Պահոց | 5:13 ե.

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՐՁԱԳԱՆՔ

22 Մրտ

ԳՐՔԵՐԻ ՄԱՍԻՆ` «ԲՅՈՒՐՈԿՐԱՏ» ԳՐԱԽԱՆՈՒԹՈՒՄ

Մեր ներսի վտանգը

22 Մրտ

Ճապոնիայում տեղի ունեցած հզոր երկրաշարժը մեկ անգամ ևս արթնացրեց մեր ինքնապաշտպանական բնազդները: Եվ սա ոչ միայն այն պատճառով, որ Հայաստանը սեյսմիկ անվտանգության առումով գտնում է ռիսկային գոտում, այլ նաև նրա համար, որ մեր հանրապետությունում ևս կա վտանգավոր մի կառույց` ատոմակայանը: Հանկարծ բոլորը միանգամից հասկացան, որ եթե Ճապոնիայի նման երկրում է հնարավոր ատոմակայանի վթարն ու ճառագայթումը, ապա Հայաստանում դրա հավանականությունը շատ անգամ ավելին կարող է լինել: Ասվածն էլ ավելի առարկայական դարձավ այն բանից հետո, երբ ճապոնական աղետին արձագանքելով Գերմանիան, օրինակ, կանգնեցրեց երկրի տարածքում գործող ամենահին 7 միջուկային ռեակտորների աշխատանքը, իսկ Չինաստանը սառեցրեց ԱԷԿ կառուցելու իր ծրագրերը: Այս խնդրով Եվրամիության կառույցներն անմիջապես խորհրդակցություններ անցկացրեցին և որոշեցին հաջորդ շաբաթ նախատեսել հատուկ հանդիպում միջուկային անվտանգության մարմինների ներկայացուցիչների հետ, որի ժամանակ կքննարկվեն ու գնահատականներ կտրվեն ոչ միայն տեղի ունեցած վթարի հետևանքներին, այլև կորոշակիացվեն այն դասերը, որոնք կարելի է քաղել Ճապոնիայի իրադարձություններից:
Ինչ վերաբերում է Հայաստանին, ապա մեր անելիքները եվրոպացիների հոգսերից մի քանի անգամ ավելին են լինելու: Հազիվ թե ձեռքի տակ եղած միջոցները ներկա պահին թույլ տան լուրջ քայլեր ձեռնարկել ԱԷԿ-ի անվտանգության մակարդակի բարձրացման ուղղությամբ: Առավելագույնը, որ հնարավոր է անել, մեկ անգամ ևս աչքի անցկացնել այն ենթակառուցվածքները, որոնք ապահովում են ատոմակայանի անխափան գործունեությունը: Կառավարությունն արդեն որոշում է կայացրել մոտ ժամանակներս երկիր հրավիրել միջազգային փորձագետներին` ստանալու նրանց խորհուրդները, թե ինչ լրացուցիչ ջանքեր պետք է գործադրել` ամեն կարգի անցանկալի հետևանքներից հեռու մնալու համար: Ու եթե նույնիսկ հիմա փոքր-ինչ անիրատեսական է թվում այն հեռանկարը, թե Հայաստանի իշխանությունները պատրաստ են մինչև 2016 թվականը Մեծամորում տեղակայված խորհրդային տիպի ատոմակայանը փոխարինել նոր ատոմակայանով, բայց ոչինչ նրանց չի խանգարում ժամանակ առ ժամանակ խոսել դրա մասին: Մինչդեռ բոլորի համար էլ վաղուց հասկանալի է դարձել, որ նոր ատոմակայանի կառուցումը ձգձգվում է անորոշ ժամանակով, իսկ էներգետիկայի նախարարությունում սոսկ մտածում են հնի աշխատանքի ժամկետը երկարաձգելու մասին:
Այս ընթացքում բնապահպանները շարունակում են ահազանգել, որ Մեծամորի ատոմակայանը երկրաշարժային բեկվածքներին շատ մոտ է գտնվում: Նվազագույնը 5 երկրաշարժային տեկտոնիկ բեկվածքներ կան, մեկը 34 կմ, մյուսը` 16 կմ, իսկ երրորդը` ռեակտորից 500 մ հեռավորության վրա: Եթե ասվածին էլ հավելենք այն, որ երկրաշարժն անկանխատեսելի երևույթ է (ժամանակակից տեխնոլոգիաները միայն մոտալուտ երկրաշարժն են կարողանում կանխատեսել), ապա դժվար չէ կռահել ամեն կարգի հանգստացուցիչ խոսքերի և հավաստիացումների իրական արժեքը:
Բայց արի ու տես, որ մեր գլխի տակ փափուկ բարձեր դնողների քանակը ոչ մի կերպ չի նվազում: Այս օրերին էլ սկսել են խոսել այն մասին, թե հայկական ատոմակայանը կոնստրուկցիոն տեսանկյունից ճապոնականից տարբեր է ու իր անվտանգության տեսանկյունից ավելի բարձր է: «Այստեղ օգտագործվում է այլ մեթոդ: Ճապոնիայում հավանաբար հույսը դրել էին ավելի բարձր աշխատանքային կարգապահության և ավելի էժան էներգիա ստանալու վրա»,- պնդում են նրանք:
Նույնիսկ ոմանք չզլացան կռահումներ կատարել երկրաշարժ հնարավորության դեպքում ՀԱԷԿ-ը աշխատանքի բնույթի մասին: Համաձայն դրա, ատոմակայանի բոլոր կարևորագույն հանգույցները` ռեակտորը, պարագեներատորը, գլխավոր շրջանառու պոմպերը կապված են հատուկ հիդրոամորտիզատորներով, որոնք սովորական աշխատանքային ռեժիմում թույլ են տալիս ջերմային ընդարձակումներ ու դինամիկ տատանումներ, բայց երկրաշարժի ժամանակ այդ հարվածները վերցնում են իրենց վրա և արգելում են կարևոր հանգույցների տեղաշարժը:
Եվ այնուամենայնիվ, սա բավարար բացատրություն կամ լիակատար երաշխիք դիտվել չի կարող: Խիստ բնական է, որ մարդիկ լրջորեն անհանգստանում են իրենց վաղվա օրվա համար: Ըստ էության ոչ ոք դեմ չէ առոմային էներգիայի կիրառմանը, սակայն ինչպե՞ս կարելի է հանուն այդ ցանկության հաշվի չառնել բնության կատակլիզմները: Եվ այն մասնագետները, ովքեր շարունակում են պնդել, թե անհապաղ պետք է վերանայել պաշտպանության չափորոշիչները, լավ գիտեն, որ մեր ատոմակայանը սեյսմավտանգ Հայաստանում կառուցվել է խորհրդային ստանդարտներով, առանց «տանիքի», ինչպես Չեռնոբիլը: Գիտեն նաև, որ պաշտպանության մակարդակը ցածր է ճապոնական ԱԷԿ-ից, և հազիվ թե այն դիմանա 8 բալանոց երկրաշարժերին:
Այս օրերին սկսեցին նաև զանազան լուրեր շրջանառվել, թե իբր ճապոնական ատոմակայանի հետ տեղի ունեցած դեպքից հետո միջազգային կառույցները ճնշումներ են գործադրում Հայաստանի վրա՝ Մեծամորի ատոմակայանը փակելու համար: Այդ տեղեկություններն առայժմ չեն հաստատվել: Սակայն փոխարենը Մեծամորի ԱԷԿ-ի վտանգի մասին բարձր ձայնով ահազանգներ են հնչում հարևան երկրներում: Այդպես են վարվում վրացիները: Նույն բանն են ասում թուրքերը, իսկ Թուրքիայի էներգետիկայի ու բնական պաշարների նախարար Թաներ Յըլդըզը ոչ ավել, ոչ պակաս, նույնիսկ պահանջեց հայկական ատոմակայանի փակման գործընթաց սկսել։
Դրսից եկող կարծիքներն ու դժգոհությունները դեռևս ամենակարևոր շարժառիթները չեն: Դրանից առավել մեր երկրի ու քաղաքացիների անվտանգությունն է: Եվ հանուն այս գերակա խնդրի արժե մտահոգվել լրջորեն և կանգ չառնել ոչ մի զոհողության առաջ:

Հովիկ Չարխչյան

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

22 Մրտ

ՉԱՐԵՆՑԻ ՄԱՍԻՆ` «ՀԵՌԱՆԿԱՐ ԾՐԱԳՐՈՒՄ»: ՄԱՍ ԵՐԿՐՈՐԴ

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

22 Մրտ

ՉԱՐԵՆՑԻ ՄԱՍԻՆ` «ՀԵՌԱՆԿԱՐ» ԾՐԱԳՐՈՒՄ: ՄԱՍ ԱՌԱՋԻՆ

Գնդապետ Քադաֆիի երկու պատերազմները

22 Մրտ

Շաբաթներ ձգվող լիբիական առճակատումը հատեց հեղափոխականության եզրագիծն ու մխրճվեց մեկ այլ պատերազմի մեջ, որտեղ գաղափարներն ու համոզմունքները ոչինչ են, իսկ նպատակն ամեն ինչ: Երկրի ղեկավար Մուամար Քադաֆիի դիմադրողականության պաշարն այժմ պիտի սպառվի` դիմագրավելով արտաքին սպառնալիքին, որը գալիս է գեղեցիկ, մարդասիրական կարգախոսներով և լիբիական հանգույցը ռմբահարումներով լուծելու վճռականությամբ:
Քանի դեռ Քադաֆիի միանձնյա իշխանության դեմ ապստամբած ներքին ուժերը հաջողությամբ գրավում էին քաղաք քաղաքի ետևից, միջազգային հանրությունը սոսկ բավարարվում էր Քադաֆիի հրաժարականը պահանջող կոչերով: Բայց երբ կառավարության զորքերը հակահարձակման անցան և խռովարարներին ստիպեցին նահանջել դեպի ծով, նման հանգուցալուծումը դարձավ անընդունելի: Ապագայի ծրագրերում ոչինչ ասված չէր վարչակարգի հաղթանակի մասին, և անհրաժեշտ էր անհապաղ սրբագրել այդ շեղումը:
Այն պահին, երբ Լիբիայի բանակը վերջնագիր ներկայացրեց ապստամբներին, իսկ ընդդիմության առաջնորդներից Իբրահիմ Դաբաշին Նյու Յորքում հայտարարեց, թե Արևմուտքն ընդամենը 10 ժամ ունի Քադաֆիի զորքերի դեմ քայլեր ձեռնարկելու համար, վրա հասավ գլխավոր որոշումը կայացնելու ժամը: Մարտի 17-ի գիշերը Միավորված ազգերի կազմակերպության Անվտանգության խորհուրդը 10-ը կողմ, 5 ձեռնպահ քվեների հարաբերակցությամբ հավանություն տվեց թիվ 1973 բանաձևին, որով նախատեսվում է Լիբիայում սահմանել թռիչքազերծ գոտի, իսկ Քադաֆիին զրկել օդուժի միջոցով ապստամբներին հարվածներ հասցնելու հնարավորությունից։ Փաստաթուղթը պաշտպանելու համար նախատեսում է նաև ցանկացած միջոցի կիրառում, ընդհուպ մինչև օդուժի մասնակցությունը, արգելելով սակայն, ցամաքային ուժերի մուտքը: Հինգ ձեռնպահներն էին Ռուսաստանը, Չինաստանը, Բրազիլիան, Գերմանիան ու Հնդկաստանը։ Հանդիսանալով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի մշտական անդամներ, Մոսկվան ու Պեկինը կարող էին վետո սահմանել ու կասեցնել բանաձևի ընդունումը։ Սակայն նրանք այդ բանը չարեցին, թեև, օրինակ, բանաձևի ընդունումից մի քանի ժամ առաջ աշխատանքից հեռացվեց Լիբիայում ՌԴ դեսպանը` «ՌԴ շահերը պատշաճ չներկայացնելու համար»:
Առաջին քայլը կատարված էր: Ու մինչ պաշարված Բենգազիում ընդդիմադիրները ցնծում էին` ՄԱԿ-ի բանաձևի ընդունման լուրն առնելով, Միացյալ Նահանգները, Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան անմիջապես ձեռնամուխ եղան ռազմական գործողությունների նախապատրաստմանը: Նրանց իրենց մտադրությունից անզոր էր ետ պահել նույնիսկ Լիբիայի արտգործնախարարության հայտարարությունը, ըստ որի Լիբիան ընդունում էր թիվ 1973 բանաձևը և պատրաստ էր կատարել դրա պահանջները` անհապաղ դադարեցնելով բոլոր ռազմական գործողություններն ու երաշխավորելով մարդու իրավունքները: ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղար Պան Գի Մունին ոչինչ չխանգարեց նույն պահին հայտարարել, որ Լիբիան խախտել է ՄԱԿ-ի բանաձևը: Աշխարհին անհապաղ պատերազմ էր պետք և նա գնում էր դրան` այլևս ոչինչ չլսելով ու չտեսնելով: Հավանաբար այս իրողությունը սթափ գնահատելու արդյունքում էլ Քադաֆիին հավատարիմ ուժերն այնուամենայնիվ գրոհեցին Բենգազի քաղաքի վրա:
Արդեն հաջորդ օրը Փարիզում Ֆրանսիայի նախագահ Նիկոլա Սարկոզիի նախաձեռնությամբ Լիբիայի հարցով արտակարգ վեհաժողով գումարվեց, որտեղ քննարկվեց այդ երկրում միջազգային ուժերի տեղակայման հնարավորությունը: Կոալիցիայում ներգրավվեցին ԱՄՆ-ը, Ֆրանսիան, Մեծ Բրիտանիան, Իտալիան ու Կանադան: Բացի վերոնշյալ երկրներից ռազմական գործողություններին միացավ նաև Իսպանիան, որը երկու F18 կործանիչ տրամադրեց ընդհանուր գործի համար:
Մարտի 19-ի ուշ երեկոյան նոր պատերազմն արդեն իրողություն էր: Ռազմական գործողությունը կրում էր «Լուսաբացի ոդիսական» անվանումը: Առաջին պահից միացյալ ուժերը ավելի քան 110 թևավոր հրթիռ արձակեցին լիբիական ռազմական օբյեկտների ուղղությամբ: Ֆրանսիական ռազմական ուղղաթիռները սկսեցին Լիբիայի տարածքի ռմբակոծությունը:
Այդ ժամանակ ԱՄՆ նախագահ Բարաք Օբաման աշխարհին հայտնում էր, որ պատերազմն ամենևին էլ առաջին տարբերակը չի եղել Լիբիայում ներքաղաքական հակասությունները լուծելու համար: Նա պնդում էր, որ Քադաֆին անտեսել է այն հնարավորությունը, որ նրան տրվել էր միջազգային հանրության կողմից: «Այս որոշումը մեզ հեշտ չի տրվել և սկզբում մենք հույս ունեինք, որ ուժի կիրառելուն հարցը չի հասնի»,- ասաց Օբաման: Նրանք, ովքեր լավ հիշողություն ունեն, հեշտությամբ կմտաբերեն, թե տարբեր ժամանակներում ԱՄՆ նախագահները քանի անգամ են արտասանել այս նույն բառերը և ինչով է դա ավարտվել:
Քադաֆին առայժմ չի պատրաստվում հանձնվել: Ավելին, նա հանդես եկավ ուղերձով, որում ասվում էր, թե այն պահից սկսված, երբ կոլաիցիոն ուժերը հարձակվեցին Լիբիայի վրա, «Միջերկրական ծովը և Հյուսիսային Աֆրիկան համարվում են ռազմական գործողությունների տարածք» և տարածաշրջանի երկրների շահերը պատերազմի պատճառով այսուհետ վտանգված են: Արևմտյան զորքերի ներխուժումը Քադաֆին անվանեց գաղութատերերի և խաչակիրների ագրեսիա: «Դուք պատրաստ չեք պատերազմի, իսկ մենք պատրաստ ենք: Ձեզ սպասում է Հիտլերի և Մուսոլինիի ճակատագիրը»,- իր զայրալից խոսքը հասցեագրեց ԱՄՆ ու Ֆրանսիայի նախագահներին, Մեծ Բրիտանիայի վարչապետին:
Դաշտն ընդարձակվում է, հակացությունները` խորանում: Աֆրիկյան Միությունն արդեն իր լուրջ դժգոհություն է արտահայտել արևմտյան պետությունների կողմից Լիբիայի վրա հարձակման կապակցությամբ: Արաբական լիգան իր հերթին կարծում է, որ դաշնակիցները գերազանցել են ՄԱԿ-ի բանաձևով տրամադրված լիազորությունների սահմանը: Իսկ ահա Թուրքիան տեղեկացրեց, որ ինքն ընդհանրապես չի մասնակցի այդ գործողություններին, քանի որ ունի անցյալի դառը փորձը:
Այժմ հստակ է միայն մի բան. եթե Քադաֆիին հաջողվի լուրջ դիմադրություն ցույց տալ, ապա հնարավոր է, որ արտաքին ուժերի դաշինքը շատ ավելի արագ տրոհվի, քան ենթադրում են իրենք:

Հովիկ Չարխչյան

%d bloggers like this: