Պահոց | 8:18 ե.

ԵՍ` ԵՆԹԱԿԱ, ԳՐՈՒՄ ԵՄ` ՍՏՈՐՈԳՅԱԼ

23 Մրտ

Մարդիկ պնդում են, թե երկիրը կլոր է: Թույլ տվեք չհամաձայնել, ինչպես չեմ կարող հավատալ, թե դեռ կան մարդիկ, որոնք ինչ-որ բան են պնդում: Իսկ ընդհանրապես նրանք այդպես են վարվում երկու պատճառով` ա) ձանձրույթից և բ) որովհետև պետք է այդպես վարվել: Խիստ հազվադեպ, սակայն պատահում է նաև երրորդ տարբերակը: Դա այն դեպքում է, երբ նրանք վիրավորված են: Ի դեպ, երկրագունդը սրա հետ որևէ առնչություն չունի: Նույն հաջողությամբ նրանք կարող են իրենց երևակայել, ասենք, ազատ քաղաքացիներ և այդ ցնորամտությունը ներշնչել ուրիշներին: Դա, իհարկե, անցողիկ է, բայց ոչ անվտանգ, հատկապես երբ, ասենք, համակում է հազարավորներին: Նման նախադեպերից խուսափելու համար էլ ստեղծվել են պետությունները: Իսկ նրանք, ովքեր կառավարում են պետությունները, մեր ախտավոր երևակայության սանիտարներն են:

* * *
Պետությունն ավելի լավ է կոչել Հայրենիք: Երբեմն նաև ուրիշի պետությունը կարելի է հայրենիք կոչել, թեև նույն իրավունքը վերապահվում է նաև նրանց: Իսկ ընդհանրապես Հայրենիքը շատ ավելի նախընտրելի է, քանի որ այդ բառն արտաբերելիս մի պահ մոռանում ես, որ Հայրենիքի ներսում կա պետություն: Սերն առ Հայրենիք կարևոր է այնքանով, որքանով նրա հետ այլ կերպ վարվելը չի խրախուսվում: Սերը պետք է լինի անմնացորդ և, որ կարևոր է, անսպառ: Այլապես ինչպե՞ս դրանից բաժին հանես բոլորին անխտիր` հայրենի իշխանությանը, հայրենի ընդդիմությանը, հայրենի լեռներին, հայրենի ձորերին, հայրենի քաղաքներին, գյուղերին, ավաններին ու վարչատարածքային բաժանումներին: Պետք է պատրաստ լինել Հայրենիքի համար մեռնելու: Կարևոր չէ, թե որտեղ, ինչի համար, ում կողմից: Միայն մեռիր, և մարդիկ, որոնք կոչված են դրա համար, ամեն բան իր տեղը կգցեն: Սա սրբազան պարտք է: Իսկ այն, ինչ սրբազան է, վիճարկելի չէ:

* * *
Անհրաժեշտ է ապրել սեփական ժողովրդի ճակատագրով նույնիսկ այն դեպքում, երբ այն էականորեն տարբերվում է քո ճակատագրից: Խուճապի մատնվել պետք չէ: Տեսեք, թե մեր շուրջը քանի-քանիսն են ապրում այդպես ու, ի դեպ, վատ չեն ապրում: Սա իհարկե չի նշանակում, թե ձեզ համար ևս երաշխավորվում է բարեկեցիկ ապրելակերպ: Բայց հո չի՞ կարելի դավաճանել ավանդույթները: Այսօր ավանդույթները կդավաճանես, վաղը` հայրենիքդ, մյուս օրը, աստված մի արասցե, սեփական կնոջդ (վերջինն, անկասկած, չեն ների): Իսկ այդպիսի մտքերը հեռու վանելու համար խորհուրդ է տրվում մտածել ապագայի մասին: Հավանաբար չեմ վշտացնի, եթե ասեմ, որ նա, ով հավատում է պայծառ գալիքին, իրեն ուղեկից է ընտրում հուսալքությունը: Սակայն հարկ չկա սույն փաստը այդքան սրտին մոտ ընդունել, քանզի նույն բախտին վաղուց արժանացել են բոլոր նրանք, ովքեր հավատացել են նույնքան պայծառ ներկային: Ի վերջո, ներկան նույն ապագան է, միայն թե` մեզ ավելի մոտ: Իսկ մերձեցումը, ինչպես գիտեք, ոչ միշտ է խրախուսվում: Այնպես որ ապագան թերևս ավելի նախընտրելի է, ինչպես հեռու բարեկամը: Հեռու բարեկամներին սիրելը իմ թուլությունն է: Նրանցից շատերին ես անձամբ չեմ էլ ճանաչում, սակայն այդ հանգամանքը միայն ու միայն ավելի է խորացնում իմ սերը նրանց նկատմամբ, ինչը չեմ կարող ասել մոտիկ բարեկամների մասին: Ճիշտ է, ընդունված է ասել, որ դժբախտության պահերին նրանք են իմ միակ նեցուկը, բայց, ի սեր Աստծո, մի՞թե իմ կյանքը համատարած դժբախտություն է…

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ
(շարունակելի)

Երբ մոտենում է X օրը

23 Մրտ

Ավանդույթն այս անգամ էլ չի խախտվելու: Ամեն տարվա պես ապրիլի 24-ին ընդառաջ հայ-թուրքական հարաբերությունները ձեռք են բերելու առավելագույնս լարված և սուր բնույթ: Կողմերից յուրաքանչյուրը ջանալու է հատկապես այդ օրը դարձնել իր իրավացիությունն ապացուցելու կարևորագույն պահ: Սակայն տարբեր են լինելու նրանց մոտեցման ձևերը, դիրքորոշումների հակոտնյա բնույթը թելադրելու է միանգամայն այլ գործողությունների շղթա: Հատկանշական է հատկապես այն, որ այս տարի թուրքական կողմը ժամանակից առաջ ընկավ, և արդեն իսկ հայտարարել է, թե այդ երկրի 6 քաղաքներում ապրիլի 24-ին նախատեսված են միջոցառումներ Օսմանյան Թուրքիայում Հայոց ցեղասպանության զոհերի հիշատակին: Առաջին հայացքից անսովոր է հնչում նման ձևակերպումը հենց թուրքերի շուրթերից: Ավելին, եղածից զատ ծրագրված են նաև Ստամբուլում անցկացնել հայերին ու հայոց պատմությանը վերաբերող մի շարք այլ քննարկումներ, մասնավորապես` կգումարվի «Ադանայի կոտորածներ» խորագրով գիտաժողովը: Տեղի լրատվամիջոցները շտապեցին հաղորդել, որ դրանց կազմակերպիչները այն նույն մարդիկ են, ովքեր ժամանակին Թուրքիայում նախաձեռնեցին «Ներեք մեզ, հայեր» անվանումը կրող ակցիան, և որ հասարակության միայն փոքր մասն է կիսում վերջիններիս գաղափարները:
Ամեն դեպքում, երևույթն ինքնին կարելի էր բացառիկ կոչել` անկախ թվաքանակից, եթե չլիներ այն իրողության գիտակցումը, որ նույնիսկ այս պարագայում միջոցառումների կազմակերպիչներն աջակցում են միայն ու միայն Թուրքիայի շահերին: Քաղաքակրթված երկրի իմիջի նորաստեղծ դիմանկարի վրա այսպիսի մի ցցուն վրձնահարվածը իսկապես կարող է նշանակալիորեն նպաստել Թուրքիայի վարկի բարձրացմանը: Սակայն այս բոլորը` անփորձ աչքի համար: Իսկ նրանք, ովքեր հասկանում են խաղի բնույթը, գիտեն նաև այն մասին, որ սա, ինչպես ասում են, եղածի տեսանելի մասն է: Մյուս մասը` անտեսանելին, կկիրառվի ճիշտ հակառակ ուղղությամբ և հակառակ նպատակների համար: Դրանցից առաջինն, ինչ խոսք, շարունակում է մնալ Միացյալ Նահանգների կողմից Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը կասեցնելու նպատակով բոլոր հնարավոր դիվանագիտական ու քաղաքական լծակների գործադրումը: Համաձայն օրերս ԱՄՆ արդարադատության նախարարության հրապարակած տվյալների, միայն անցյալ տարի Թուրքիան Վաշինգտոնում իր դեսպանատան միջոցով 3,3 մլն դոլար է փոխանցել 7 լոբբիստական կազմակերպությունների հաշվին` հայկական արշավը խոչընդոտելու նպատակով: Ընթացիկ տարին ևս բացառություն չի լինի: Եվ Անկարայի պաշտոնյաններն արդեն իսկ ուշի-ուշով հետևում են, թե ինչ է կատարվում Վաշինգտոնում: Հատուկ այդ նպատակի համար ԱՄՆ մեկնած թուրք նախարար Էգեմեն Բաղըշը հիմա լրագրողների այն հարցին, թե ի՞նչ զարգացումներ կան ԱՄՆ-ում Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող նոր նախագծի ներկայացման շուրջ, անթաքույց ուրախությամբ պատասխանում է. «Ես այդ խնդրում որևէ ակտիվություն չեմ նկատել։ Մեր դեսպանի, աշխատանքային ընկերների ու ԱՄՆ-ի թուրքական միությունների համատեղ ջանքերը ժամանակին կարողացել են տալ իրենց արդյունքը, երբ հայկական նախագիծը օրակարգում էր հայտնվել։ Տհաճ կլինի, որ այդ անիմաստ նախագիծը կրկին օրակարգ վերադառնա։ Բացի այդ մեր ամերիկացի բարեկամներն այդ խնդրում հստակ տեղյակ են մեր վերաբերմունքի մասին»:
Ինչ վերաբերում է վերաբերմունքին և դրանից բխող հետևանքներին, ապա վերջին ժամանակներս մասնագետներն արձանագրեցին Թուրքայի նոր մարտավարությունը, այլ կերպ ասած` ցեղասպանության հերքման նորագույն մեթոդը, որի իմաստն այսուհետ լինելու է ոչ այնքան դրա կտրական ժխտումը, որքան աղավաղումն ու արդարացումը: Գիտակցելով, որ ամեն պարագայում անհնար պիտի լինի լիովին հերքել Մեծ Եղեռնի փաստը, թուրքերը այսօր «ռացիոնալացնում են» ցեղասպանությունը` իրենց սուբյեկտիվ բացատրությունները հրամցնելով եղելության առթիվ: Թուրք պատմաբաններն ու քաղաքական գործիչները ավելի հաճախ են սկսել ասել, որ այո, ցավոք, հազարավոր հայեր են մահացել, բայց դա եղել է պատերազմի հետևանքը: Նրանք նվազեցնում են զոհերի թիվը, մատնացույց են անում անցյալ դարասկզբի իրավիճակը, թվարկում են հայերի կողմից բոլոր հայտնի ու անհայտ ապստամբությունները, և արդյունքում ձևավորվում է այն ցանկալի դաշտը, որտեղ յուրաքանչյուր գործողություն ու հակազդեցություն այսպես թե այնպես արդարացված էր:
Գալով հայկական վերաբերմունքի մեջ նշմարվող տեղաշարժերին, պետք է նկատել, որ մեզ մոտ ևս ամեն ինչ չէ, որ անփոփոխ է: Այս օրերին հնարավոր է լսել գնահատականներ այն մասին, թե թուրքական ժխտողական քաղաքականությանը հակադարձելը խլում է մեր ներուժի ու գումարների հսկայական բաժինը, մինչդեռ դա կարելի էր գործադրել այլ` ոչ պակաս կարևոր նպատակների համար: Բայց սրա հետ մեկտեղ հարկ է խոստովանել, որ ըստ էության տվյալ խնդրում Թուրքիան մեզ ընտրություն չի թողնում: Հայաստանը կամա թե ակամա ստիպված է լինում պայքարել թուրքական քարոզչության դեմ: Ու որքան էլ մեր ջանքերի գնով ցեղասպանության մասին տեղեկացվածությունն աճ է արձանագրում, դրան զուգահեռ ապատեղեկատվությունն ավելանում է ոչ պակաս ակտիվ տեմպերով:
Խնդրի լուծման բանալին կողմերն այսօր արդեն չեն որոնում միայն անցյալ պատմության մեջ: Թուրքիան ներկայումս գերխնդիր ունի` մեր տարածաշրջանում դառնալ հաշտարարի, դատավորի ֆունկցիաներ կրող պետություն: Իսկ այս հավակնոտ քաղաքականությունը`միտված իր հեղինակության բարձրացմանը, չի կարող անհանգստություն չհարուցել: Հայաստանը դեռ սպառնալիք է ներկայացնում Թուրքիայի հեղինակության աճի համար: Փաստը, որ հայ-թուրքական սահմանը փակ է, խանգարում է Թուրքիայի քաղաքականության առաջ մղմանը: Դրա հետ մեկտեղ Երևանում գերազանց հասկանում են, որ Թուրքիան չի կարող օբյեկտիվ լինել Հայաստանի հանդեպ, ուստի նրա ազդեցության ավելացումը կամ ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը մասնակցելու ձգտումները հայկական կողմի համար անթույլատրելի են: Այնպես որ ապրիլի 24-ի հանգամանքը ընդամենը մի դրվագ է հակասությունների տարողունակ ընթացքի հորձանուտում: Բայց նույնիսկ այդ միջանկյալ առճակատման դեպքում էլ կողմերից ոչ մեկը չի ցանկանում զիջել իր դիրքերը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: