Հյուր պատժված բարեկամին

28 Մրտ

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը Իրանի իր գործընկեր Մահմուդ Ահմադինեժադի հրավերով երեկ աշխատանքային այցով մեկնեց Թեհրան: Իրականում ճիշտ կլիներ այցը կոչել ոչ թե աշխատանքային, այլ տոնական: Երկիրը նշում էր Նովրուզը, և այդ առթիվ մասնակցելու հրավիր էին ստացել նաև Ադրբեջանի, Իրաքի, Աֆղանստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի ու Պակիստանի նախագահները։ Սակայն անսպասելիորեն Իլհամ Ալիևը վերջին պահին հրաժարվեց ուղևորությունից ու իր փոխարեն Թեհրան ուղարկեց փոխվարչապետ Էլչին Էֆենդիևին: Բաքվի այս քայլչ չէր կարող զանազան ենթադրությունների տեղիք չտալ: Ոմանք ասում էին, որ ադրբեջանական պատվիրակության մակարդակի իջեցման պատճառը կարող է լինել վերջին շրջանում երկու երկրների միջև հարաբերությունների նկատելի սառնությունը և առաջին հերթին Կասպից ծովի շուրջ ստեղծված իրավիճակի, տարածաշրջանային անվտանգության պահպանման հարցերում առկա տարաձայնությունները: Մի շարժառիթ էլ կարող էր համարվել այն, որ շատ դեպքերում Իրանի հավասարակշռված դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանի համար ընկալելի չի լինում: Մյուսները համոզված էին, թե Ալիևի Թեհրան մեկնելը կարող էր պատճառ դառնալ, որպեսզի Արևմուտքի քաղաքական շրջանակներում նրա նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը աճեր, դրա համար էլ Ալիևը նախընտրել էր առավել քան զգույշ լինել: Իսկ ահա «Թուրան» լրատվական գործակալություն մեկնաբանմամբ, չի բացառվում, որ Ալիևի Իրան մեկնելուց հրաժարվելը կապված է այն բանի հետ, թե Հայաստանի նախագահն այդ միջոցառմանը ևս ներկա էր:
Ամեն դեպքում, Ադրբեջանի ղեկավարի բացակայություն բոլորովին չվշտացրեց ոչ հյուրերին, ոչ տանտերերին: Ինչ վերաբերում է Սերժ Սարգսյանին, ապա նա հանդիպումներ ունեցավ նախագահ Ահմադինեժադի ու հոգևոր առաջնորդ Սեյյեդ Ալի Խամենեիի հետ, կողմերը քննարկեցին փոխշահավետ համագործակցության զարգացմանն ու բարիդրացիական հարաբերությունների ամրապնդմանը վերաբերող հարցեր, կարևորեցին հատկապես էներգետիկայի, տրանսպորտի, մշակույթի ու մի շարք այլ բնագավառներում հաջողությամբ զարգացող փոխգործակցությունը, անդրադարձան Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման ծրագրին, ինչից հետո մեկնեցին «Վահդաթ» համալիր` մասնակցելու Նովրուզի տոնակատարությանը, որտեղ էլ Հայաստանի նախագահը հանդես եկավ շնորհավորական խոսքով:
Տոնական առիթն` իր տեղում, սակայն մեր պատվիրակությունը շատ ավելի բարդ խնդիրներով ու մտահոգությամբ էր մեկնել Թեհրան: Այլևս որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանում շատ այլ հանգամանքների շարքում լուրջ խոչընդոտ են դիտում այն իրական աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, որոնք ուղղված են այս տարածաշրջանին: Նույնիսկ օրերս Բրյուսելում` Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում իր ելույթի ժամանակ Հայաստանի վարչապետը ստիպված էր բարձրաձայնել, որ Իրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցներն իրականում սպառնալիք են ոչ միայն այդ երկրի, այլև նրա հարևանների համար: Պատմելով, որ 1980-ականների վերջին մեր երկիրը գոյատևեց միայն Իրանի միջոցով հիմնական ապրանքատեսակների տարանցում կազմակերպելու շնորհիվ, վարչապետը ահազանգել էր, որ պատժամիջոցների խստացումը կտրուկ կնվազեցնի իրանական միջանցքի հասանելիությունը:
Կրակի վրա յուղ էին լցրել նաև ամերիկացիները, ովքեր հարմար էին գտել Սերժ Սարգսյանի մեկնումի նախօրեին հատկապես Հայաստանից իրենց դեսպանի միջոցով հերթական անգամ դասեր տալ Իրանին ու հիշեցնել այդ երկրի կողմից իր պարտավորությունները կատարելու հրամայականի մասին: Սրան անմիջապես արձագանքեց Երևանում Իրանի դեսպանատունը` Մարի Յովանովիչի հայտարությունը որակելով որպես «անպատասխանատու»: «Տեղին կլիներ, որ տիկին դեսպանը հասարակական կարծիքը համոզելու նպատակով պատասխանատվությունից փախչելու փոխարեն պատասխանատու լինի տարածաշրջանի, մասնավորապես Գազայի, գրավյալ Պաղեստինի, ԱՖղանստանի, Բահրեյնի, Իրաքի և Լիբիայի հալածված ժողովուրդների դեմ դիմակայությունում ԱՄՆ երկակի վարվելակերպի համար»,- կոշտ տոնով պատասխանեցին իրանցիները:
Լարվածությունը` լարվածություն, սակայն միայն այդ հարցերի վրա բևեռվելը որևէ կերպ չի նպաստում ընդհանուր վիճակի փոփոխությանը: Մինչդեռ վերջին շրջանում նկատելի են որոշ խրախուսելի տեղաշարժեր: Ճիշտ է, հնարավորությունների ողջ ծավալը հաշվի առնելով չի կարելի ասել, թե դրանք բավարար են, բայց աճի միտումը չնկատելը դժվար է: Ներկայում Իրանը Հայաստանում մոտ 10 խոշոր տնտեսական նախագծեր է իրականացնում: Բոլորվին վերջերս այդ երկիրն իր բյուջեից 600 մլրդ ռեալ (60 մլն դոլար) հատկացրեց Իրան-Հայաստան ավտոմայրուղու շինարարության համար։ Երկու երկրների միջև կնքված մեկ այլ պայմանագրի համաձայն այսուհետ իրանական մեկ խորանարդ մետր գազի դիմաց Հայաստանն Իրանին կվերադարձնի 3 կիլովատ էլեկտրաէներգիա: Այժմ մեր հարևաններն իրենք են առաջարկում հայկական կողմին ներդրումներ կատարել հանքարդյունագործության ոլորտում, խոստանում են հայ գործարարների համար Իրանում արդյունաբերական տուրեր կազմակերպել: Սա, ինչ խոսք, վստահության ու ամուր կապեր ստեղծելու ապացույցներից մեկն է, ինչին նախանձով պիտի նայեն Ադրբեջանում:
Սահմանի մյուս կողմում գերիշխողն այժմ ճիշտ հակառակ տրամադրություն է: Բաքվի Կենտրոնական բանկը օրերս թարմացրեց այն երկրների ցանկը, որոնց հետ ֆինանսական գործառնությունները ցանկալի չեն՝ փողերի լվացման ու ահաբեկչության ֆինանսավորման տեսանկյունից։ Առաջին անգամ այդ ցուցակի մեջ ընդգրկվեց Իրանը։ Սրա հետ մեկտեղ Ադրբեջանի կառավարությունը կարգադրեց թուլացնել Իրանի հետ ունեցած տնտեսական և առևտրային հարաբերությունները, փոխարենը իր կապերը սերտացնելով Իսրայելի հետ: Իր հերթին Իրանի ժողովուրդն ու իրանական լրատվամիջոցները սկսել են ավելի հաճախ դժգոհություն հայտնել Ադրբեջանի վարած հակաիսլամական քաղաքականության առնչությամբ: Փորձագետների կարծիքով, պաշտոնական Բաքուն անհանգստացած է իսլամական աշխարհում կատարվող ապստամբություններից և միջոցներ է ձեռնարկում, որպեսզի կանխի դրանց ներթափանցումն իր երկիր:
Թերևս միանգամայն իրավացի է ֆրանսիական Le Figaro պարբերականը, որ գրելով Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմի վերսկսման հավանականության մասին, անմիջապես նշում է, թե այդ առճակատման դեպքում Իրանը կկանգնի Հայաստանի կողքին, մինչդեռ Թուրքիան` Ադրբեջանի ավանդական դաշնակիցը, կներգրավվի հակամարտության մեջ մյուս թևից: Յուրայինների նման խմբավորումը բխում է առկա իրողությունների տրամաբանությունից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s