Պահոց | 2:10 ե.

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

28 Մրտ

… Հիշողությունները: Իմ գրքերը միշտ իմ էության մասնիկներն են, ամեն նախադասություն, ամեն մանրամասնություն ծնունդ է առնում մի իրական եղելությունից: Անշուշտ, իմ հիշողությունը թեմատիկ է: Այսքանով հանդերձ ուզում եմ մեկընդմիշտ ասել, որ Գարսիա Մարկեսը ռեալիստ գրող է և զուրկ է երևակայությունից: Հետո երբեմն պատահում է, որ նա հասնում է ռեալիզմի սահմանից մեկ միլիմետր այն կողմ… Ի վերջո, իմ գրելու տեխնիկան միշտ գալիս է արհեստից` լրագրությունից: Իրական դեպքերը որսալու և լուսանկարելու նույն եղանակն է: Հետո վրա է հասնում բանաստեղծությունը և փրկում է կրոնը: Լրագրությունը ընթանում է դեպի գրականություն և հակառակը: Ես եղել եմ լրագրող, հրատարակիչ, երգիչ, կինոռեժիսոր, ու միշտ ասում էին. «Զգուշացիր, այդ բոլորը սպանելու են գրականությունդ»: Ոչ: Գրողին, ով կարողանում է պատմել, ոչ ոք չի կարող սպանել: Նույնիսկ մահը:
Հիշողությունը պահպանում է իսկական հիշատակներ, կարևորները: Սարսափելին եղելությունը արձանագրելն է: Երբեմն երևում է, երբեմն թաքնվում: Մի օր փողոցում տաքսի եմ տեսնում, չեմ կանչում, քանի որ լիքն է: Հետո մոտենում եմ ու տեսնում, որ դատարկ է: Վարորդին ասում եմ. «Մի մտահոգվեք, կախարդանք է, որ հաճախ է պատահում»: Դեպքը պատմում եմ Լուիս Բունյուելին: Ասում է. «Գեղեցիկ է, բայց պատմություն չէ»: Իսկ հետո գալիս է գրելու մղձավանջը: Ամեն առավոտ երկու ժամ ստամոքսի ցավեր, վերջապես հանկարծակի ինչ-որ բան է սկսում հայտնվել: Գիրը հորդում-ցայտում է ջրի պես: Գիրը սաղմնավորվում է, բայց երբեմն գրիչը քեզ տանում է, սավառնում:
… Վախենում եմ մահից, քանի որ երբեք պիտի չկարողանամ այն պատմել: Մինչդեռ սերը իմ միակ գաղափարականությունն է: Սերը սկիզբ է առնում ամեն առավոտ: Բայց կարող է վերջանալ ամեն երեկո: Սերը հավերժ է, քանի դեռ տևում է: Գոյություն չունի հավատարմություն: Գոյություն ունի ուղղամտությունը: Հնարավոր է սիրել հինգ կնոջ միաժամանակ, եթե կնոջ հանդեպ ճշմարտացի ես: Կինը ամենասքանչելի հայտնությունն է, բայց նրան տիրելու համար հարկավոր է մի ամբողջ կյանք ջանալ: Երբեք պետք չէ անել առաջին քայլը: Մերժված մարդը դատապարտված է: Կանայք ապագան են: Մեկն ասել է. «Եթե տղամարդիկ կարողանային ծննդաբերել, վիժումը սուրբ արարք կհամարվեր»: Աֆորիզմ, որը հարկ է շրջել:

Հյուր պատժված բարեկամին

28 Մրտ

Հայաստանի նախագահ Սերժ Սարգսյանը Իրանի իր գործընկեր Մահմուդ Ահմադինեժադի հրավերով երեկ աշխատանքային այցով մեկնեց Թեհրան: Իրականում ճիշտ կլիներ այցը կոչել ոչ թե աշխատանքային, այլ տոնական: Երկիրը նշում էր Նովրուզը, և այդ առթիվ մասնակցելու հրավիր էին ստացել նաև Ադրբեջանի, Իրաքի, Աֆղանստանի, Տաջիկստանի, Թուրքմենստանի ու Պակիստանի նախագահները։ Սակայն անսպասելիորեն Իլհամ Ալիևը վերջին պահին հրաժարվեց ուղևորությունից ու իր փոխարեն Թեհրան ուղարկեց փոխվարչապետ Էլչին Էֆենդիևին: Բաքվի այս քայլչ չէր կարող զանազան ենթադրությունների տեղիք չտալ: Ոմանք ասում էին, որ ադրբեջանական պատվիրակության մակարդակի իջեցման պատճառը կարող է լինել վերջին շրջանում երկու երկրների միջև հարաբերությունների նկատելի սառնությունը և առաջին հերթին Կասպից ծովի շուրջ ստեղծված իրավիճակի, տարածաշրջանային անվտանգության պահպանման հարցերում առկա տարաձայնությունները: Մի շարժառիթ էլ կարող էր համարվել այն, որ շատ դեպքերում Իրանի հավասարակշռված դիրքորոշումը Ղարաբաղի հարցում Ադրբեջանի համար ընկալելի չի լինում: Մյուսները համոզված էին, թե Ալիևի Թեհրան մեկնելը կարող էր պատճառ դառնալ, որպեսզի Արևմուտքի քաղաքական շրջանակներում նրա նկատմամբ բացասական վերաբերմունքը աճեր, դրա համար էլ Ալիևը նախընտրել էր առավել քան զգույշ լինել: Իսկ ահա «Թուրան» լրատվական գործակալություն մեկնաբանմամբ, չի բացառվում, որ Ալիևի Իրան մեկնելուց հրաժարվելը կապված է այն բանի հետ, թե Հայաստանի նախագահն այդ միջոցառմանը ևս ներկա էր:
Ամեն դեպքում, Ադրբեջանի ղեկավարի բացակայություն բոլորովին չվշտացրեց ոչ հյուրերին, ոչ տանտերերին: Ինչ վերաբերում է Սերժ Սարգսյանին, ապա նա հանդիպումներ ունեցավ նախագահ Ահմադինեժադի ու հոգևոր առաջնորդ Սեյյեդ Ալի Խամենեիի հետ, կողմերը քննարկեցին փոխշահավետ համագործակցության զարգացմանն ու բարիդրացիական հարաբերությունների ամրապնդմանը վերաբերող հարցեր, կարևորեցին հատկապես էներգետիկայի, տրանսպորտի, մշակույթի ու մի շարք այլ բնագավառներում հաջողությամբ զարգացող փոխգործակցությունը, անդրադարձան Իրան-Հայաստան երկաթգծի կառուցման ծրագրին, ինչից հետո մեկնեցին «Վահդաթ» համալիր` մասնակցելու Նովրուզի տոնակատարությանը, որտեղ էլ Հայաստանի նախագահը հանդես եկավ շնորհավորական խոսքով:
Տոնական առիթն` իր տեղում, սակայն մեր պատվիրակությունը շատ ավելի բարդ խնդիրներով ու մտահոգությամբ էր մեկնել Թեհրան: Այլևս որևէ մեկի համար գաղտնիք չէ, որ Հայաստանում շատ այլ հանգամանքների շարքում լուրջ խոչընդոտ են դիտում այն իրական աշխարհաքաղաքական ռիսկերը, որոնք ուղղված են այս տարածաշրջանին: Նույնիսկ օրերս Բրյուսելում` Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովում իր ելույթի ժամանակ Հայաստանի վարչապետը ստիպված էր բարձրաձայնել, որ Իրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցներն իրականում սպառնալիք են ոչ միայն այդ երկրի, այլև նրա հարևանների համար: Պատմելով, որ 1980-ականների վերջին մեր երկիրը գոյատևեց միայն Իրանի միջոցով հիմնական ապրանքատեսակների տարանցում կազմակերպելու շնորհիվ, վարչապետը ահազանգել էր, որ պատժամիջոցների խստացումը կտրուկ կնվազեցնի իրանական միջանցքի հասանելիությունը:
Կրակի վրա յուղ էին լցրել նաև ամերիկացիները, ովքեր հարմար էին գտել Սերժ Սարգսյանի մեկնումի նախօրեին հատկապես Հայաստանից իրենց դեսպանի միջոցով հերթական անգամ դասեր տալ Իրանին ու հիշեցնել այդ երկրի կողմից իր պարտավորությունները կատարելու հրամայականի մասին: Սրան անմիջապես արձագանքեց Երևանում Իրանի դեսպանատունը` Մարի Յովանովիչի հայտարությունը որակելով որպես «անպատասխանատու»: «Տեղին կլիներ, որ տիկին դեսպանը հասարակական կարծիքը համոզելու նպատակով պատասխանատվությունից փախչելու փոխարեն պատասխանատու լինի տարածաշրջանի, մասնավորապես Գազայի, գրավյալ Պաղեստինի, ԱՖղանստանի, Բահրեյնի, Իրաքի և Լիբիայի հալածված ժողովուրդների դեմ դիմակայությունում ԱՄՆ երկակի վարվելակերպի համար»,- կոշտ տոնով պատասխանեցին իրանցիները:
Լարվածությունը` լարվածություն, սակայն միայն այդ հարցերի վրա բևեռվելը որևէ կերպ չի նպաստում ընդհանուր վիճակի փոփոխությանը: Մինչդեռ վերջին շրջանում նկատելի են որոշ խրախուսելի տեղաշարժեր: Ճիշտ է, հնարավորությունների ողջ ծավալը հաշվի առնելով չի կարելի ասել, թե դրանք բավարար են, բայց աճի միտումը չնկատելը դժվար է: Ներկայում Իրանը Հայաստանում մոտ 10 խոշոր տնտեսական նախագծեր է իրականացնում: Բոլորվին վերջերս այդ երկիրն իր բյուջեից 600 մլրդ ռեալ (60 մլն դոլար) հատկացրեց Իրան-Հայաստան ավտոմայրուղու շինարարության համար։ Երկու երկրների միջև կնքված մեկ այլ պայմանագրի համաձայն այսուհետ իրանական մեկ խորանարդ մետր գազի դիմաց Հայաստանն Իրանին կվերադարձնի 3 կիլովատ էլեկտրաէներգիա: Այժմ մեր հարևաններն իրենք են առաջարկում հայկական կողմին ներդրումներ կատարել հանքարդյունագործության ոլորտում, խոստանում են հայ գործարարների համար Իրանում արդյունաբերական տուրեր կազմակերպել: Սա, ինչ խոսք, վստահության ու ամուր կապեր ստեղծելու ապացույցներից մեկն է, ինչին նախանձով պիտի նայեն Ադրբեջանում:
Սահմանի մյուս կողմում գերիշխողն այժմ ճիշտ հակառակ տրամադրություն է: Բաքվի Կենտրոնական բանկը օրերս թարմացրեց այն երկրների ցանկը, որոնց հետ ֆինանսական գործառնությունները ցանկալի չեն՝ փողերի լվացման ու ահաբեկչության ֆինանսավորման տեսանկյունից։ Առաջին անգամ այդ ցուցակի մեջ ընդգրկվեց Իրանը։ Սրա հետ մեկտեղ Ադրբեջանի կառավարությունը կարգադրեց թուլացնել Իրանի հետ ունեցած տնտեսական և առևտրային հարաբերությունները, փոխարենը իր կապերը սերտացնելով Իսրայելի հետ: Իր հերթին Իրանի ժողովուրդն ու իրանական լրատվամիջոցները սկսել են ավելի հաճախ դժգոհություն հայտնել Ադրբեջանի վարած հակաիսլամական քաղաքականության առնչությամբ: Փորձագետների կարծիքով, պաշտոնական Բաքուն անհանգստացած է իսլամական աշխարհում կատարվող ապստամբություններից և միջոցներ է ձեռնարկում, որպեսզի կանխի դրանց ներթափանցումն իր երկիր:
Թերևս միանգամայն իրավացի է ֆրանսիական Le Figaro պարբերականը, որ գրելով Լեռնային Ղարաբաղում պատերազմի վերսկսման հավանականության մասին, անմիջապես նշում է, թե այդ առճակատման դեպքում Իրանը կկանգնի Հայաստանի կողքին, մինչդեռ Թուրքիան` Ադրբեջանի ավանդական դաշնակիցը, կներգրավվի հակամարտության մեջ մյուս թևից: Յուրայինների նման խմբավորումը բխում է առկա իրողությունների տրամաբանությունից:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԴՈՒՌԸ

28 Մրտ

Տանը բազմոցին մեկնված թերթ եմ կարդում, մեկ էլ լսում եմ` դուռն են ծեծում: Վեր կացա, որ գնամ բացեմ, հետո մտածում եմ. «Ասենք թե բացեցի: Իսկ եթե դռան ետևում անբանի մեկն է, որ բանուգործ չունի ու եկել է օրս փչացնելու: Ես ինձ համար նստել, թերթ եմ կարդում, իսկ նա գալու է, դատարկ-դատարկ խոսելու է մի քանի ժամ, գնալուց հետո էլ գլխացավից բացի ուրիշ ոչինչ չի մնալու: Չէ, չեմ բացի»:
Ես այսպես մտածում եմ, իսկ նա շարունակում է դուռը ծեծել: Նորից քայլ եմ անում դեպի դուռը, բայց էլի կանգ եմ առնում. «Թող ծեծի` որքան ուզում է, չեմ բացելու: Լավ բանի համար հիմա ո՞վ է ուրիշի տուն գնում: Կամ աղն է պակաս, կամ մաղը: Կարող էր, չէ՞, գալուց առաջ զանգահարել, զգուշացնել: Իսկ եթե ավազակներ են, որ եկել են օրը ցերեկով ինձ թալանելու: Հազար տարի էլ անցնի` միևնույն է, բացող չկա»:
Շվարել կանգնել եմ: Իսկ նա դուռն արդեն ավելի ուժգին է թակում: Հիմա էլ ուրիշ բան եմ մտածում. «Լավ, իսկ եթե դռան ետևում ոչ մի անբան ու ավազակ էլ չկա՞, այլ կամեցող մեկն է, որ կարևոր լուր է հաղորդելու: Իսկ եթե մերոնցից մեկնումեկին դժբախտություն է պատահե՞լ ու շտապ օգնություն է պետք: Ի՞նչ եմ առել, արձանի պես ցցվել այստեղ, երբ պետք է իսկույն դուռը բացել, իմանալ` ի՞նչ է եղել»:
Ես միջանցք եմ նետվում, արագ պտտում եմ փականը, ետ եմ հրում դուռը, իսկ շեմքին արդեն ոչ ոք չկա:

Հովիկ Չարխչյան

%d bloggers like this: