվում է անձրևը:- Իսկ ես
Նայում եմ թախիծով` ինչպես է այն գալիս…

* * *
Իմ հայացքը չի հագենում,
Իսկ լուսինը սարի ետևն է ուզում թաքնվել…
Օ լեռնակատարներ,
Երկնակամարը բաց արեք,
Որպեսզի նա նորից երկնքում երևա:

Թարգմ. Հ. Բեյլերյան

ՅՈՀԱՆ ՎՈԼՖԳԱՆԳ ԳՅՈԹԵ

4 Ապր

… Աստված իշխանին պարգևել է իմաստություն և դրա հետ նաև իմացություն, որ գերիմաստ են Աստծո բոլոր գործերը` յուրաքանչյուրը յուրովի: Նայեք այն ժայռին, տեսեք, ինչպես է կանգնած այն` ամուր, անշարժ, համառ դիմադրելով և վատ եղանակին, և բարկ արևին: Դարավոր ծառը պսակել է նրա գագաթը, և նա պսակը գլխին նայում է հեռուները: Սակայն եթե նրա մի մասը կործանվի, ժայռն այլևս չի լինի այնպիսին, ինչպիսին կա. այն կփշրվի և փլատակների նման կծածկի սարալանջը: Բայց այնտեղ ևս նրա փշրանքները երկար չեն մնա. բուռն թափով վայր կգլորվեն, առուն իր գիրկը կառնի դրանց և կտանի դեպի գետը: Այնտեղ դրանք ոչ թե դիմադրելով, ոչ թե անհնազանդ, համառ անկյունավոր, ոչ, այլ ողորկ ու կլոր դարձած, ավելի արագ թափով կշարունակեն իրենց ճանապարհը գետից գետ, մինչև որ կհասնեն օվկիանոս, որի մակերևույթին հսկաներն են լողում վտառներով, իսկ խորքերում գաճաճներն են վխտում: Սակայն ո՞վ է փառք տալիս Աստծուն, երբ աստղերն են հավիտենապես փառաբանում նրան: Եվ ինչու՞ նայել հեռուները: Նայեք այստեղ` մեղվին: Արդեն ուշ աշուն է, իսկ նա ջանասիրաբար մեղր է հավաքում և, ինչպես բանիմաց ճարտարապետ, բոլոր օրենքներով տուն է կառուցում իր համար: Նայեք մրջյունին: Նա հրաշալի գիտի ճանապարհը և երբեք չի շեղվում դրանից: Նա իր համար ապաստան է պատրաստում ցողուններից, հողի փշրանքներից և սոճու փշերից. պատրաստում է բարձր և կամար կապում դրա վրա: Սակայն զուր է անցնում նրա աշխատանքը: Ձին դոփում է սմբակներով, կոխորտում և ոչնչացնում է այն: Նայեք, ձին ոտնակոխ է անում մրջյունի տնակի գերանները, ցիրուցան անում տախտակները, անհամբերությամբ փնչում է` չիմանալով հոգնություն, որովհետև աստված ձիուն դարձրել է քամու ընկերը և այնուհետև փոթորկի ուղեկիցը, որպեսզի տղամարդուն հասցնի այնտեղ, որտեղ նրա կամքն է թելադրում, իսկ կնոջը` ուր նրա սիրտն է փափագում: Բայց առյուծը արմավենու անտառում է աշխարհ եկել: Նա խրոխտ քայլերով կտրում-անցնում է անտառը. այնտեղ նա արքան է բոլոր գազանների, և ոչ ոք ու ոչինչ չի կարող ընդդիմանալ նրա կամքին: Միայն մարդը կարող է նրան սանձահարել: Բոլոր արարածներից ամենաահեղն անգամ երկյուղածորեն խոնարհվում է Աստծո պատկերով և նմանությամբ ստեղծվածի առաջ…

Թարգմ. Հ. Հակոբյան

%d bloggers like this: