Պահոց | 4:44 ա.

«Ու մտաբերելով կսկիծը ձեր հոգիների մեջ…»

16 Մրտ

Հավանաբար շատերին է ժամանակ առ ժամանակ հետաքրքրել այն հարցը, թե ինչու՞ ենք մենք 1915 թվականի Ցեղասպանության օրը նշում հատկապես ապրիլի 24-ին: Եվ ոչ միայն այդ հարցը: Ի վերջո, ե՞րբ առաջին անգամ ապրիլի 24-ը սահմանվեց Մեծ Եղեռնի զոհերի հիշատակի օր, ո՞վ էր այդ գաղափար- առաջարկի հեղինակը, ո՞ր ժամանակներից է այն սկսվել նշվել:
Այս հարցերի պատասխանը կարելի է գտնել մի նամակում, որ պահպանվում է Հայաստանի ազգային արխիվում: Դրա հեղինակն է նշանավոր գրող, հասարակական-քաղաքական գործիչ Վրթանես Փափազյանը: Իսկ հասցեատերն է Հայաստանի առաջին հանրապետության կառավարությունը: Ստորև ներկայացնում ենք նամակն ամբողջությամբ:
Հ. Չարխչյան

«Չեմ կարծում, որ մոռացված լինեն 1915 թ. ապրիլ 11,12 և 13-ի* այն օրերը, երբ Կ. Պոլիս և Հայաստանի մյուս գավառներում, նախապես ծրագրված դիվային մի մտածությունով, թուրք կառավարությունը, հայ ազգի բնաջնջմանը իբր ազատարար, խմբովին ձերբակալեց հարյուրավոր հայ մտավորականների, տանջեց նրանց բանտից բանտ և աքսորների ճանապարհներին, հետո գազանորեն մորթոտել տվավ և անհայտության մատնեց նրանց գերեզմաններն անգամ:
Ովքեր ասես, որ չկային այդ նահատակների մեջ: Հայ բանաստեղծ ու լրագրող, բժիշկ ու փաստաբան, հայ ուսուցիչ, եպիսկոպոս, վարդապետ ու քահանա… ամենքին, ամենքին տարան. ոչինչ չէ խնայեցին. հայ միտքն ուզեցին մի հարվածով մեռցնել ու ոչնչացնել, ուզեցին ջնջել հայ գիրքը, հայ երգն ու հայ աղոթքը…
Գաղափար կազմելու համար կորուստի ահավորության մասին, բավական է հիշատակել, որ սպանեցին ու մորթոտեցին մոտ 760 մտավորականներ:
Յոթը հարյուր և վաթսուն կյանքեր, որոնք այնքան ոգևորությամբ մշակում էին հայ միտքը և որոնց ջնջելով` իրավամբ մտածում էին, թե հայ ազգը պիտի կորցնի իր ամենալավ մասը- իր սիրտը, իր կուլտուրան:
Յոթը հարյուր և վաթսուն նահատակներ, որոնք ընկան մեր ազատության արյունալից ուղիների վրա` պատվանդան դառնալով մեր այժմյան փոքրիկ, վտիտ անկախության համար, որ պիտի մեծանա, անշուշտ, և իր լավ օրերի մեջ հիացումով հիշե պիտի իր 760 լավագույն մտավոր ուժերին:
Մեր պատմությամ մեջ մենք չենք ունեցել նման նահատակներ` այդպես խմբովին սրի զոհ գնացած և վայրագորեն ոչնչացրած 1915, ապրիլ 11,12 և 13 թվեր` մեր անցյալի արյունոտ էջերը չունեն արձանագրած իրենց վրա: Յոթը հարյուր վաթսուն լուսավոր մտքեր միահամուռ ժողոված ու անապատների մեջ մորթոտած` լենկթեմուրյան շրջանումն անգամ տեղի չի ունեցել:
Մենք այդ աննախընթաց սոսկումի օրերը ապրեցինք և նրա կսկիծը դեռ մեր սրտերումն ունենք դառնորեն: Լայնատարած նախճիրների մեջ` խորունկ վշտով է, որ մտաբերում ենք 760 նահատակների անփոխարինելի կորուստը:
Այդ ամենը գիտեմ, որ Հայաստանի խորհրդարանի անդամների հոգու մեջն ևս հարուցանում է կսկծալի հուշեր և մորմոք: Դուք ևս, ամենքդ, մեզ` հայ գրողներիս պես զգում եք վշտի խորությունը, երբ պահ մի աչքի առջև եք բերում, թե ովքեր կորան այդ անիծյալ օրերում և ինչպիսի կյանքեր հանձնվեցին:
Դուք ևս, անշուշտ, կսկիծով համակվում եք, երբ ապրիլ 11-ի, 12-ի և 13-ի օրերին հիշում եք Զոհրապի, Վարուժանի, Սիամանթոյի, Զարդարյանի և այլոց դաժան մահը, երբ մտաբերում եք մեր լավագույն հեղափոխականներից- Վարդգեսի, Խաժակի, Շահրիկյանի և ուրիշների կորուստը:
Ու մտաբերելով կսկիծը ձեր հոգիների մեջ` անշուշտ, դուք, ես հույս ունեմ, չեք մոռանալ հիշեցնելու ամբողջ Հայաստանի ժողովրդին և ամեն տեղերի հայերին, թե ինչպիսի կսկծալից սգո օրեր են ապրիլ 11-ի, 12-ի, 13-ի օրերը և թե ինչպես այդ օրերից մեկ օրը գոնե, անհրաժեշտ է, որ սգո օր դառնա ամբողջ հայ ազգի համար այնպես, ինչպես դարերից ի վեր դարձել է Վարդանանց օրը:
Թույլ տվեք ինձ ուրեմն, հայ ազգի ներկայացուցիչներ, խոնարհաբար անել ձեզ հետևյալ առաջարկները` քաջ գիտենալով, որ դուք պիտի ըստ ամենայնի քաջալերեք նրանց և առաջադրեք գործադրելու.
1. Ապրիլ 12-ի կամ 13-ի օրը հռչակել համազգային սգի օր, կանգ առնել տալ ամեն հաստատության իր գործունեության մեջ, փակել բոլոր խանութները և կազմակերպել տալ ամեն տեղ, մանավանդ կրթական հաստատությունների մեջ` սգահանդեսներ, ուր մատաղ սերունդը լսի և իմանա, թե ինչպիսի զոհերի գնով է, որ վայելում է այժմյան իր ազատությունը և ովքեր են այն նահատակները, որոնք իրենց վարդագույն արյունովը պսակեցին մեր անկախությունը:
2. Օրինագիծ մտցնել Պառլամենտում` ամեն տարի որոշ օր տոնելու մեր այդ նահատակների հիշատակը և առաջարկել Վեհափառ կաթողիկոսին, որ այս տարի հայ բոլոր եկեղեցիներում հոգեհանգիստներ կատարվեն, իսկ տոնացույցի մեջ ապրիլ 12-ի օրը նշանակվի իբր մշտական սգո օր` «Հիշատակ հարյուրավոր հայ մտավորական նահատակների, որոնք ընկան համաշխարհային մեծ պատերազմի օրերին` թուրքական վայրագ սրից»:
Մեծահույս եմ, որ Հայաստանի Պառլամենտը կատարելապես իր սրտին ու զգացմունքներին համապատասխան գտնելով իմ այդ առաջարկները, կանի պատշաճ տնօրինությունը վաղօրոք` ի գիտություն ամենքի:

Ամենայն հարգանոք`
հայ գրող Վրթանես Փափազյան
1920. ապրիլ 3
Վաղարշապատ»:

* Փափազյանը գրում է հին տոմարով: Նոր տոմարով կլինի` ապրիլի 24, 25, 26:

Ո՞Վ ԷՐ ՃԱՎՃԱՎԱՁԵՆ ԵՎ ԻՆՉՈՒ՞ ՍՊԱՆԵՑԻՆ ՆՐԱՆ

16 Մրտ

Այսօր շատ դժվար է որևէ մեկին զարմացնել հատկապես վերջին հարյուրամյակի պատմության աղավաղումներով, որոնց իսկության նորօրյա բացահայտումները միայն հիասթափություն ու դառն ափսոսանք պիտի ծնեն: Ու թեև ոչ մի ժամանակաշրջան երաշխավորված չէ կեղծ կուռքեր և հորինված պատմություններ կերտողների ներկայությունից, այնուհանդերձ ամենքի համար էլ գալու է ճշմարտությունն ասելու ժամանակը:
Ընթերցողին օտար չէ գրող Իլյա Ճավճավաձեն: Վրացական գրականության այս դասականի անունը իր հայրենիքում նույն հնչեղությունն ունի, ինչ հայերի համար, ասենք, Հովհաննես Թումանյանը: Նրա ստեղծագործությունների հարյուրավոր էջեր անգիր գիտի ամեն վրացի: Ճավճավաձեն վաղուց է ձեռք բերել ամենայն վրաց բանաստեղծի տիտղոսը: Նրան կողում են «Ազգի հայր» (Pater Patriae): Իսկ այդ բոլոր շնորհներին մի առանձնահատուկ հմայք են հաղորդում ազգային գործիչ, մեծ ինտերնացիոնալիստ, ցարական ինքնակալության ոխերիմ թշնամի, ճորտատիրական կարգերի հակառակորդ և այլ ազդեցիկ բնորոշումները, որոնք առատորեն շռայլվել են ինչպես նրա կենդանության օրոք, այնպես էլ հետմահու շրջանում: Սակայն վերջին վրձնահարվածը դնելու, նվիրյալի պատկերն ամբողջացնելու, ազգային հպարտության իդեալը մարմնավորելու համար մի անսպասելի դիպված էր Ճավճավաձեի վախճանը. «1907 թ, օգոստոսի 30-ին, Թիֆլիսից Սագուրամո գնալու ճանապարհին, Մցխեթի շրջանի Ծիծամորի գյուղի մոտ ցարական պահնորդական վարձկանների ձեռքով սպանվեց Իլյա Ճավճավաձեն»,- բոթն այսպես հաղորդեցին թերթերը:
Այսօր ամենուր հանդիպելով բանաստեղծի այս բնութագրին և կենսագրական տեղեկություններին` մենք կրկին համարձակվում ենք հարց տալ` իսկ ո՞վ էր իրականում Ճավճավաձեն և ինչո՞ւ նրան սպանեցին: Բոլորովին նպատակ չունենալով վիճարկել նրա` մեծ բանաստեղծ լինելու փաստը, որ վաղուց քննություն է բռնել ժամանակի և պատմության առաջ` կանդրադառնանք նրա զուտ մարդկային բնույթին, որն ուղղակի թե անուղղակի իր կնիքն է դրել Ճավճավաձեի ազգային- հասարակական գործունեության վրա, ինչպես նաև կշարադրենք որոշ փաստեր, որոնք առայսօր մեզ ներկայացվել են այլ գույներով:
Բանաստեղծի մահից անմիջապես հետո վրացական մամուլում ծայր առավ չափազանց սուր ու անհաշտ բանակռիվ, որ ծավալվելով Ճավճավաձեի մահվան հանգամանքների շուրջ` հետզհետե դարձավ ոչ միայն առավել ընդգրկուն ու բացահայտ, այլև ի հայտ բերեց այնպիսի մանրամասներ, որոնք հանգուցյալը թերևս կցանկանար ամեն գնով քողարկել:
Հենց առաջին հայացքից արդեն անհավաստի էին հնչում սպանության մեջ ցարական որևէ գործակալի մասնակցության տարբերակը, և ակնհայտ էր, որ այդ առասպելը վարպետորեն հորինվել էր ու հետագայում չափազանց կենսունակ գտնվեց մի քանի տասնամյակ շարունակ: Իսկ այն օրերին մեղավոր փնտրողների հսկայական բանակը հատկապես հաճախակի էր հիշատակում վրաց գրական գործիչ, սոցիալիստ Ֆիլիպ Մախարաձեի անունը (1968- 1941 թթ): Բանն այն է, որ Մախարաձեն համարձակություն էր ունեցել դեռևս Ի. Ճավճավաձեի կենդանության օրոք «Մոգզաուրի» թերթի էջերում հանդես գալ բանաստեղծի գործունեությունը մերկացնող մի շարք հրապարակումներով, որոնք բավական տխուր գույներով են ներկայացնում իշխան, խոշոր կալվածատեր, Ազնվական բանկի ցմահ տնօրեն, Պետական խորհրդի անդամ, հաշտարար դատավոր և բազում այլ պետական բարձր պաշտոններ վարող բանաստեղծի իրական դեմքը: Մախարաձեն, որ իր «Մագզաուրի» թերթով միտում ուներ ներկայանալ աշխատավորության շահերը պաշտպանող և դեմոկրատական հոսանքի ներկայացուցիչ, փորձում էր փաստերով ապացուցել, որ Ճավճավաձեն բոլորովին էլ սուրբ չի եղել, այլ ընդհակառակն, դաժանորեն հարստահարում ու շահագործում էր այն գյուղացիներին, որոնց իրավունքների պաշտպան էր փորձում ներկայանալ:
Բնական է, որ Մախարաձեի ու համակիրների նման հայտարարություններն անպատասխան չէին մնում, և վերջիններս ստիպված էին ճաշակել ազգայնական- շովինիստական մամուլի թունոտ որակումներն ու ակնարկները: Ճավճավաձեի մահից հետո դրանք դարձան ավելի սանձարձակ և ուղղակի: Հատկապես թշնամաբար էին տրամադրված Քութայիսում հրատարակվող «Գանթիադի» և «Սիմաթլի Խմա» լրագրերը, որոնք ոչ միայն իրենք էին Մախարաձեին մեղադրում սպանություն կատարելու ծանր հանցանքի մեջ, այլև իրենց էջերը ողողում էին համակիրների հարյուրավոր ստորագրություններ կրող սպառնալից նամակներով: «Մագզաուրի»-ի պաշտպանությանը միացան Թիֆլիսում լույս տեսնող «Սախալխո գազեթին», «Բաթումիա գազեթին», մի շարք մեծ ու փոքր պարբերականներ:
Շուտով մեղադրանքները սկսեցին այլ երանգներ ընդունել: Մախարաձե- քավության նոխազը սկսեց մեղադրվել պարզապես այն բանի համար, որ իբր նրա ելույթներից ծնված թշնամանքը ոմանց դրդեց դիմել ոճրագործության: Մյուս, շատ ավելի կասկածելի վարկածն այն էր, որ Ճավճավաձեն սպանվել է որևէ կուսակցության հանձնարարությամբ: Թե հատկապես որ կուսակցության, հեղինակներն այս դեպքում նպատակահարմար էին գտնում շրջանցել հարցադրումները: Ի վերջո, ողջ աղմկոտ բանակռվի ընթացքում վրա հասավ այն պահը, երբ ամենքն էլ գոնե մեկ հարցում կարողացան քիչ թե շատ ընդհանուր հայտարարի գալ:
Բանն այն է, որ սպանության համգամանքների առնչությամբ կար մի երկրորդ վարկած ևս: Դրանով մեղադրվում էին Ճավճավաձեի կալվածքում ապրող գյուղացիները, որոնք էլ, շատեր կարծիքով, կազմակերպել և իրագործել էին դավադրությունը: Պետք է ասել, որ այս տարբերակի շուրջ խոսակցությունները ծնվել էին գրողի մահից անմիջապես հետո և մյուս վարկածների համեմատ ունեն առավել հիմնավոր և հավաստի դրդապատճառներ: Մի՞թե պատահական կարելի է համարել թեկուզ այն փաստը, որ հայկական «Խաթաբալա» ամսագիրը արդեն 1907 թ, սեպտեմբերի 15-ի համարում (այսինքն Ճավճավաձեի մահից 16 օր անց) բանաստեղծի սպանության առնչությամբ այսպիսի տողեր է գրում. «Վրաց մեծ հրապարակախոսը ապրեց 70 տարի, ընկավ մի քանի գյուղացիների ձեռքից իր սեփական կառքի մեջ…»: Մի քանի տող անց` կրկին. «Վրաց մեծ հրապարակախոսը ընկավ մի քանի վրացիներից…»: Անվիճելի է, որ սրանք հենց այնպես արված ենթադրություններ չէին, այլ հավաստի աղբյուրներից քաղված լրագրային տեղեկություններ:
Այն, որ Ճավճավաձեն սպանվել է իր գյուղացիների ձեռքով, ժամանակին չեն ժխտել նաև գրողի մերձավորներն ու գործընկերները: Այս առումով կարելի է հատկապես առանձնացնել բանաստեղծի գործերի նախկին կառավարիչ Դ. Ջաշիի վկայությունը, որը գրողի մահից 6 տարի անց Չոխատարուիում «Իլյա Ճավճավաձեի սպանության մասին» թեմայով մի դասախոսություն է կարդում` մատնանշելով ոչ միայն դավադիրներին, այլև ոճրագործությանը առիթ տված դրդապատճառները: Նույն տարվա «Բաթումիս գազեթի»-ի օգոստոսի 29-ի համարում տպագրվում է դասախոսության հակիրճ բովանդակությունը, ուր բերվում են բանախոսի ելույթից կտորներ: Ահա այդ ելույթում Դ. Ջաշին մասնավորապես հետևյալն է ասում. «Ի. Ճավճավաձեի ողբերգական մահվան պատճառով մեզանում երկու մեծ խմբեր ընդհարվեցին միմյանց, բայց նրանցից ոչ մեկը այս մասին իսկապես ոչինչ չգիտե: Սուտ են այն մեղադրանքները, որ իբր թե Իլյան սպանվել է որևէ կուսակցության որոշմամբ… 1905 թ, Մախարաձեն ճշմարտանման հոդվածներով անվանարկեց Ճավճավաձեին: Նրա դեմ պակաս կռիվ չի մղել նաև Էվտոշվիլին, և եթե Մախարաձեին նստեցնելու լինեն մեղադրական աթոռին, ինչո՞ւ չպետք է նրա կողքին նստեցնել Էվտոշվիլիին ևս: Ես ասում եմ` Ճավճավաձեին սպանեցին անձնական հողի վրա, և դրանում այլ անձանց գրածները ոչ մի ազդեցություն չեն ունեցել»:
Այնուհետև դասախոսը անդրադարձել է սպանության դրդապատճառներին. «Այդ ժամանակներում Իլյայի ծառայողները կերակրի վատության պատճառով գործադուլ արին և լավացնելու պահանջ դրեցին: Երբ այդ լուրը հասավ Իլյային, նա որոշեց բոլորին ծառայությունից հեռացնել, բայց զանազան ազդեցիկ մարդկանց միջնորդությամբ նրանք մնացին իրենց տեղում: Հենց այդ դառնացած ժամանակ Իլյան գործով գնաց Թիֆլիս, և երբ ժամանակին չվերադարձավ, իմ մեջ կասկած ընկավ, ընդառաջ ուղարկեցի մի ուրիադնիկ, աղետն արդեն տեղի էր ունեցել…»:
Հատկանշական է Դ. Ջաշիի եզրափակիչ խոսքը, որում նա սրտի ցավով նշել է. «Սագուրամոյի գյուղացիները չէին էլ գիտակցել, թե Ի. Ճավճավաձեն մեծ բանաստեղծ ու հասարակական գործիչ է եղել: Եթե այդպես լիներ, նա չէր սպանվի եղերական մահով: Նրան գյուղացիները ճանաչում էին մեծ կալվածատիրոջ, մեծ «չինովնիկի» և կարծում էին, որ իրենց բախտը գտնվում է նրա ձեռքում: Սրա համար էլ, որովհետև Իլյան ոմանց խնդիրը կատարեց, իսկ ոմանցը` ոչ, սկսեցին ոխ պահել և սպանեցին անձնական հողի վրա»:
Այսպիսին է եղել Իլյա Ճավճավաձեի «ինքնակալական- ճորտատիրական կարգերի հակառակորդի» (Հայկական սովետական հանրագիտարանի բնորոշումն է) ճակատագրական վախճանը: Ոչ մի խոսք չկա և չի կարող լինել աներևույթ ցարական վարձու մարդասպանների մասին, որոնք ամենևին էլ մտադրություն չունեին սպանել մի մարդու, որն ինքնակալության այդ հատվածում ցարիզմի շահերի պաշտպանն էր և իշխանության ներկայացուցիչը:
Իսկ ինչ վերաբերում է «ինտերնացիոնալիստ» Ճավճավաձեին, ապա սա արդեն միանգամայն առանձին խոսակցության նյութ է: Թե որքանով էր ժողովուրդների բարեկամության զգացումը հարազատ այդ մարդու էությանը, հեշտ է կռահել` թերթելով գրողի հրապարակախոսական ստվար ժառանգության էջերը և կամ հայացք նետել այն օրերի մամուլին: Այդ խնդրի շուրջ դեռ այն ժամանակներում, վերստին խոսելով նրա սպանության հանգամանքների մասին, հայկական օրթերթերից մեկը` «Կովկասի լրաբերը», իրավացիորեն նկատել է. «… Մի՞թե մեծ բանաստեղծ լինելը բավական է, որպեսզի առաջ չբերվեն բացասական կողմերը: Մենք` հայերս, ամենայն հրճվանքով ու երախտագիտությամբ կարդում ենք Ճավճավաձեի բանաստեղծական երկերը, սակայն չենք կարող չդատապարտել նրա բռնած դիրքը հայ-վրացական հարաբերությունների խնդրում, երբ տխրահռչակ Վելեչկոյի հետ ազգայի գժտությունների որոմն էր ցանում: Մեծ բանաստեղծ լինելը դեռևս թույլ չէր տալիս անպատիժ կերպով կամայականությունների և շահագործման ենթարկել իր տեղացիներին: Իբրև բանաստեղծ, իբրև գրող Իլյա Ճավճավաձեն մեծ է եղել վրացիների և Կովկասի մյուս ժողովուրդների համար, սակայն որպես հասարակական գործիչ` վնասակար: Կովկասի դեմոկրատիան, առանց ազգային խտրության, հարգում է բանաստեղծ, գեղարվեստագետ Ճավճավաձեին, սակայն հասարակական գործիչ, հրապարակախոս Ճավճավաձեին նա չի կարող հարգել»:
Սրանք միանգամայն արդարացի մեղադրանքներ էին: Բավական է միայն վերհիշել 1902թ. նրա հրատարակած «Հայ գիտնականներն ու հառաչող քարերը» հոդվածը կամ այն փաստը, որ իր ղեկավարած «Իվերիա» պարբերականում մեծագույն հաճույքով վերատպում էր սևհարյուրակայինների պարագլուխ, ռուս նացիոնալիստ Վասիլի Վելիչկոյի հայատյաց ակնարկները: Ճավճավաձեն նաև սիրում էր յուրաքանչյուր առիթով հայերի հասցեին կրկնել հետևյալ ասույթը. «Ավելի լավ է առյուծի հանդիպել ճանապարհին, քան թշնամի ունենալ տանը»: Իսկ թե ինչ ու ինչպես էր նա մտածում այդ «թշնամու» մասին, մեջբերենք Ճավճավաձեի դատողություններից մեկը և սրանով էլ եզրափակենք վրաց մեծ գրողի հակասական կերպարի մեր հակիրճ ակնարկը.
«… Բանն այն է, որ հայերը խոսքով ու գրչով երդվում են համայն աշխարհին, թե իբր հնուց ի վեր Կովկասյան լեռնաշղթայի այս կողմում, մինչև Տիգրիսի ու Եփրատի ակունքները, համարյա Սև ու Կասպից ծովերից, եղել է այսպես կոչված Հայաստան… Չբավարարվելով նրանով, որ խայտառակում են մեր անունը, զրկում մեզ ազգային արժանապատվությունից՝ նրանք, որպեսզի վերջնականապես ջնջեն մեզ աշխարհից, վերացնում են և՛ մեր ողջ պատմությունը, և՛ տարեգրությունները, և՛ պատմական մնացուկներն ու հուշարձանները, արյունով ներկված մեր ողջ վաստակը քրիստոնեության առջև և մեզ պատկանող մեր պատմական ունեցվածքը զանազան խարդախություններով վերագրում են իրենց: Ճիշտ է`«ստի ոտքը կարճ է», և խլելով կամ պակասեցնելով ուրիշի արժանիքները` քոնը չես ավելացնի, բայց «սեփական ցանկություններին գերու ականջը խուլ կլինի, լեզուն` սուր», ասում է վրացական ասացվածքը:
Հանուն ինչի՞ է բարձրացված փոշու այս ամպը, հանուն ինչի՞ են ճայթում թվացյալ կայծակներն ու որոտում ամպրոպները: Հանուն նրա, որ ապացուցեն, որ Այսրկովկասում գոյություն ունի միայն մի` հայկական ազգը, գոյություն ունի հնուց անտի, և ապագան, ավելի շուտ, պատկանում է նրան, քանի որ իբր նա պատմականորեն ապացուցել է իր բարոյական ու ֆիզիկական հզորությունը և անսասանությունը, և իր մտքի վեհությունը»:

ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԵԹԵՐԱՅԻՆ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

16 Մրտ

Նշվեց Եղիշե Չարենցի ծննդյան օրը

14.03.2011
Գայանե Դանիելյան
Մարտի 13-ին` հայ մեծ բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի ծննդյան 114-րդ տարեդարձի օրը, գրողները, գրականագետները, նրա պոեզիայի երկրպագուները ավանդաբար հավաքվում են Երեւանում նրա հուշարձանի մոտ, ապա Չարենցի տուն-թանգարանում մասնակցում են բանաստեղծի հիշատակին նվիրված միջոցառումներին:
Այս տարի ուշագրավ նախաձեռնությամբ են հանդես եկել մի խումբ երիտասարդներ` արձակագիր, հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանի գլխավորությամբ. առաջին անգամ Չարենցի ծննդյան օրը համացանցի միջոցով դարձնել գիրք հավաքելու եւ մարզային, գյուղական գրադարաններին նվիրելու օր:
«Գիրք – 2011» գրքի մարաթոնի շրջանակներում միայն Երեւանում եւ շրջակա բնակավայրերում արդեն հավաքվել է շուրջ 5000 անուն գիրք:
Նվիրատվության առաջին փուլը տեղի կունենա մարտի 19-ին Տավուշի մարզում:
«Այնտեղ գրքի տոն է լինելու, եւ այդ արարողության ընթացքում մենք Տավուշին հատկացնելիք գրականությունը կփոխանցենք իրենց` լեռնային շրջանի գյուղեր տեղափոխելու համար», — նշեց Չարխչյանը` շարունակելով. — «Ես Տավուշի բնակիչների հետ մինչեւ այդ հանդիպել եմ, զրուցել եմ, ու իրենք ուրիշ բանի օգնություն չուզեցին, թեեւ կարող էին ուզել: Նրանք ոչ ինչ-որ նյութական կամ այլ կարգի բաների պահանջ ունեին, այլ հատկապես գիր ու գրականություն էին ուզում` ամսագրեր, գրքեր, տեղեկատուներ, քարտեզներ, նոտաներ, ալմանախներ»:
Կազմակերպիչները մտադիր են գրքի մարաթոնը դարձնել ամենամյա եւ իհարկե` Եղիշե ծննդյան օրը:
«Մենք այդ օրը պատահական չենք ընտրել: Չարենցի պատգամները ինչ-որ կերպ իրականացնելու մղում կար` մշակույթը մարդկանց հասցնելու, գրքի նկատմամբ սեր արթնացնելու, այս ամեն ինչին գեղեցիկ երանգներ հաղորդելու», — նշեց Չարխչյանը:

Ռադիոհաղորդումն ամբողջությամբ կարելի է լսել այս հասցեում` http://www.azatutyun.am/content/article/2337624.html

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

16 Մրտ

ՈՉ ՄԻԱՅՆ ՀԱՑԻՎ

Մեր զրուցակիցն է գրող, գրականագետ Հովիկ Չարխչյանը

— Պարոն Չարխչյան, մարտի 13-ին առաջին անգամ մեկնարկեց Գիրք-2011 ինտերնետային մարաթոնը: Նպատակը մարզերում գրքեր տարածելն է: Ինչո՞ւ նման մարաթոնի միտք հղացավ հենցհիմա:

— Մեկ տարի հետո մեր երկրի մայրաքաղաքը հավակնում է կրել գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք կոչումը: Մինչդեռ Հայաստանի հարյուրավոր բնակավայրեր վերջին անգամ նոր գիրք տեսել են 20-25 տարի առաջ: Մյուս կողմից, մշակույթն այն դեպքում կարող է լիարժեք լինել, երբ այն բոլորի համար է: Այժմ Երևանն այդ իմաստով քիչ թե շատ տանելի վիճակում է, մինչդեռ մարզերում ահավոր կացություն է: Այդ իսկ պատճառով էլ Չարենցի ծննդյան օրը որոշեցինք նշանավորել նման ակցիայով: Ձևի ընտրությունը կանգ առավ համացանցային դաշտի վրա, քանի որ այդպես կարող էինք առավելագույն թվով մարդիկ ընդգրկել և ապահովել ուղղակի, անմիջական և արագ շփում:

Պարոն Չարխչյան, այսօր մարզը առավել կտրված է իրականությունից, մարզերի բնակիչներն ասում են, որ Հայաստանը միայն Երևանով է սահմանափակվում: Շատ մարզերում այսօրհամատարած արտագաղթ է, այս պայմաններում մարզի բնակչի համար արդյո՞ք կկարևորվի գիրքը որպես հոգևոր մշակույթ:

— Մենք շատ հաճախ թյուր կարծիք ենք ձևավորում գյուղում ապրող մարդկանց մասին` մոռանալով, որ հայ մշակույթի ամենամեծ թռիչքները ծնունդ են առել հենց գյուղում: «Ոչ միայն հացիվ» պահանջն այսօր խիստ արդիական է: Չի կարելի անընդհատ պնդել, թե մեր բնակիչները միայն կուշտ ստամոքսի կարիք ունեն: Նրանց համար հոգևոր կյանքին առնչվելը նույնքան կենսական է, որքան մյուս պահանջները:

Ի՞նչ եք կարծում, գիրք կկարդա այսօր հայ պատանին, ով մեծանում է մի միջավայրում, որտեղ արժեք են փողը, խելքն էլ պետք չէ, քանի որ տեսնում է` ովքեր են առավել հաջողակները,միաժամանակ տեսնում է, որ շատերի վերջին կարդացած ամենահետաքրքիր գիրքն այբբենարանն է, շատերը դա էլ չեն կարդացել, բայց շատ բան ունեն, իշխանություն ունեն: ԱԺ նախագահնէլ ասում է քաղաքականությանբ զբաղվելու համար պետք չէ խելք ունենալ, կարդալ և այլն:

— Իրավացի եք, այդ բոլորը ևս, ցավոք, կա: Բայց տեսեք, հենց այս մարաթոնի նախաձեռնողների և կամավոր կերպով աջակցողների գերակշիռ մասը նույն տարիքի երիտասարդներ են, ովքեր հրաշալի գիտեն գրքի ու հոգևորի արժեքը, գնահատում են այն, հասկանում են դրա մասսայականացման կարևորությունը: Կնշանակի կա երկու թև, և որպեսզի դրանցից լավագույնը հաղթի հոռի բարքերին ու պատկերացումներին, պետք է ամեն կերպ խթանել, աջակցել լավը: Այս մարաթոնն էլ հենց այդ միջոցներից մեկը կարող է դիտվել:

Ոչ որպես մարաթոնի նախաձեռնող, այլ որպես գրող, ի՞նչ եք կարծում, ընթերցո՞ղ ենք մենք առհասարակ, բացի Ձեր նշած Ֆեյսբուքի ակտիվ երիտասարդներից: Օրինակ` կարծիք կա, որՍովետական Միության տարիներին էլ հավաքում էին գրքեր, բայց շատերի տանը միչև այժմ դրանք գիրք չեն, այլ դեկորացիա:

— Խորհրդային տարիների մասին այդպես խոսում են հիմնականում նրանք, ովքեր այդ ժամանակներում երբեք չեն ապրել և հաճույքով չարախոսում են մի բանի մասին, ինչից այլևս վտանգ չկա: Իրականում իր հազարամյա պատմության ընթացքում հայ գրահրատարակչությունը երբեք այդպիսի թռիչք չէր ունեցել, ինչպես եղավ այդ ժամանակ: Հայ մարդը երբեք այնքան ընթերցասեր չի եղել, որքան այդ տարիներին: Ուրեմն եկեք նախ սա հիշենք ու հետո միայն խոսենք «դեկորացիաների» մասին, որոնք մեր օրերում շատ ավելի խայտառակ դրսևորումներ ունեն:

Իսկ ի՞նչ դեկորացիաների մասին է խոսքը:

— Դուք երբևէ առիթ ունեցե՞լ եք մասնակցելու որևէ գրքի շնորհանդեսի, երբ հավաքվում է մի 100 մարդ ու սկսում գովք անել մի գրքի, որից դեռ ոչ մի էջ չի կարդացել: Դե մի՞թե սա էլ նույնի մեկ այլ` շատ ավելի տգեղ դրսևորումը չէ: Կամ այն երևույթը, երբ պետպատվերով 100-ավոր անարժեք գրքեր են հրատարակվում, ամիսներով փոշոտվում են պահեստներում, բայց նույն պահին դրա հեղինակը պետական մրցանակ է ստանում: Սա էլ ձեզ մեկ ուրիշ դեկորացի` պետական հովանավորությամբ:

Պարոն Չարխչյան, նշանակում է պետական քաղաքականության չկա, նկատի ունեմ ինչքան էլ վարչապետը փորձում է խոսել տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, նոր մեդիա մշակույթիզարգացման մասին, սրանք ոչ այլ ինչ են, քան մի՞ֆ: Նույն մեր պաշտոնյաներից արդյո՞ք մտածել են փառատոնին աջակցել կամ վարչապետը, որ գիտելիքից ու գիտելիքահենհասարակությունից է խոսում, աջակցե՞լ է, գրքեր տրամադրե՞լ է, թե անգամ տեղյակ էլ չէ:

— Պետական քաղաքականությու՞ն: Դա ի՞նչ բան է: Ֆանտաստիկ վեպերի՞ց է: Նման բան ոչ եղել է, ոչ էլ կա: Այն էլ մշակույթի իմաստով: Ինչ վերաբերում է մեր նախաձեռնությանն աջակցելուն, ապա կան առանձին պաշտոնյաներ, որոնք մասնացել են, աջակցության առաջարկ ստացել ենք նաև մշակույթի նախարարությունից, ինչին պատասխանեցինք, որ այլ բանի օգնության կարիք չունենք, բացի գրքերից: Իսկ վարչապետը… Դե ես ի՞նչ ասեմ մեր վարչապետի մասին: Բոլորդ էլ ինձնից լավ գիտեք…

— Որ նրա ասածը մի բան է, իսկ արածը բոլորովին մեկ ա՞յլ:

— Որ ոչ նրա ասածն է մի բան, ոչ արածը…(ժպտում է):

— Չնայած մինչև օրվա կես դեռ ժամեր կան ավարտին, բայց ինչպե՞ս եք գնահատում ակտիվությունը, մարդկանց ներգրավվածությունը:

— Չափազանց ակտիվ ու արդյունավետ: Խոսքս միայն մեր հավաքած գրքերի քանակի մասին չէ, որոնց թիվը մի քանի հազարից անցնում է: Կան շատերը, որոնք հնարավորություն չունեն գիրք նվիրելու, բայց այլ հարցերում են մեզ աջակցում: Բոլորի համար էլ այս խնդիրը հրատապ է ու սրտամոտ:

— Մարաթոնն ամենամյա կդառնա՞:

— Կցանկանայինք, որ այդպես լիներ: Բայց ժամանակից առաջ ընկնել չեմ ուզում: Կապրենք` կտեսնենք:

— Վերջին մի հարց, ինչո՞ւ մշակույթի նախարարության առաջարկած օգնությունից չօգտվեցիք:

— Պարզապես չկար դրա անհրաժեշտությունը: Այլ պատճառներ չեն եղել:

ԶՐՈՒՑԵՑ ՍԻՐԱՆՈՒՅՇ ՊԱՊՅԱՆԸ

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

16 Մրտ

Առաջին ինտերնետային մարաթոնը` գրքի մարաթոն

Ամսաթիվ: 11/03/2011
Մարտի 13-ին Հայաստանում առաջին անգամ կմեկնարկի «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը: 24 ժամ անընդմեջ համացանցային տիրույթում, սոցիալական ցաների և էլեկտրոնային փոստի օգնությամբ մարաթոնի կազմակերպիչներն ու հարյուրավոր կամավորներ տպագիր գրականություն կհանգանակեն հանրապետության հեռավոր շրջանների դպրոցների և գրադարանների համար, որոնք վերջին 20-25 տարիներին ոչ միայն չեն համալրվել, այլև էական կորուստներ են ունեցել:
Մարաթոնի անցկացման նախաձեռնող խմբի ղեկավար, գրող Հովիկ Չարխչյանը մեզ տեղեկացրեց, որ լուրջ նախապատրաստական աշխատանք է տարվել, խմբում ընդգրկված երիտասարդների ներկայությունը հաջողության կարևոր նախապայման է, իսկ նրանց նախանձախնդրությունն ու պատրաստակամությունը էլ ավելի է շեշտում նպատակի կարևորությունը:
— Նման միջոցառման փորձ մեզ մոտ դեռևս չկա, և մեր խմբի անդամները ջանում են անել առավելագույնը` լավ արդյունքներ արձանագրելու համար: Մարաթոնի անցկացման օրը պատահական չի ընտրված: Մարտի 13-ը Եղիշե Չարենցի ծննյան օրն է: Մինչ ակցիայի սկիզբը բազմաթիվ չարենցասերների հետ միասին կայցելենք մեծ գրողի թաղման վայրը, հարգանգի տուրք կմատուցենք Չարենցի հիշատակին, որից անմիջապես հետո մարաթոնը կմեկնարկի և կտևի մեկ ամբողջ օր,- տեղեկացրեց Հ. Չարխչյանը:
«Գիրք- 2011»-ի կամավորները ինչպես մարտի 13-ին, այնպես էլ հետագա երեք օրերին կարող են անձամբ այցելել նրանց, ովքեր գրքեր նվիրաբերելու խոստումներ են տվել: Բացի այդ մայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում կգործեն այսպես կոչված «հավաքագրման կետեր», ուր կարելի է հանձնել նվիրատրված գրականությունը: Կընդունվեն ցանկացած բովանդակության գրքեր, ամսագրեր, ալմանախներ, քարտեզներ, տեղեկատուներ: Բոլոր նվիրատուների անունները հրապարակվելու են, նշվելու են գրքերի վրա, իսկ նրանց անուններն արձանագրող ցուցակները հանձնվելու են այն գրադարաններին, որտեղ կհանգրվանեն նվիրաբերած գրքերը: Մանրամասների մասին նախաձեռնող խումբը խոստանում է տեղեկացնել լրացուցիչ: Հավելենք նաև, որ մարաթոնն ունի ոչ միայն մեծ թվով աջակիցներ, այլև ինֆորմացիոն հովանավոր` asekose.am-ը և ՄԵԳԱՊՈԼԻՍ ամսագիրը:
asekose. am կայքէջը հանգանակության օրը պարբերաբար կտեղեկացնի ինչպես մարաթոնի ընթացքի, այնպես էլ տվյալ պահի արդյունքների մասին:

Հայաստանում կանցկացվի առաջին ինտերնետային մարաթոնը

Մարտ 11, 2011 | 17:31
Հայաստանում մարտի 13-ին տեղի կունենա առաջին ինտերնետային մարաթոնը` նվիրված գրքին: «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը կտեւի 24 ժամ անընդմեջ՝ սոցիալական ցաների, էլեկտրոնային փոստի եւ տարբեր կայքերի միջոցով։ Այս մասինNEWS.am- Ինովացիայի թղթակցի հետ զրույցում ասաց մարաթոնի անցկացման նախաձեռնող խմբի ղեկավար, գրող Հովիկ Չարխչյանը։
Մարաթոնի ընթացքում կարելի է նվիրաբերել ցանկացած տեսակի տպագիր գրականություն՝ գրքեր, ամսագրեր, տեղեկագրեր, քարտեզներ եւ այլն։ Չարխչյանի խոսքով՝ մարաթոնի ընթացքում հանգանակված ողջ գրականությունը կուղարկվի հանրապետության հեռավոր շրջանների դպրոցներ և գրադարաններ, որոնք վերջին 20-25 տարիներին ոչ միայն չեն համալրվել նոր գրականությամբ, այլեւ էական կորուստներ են ունեցել։
«Այդ օրը մայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում կգործեն այսպես կոչված «հավաքագրման կետեր», ուր կարելի է հանձնել գրականությունը: Բացի այդ կան բազմաթիվ կամավորներ, որոնք պատրաստ են անձամբ այցելել նրանց տուն, ովքեր գրքեր նվիրաբերելու խոստումներ են տվել եւ վերցնել գրականությունը՝ մարաթոնին կամ դրան հաջորդող օրերին»,-ասաց Հ. Չարխչյանը։
Նշենք, որ մարաթոնի անցկացման օրը պատահական չի ընտրված: Մարտի 13-ը Եղիշե Չարենցի ծննյան օրն է: Մինչ ակցիայի սկիզբը կազմակերպիչները բազմաթիվ չարենցասերների հետ միասին կայցելենք մեծ գրողի թաղման վայրը, հարգանքի տուրք կմատուցենք Չարենցի հիշատակին, որից անմիջապես հետո մարաթոնը կմեկնարկի եւ կտեւի մեկ ամբողջ օր։

Առաջին ինտերնետային մարաթոնը` գրքի մարաթոն

Մարտի 13-ին Հայաստանում առաջին անգամ կմեկնարկի «Գիրք-2011»ինտերնետային մարաթոնը: 24 ժամ անընդմեջ համացանցայինտիրույթում, սոցիալական ցաների և էլեկտրոնային փոստի օգնությամբմարաթոնի կազմակերպիչներն ու հարյուրավոր կամավորներ տպագիրգրականություն կհանգանակեն հանրապետության հեռավոր շրջաններիդպրոցների և գրադարանների համար, որոնք վերջին 20-25 տարիներին ոչմիայն չեն համալրվել, այլև էական կորուստներ են ունեցել:Մարաթոնիանցկացման նախաձեռնող խմբի ղեկավար, գրող Հովիկ Չարխչյանը մեզ տեղեկացրեց, որ լուրջնախապատրաստական աշխատանք է տարվել, խմբում ընդգրկված երիտասարդների ներկայությունըհաջողության կարևոր նախապայման է, իսկ նրանց նախանձախնդրությունն ուպատրաստակամությունը էլ ավելի է շեշտում նպատակի կարևորությունը:- Նման միջոցառմանփորձ մեզ մոտ դեռևս չկա, և մեր խմբի անդամները ջանում են անել առավելագույնը` լավարդյունքներ արձանագրելու համար: Մարաթոնի անցկացման օրը պատահական չի ընտրված:Մարտի 13-ը Եղիշե Չարենցի ծննյան օրն է: Մինչ ակցիայի սկիզբը բազմաթիվ չարենցասերների հետմիասին կայցելենք մեծ գրողի թաղման վայրը, հարգանգի տուրք կմատուցենք Չարենցի հիշատակին,որից անմիջապես հետո մարաթոնը կմեկնարկի և կտևի մեկ ամբողջ օր,- տեղեկացրեց Հ.Չարխչյանը:«Գիրք- 2011»-ի կամավորները ինչպես մարտի 13-ին, այնպես էլ հետագա երեք օրերինկարող են անձամբ այցելել նրանց, ովքեր գրքեր նվիրաբերելու խոստումներ են տվել: Բացի այդմայրաքաղաքի տարբեր հատվածներում կգործեն այսպես կոչված «հավաքագրման կետեր», ուր կարելիէ հանձնել նվիրատրված գրականությունը: Կընդունվեն ցանկացած բովանդակության գրքեր,ամսագրեր, ալմանախներ, քարտեզներ, տեղեկատուներ: Բոլոր նվիրատուների անուններըհրապարակվելու են, նշվելու են գրքերի վրա, իսկ նրանց անուններն արձանագրող ցուցակներըհանձնվելու են այն գրադարաններին, որտեղ կհանգրվանեն նվիրաբերած գրքերը: Մանրամասներիմասին նախաձեռնող խումբը խոստանում է տեղեկացնել լրացուցիչ:

«Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը կմեկնարկի մարտի 13-ին

Մարտի 13-ին մեկնարկում է «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը: Մարաթոնը նպատակ ունի հավաքագրել գրքեր և այն նվիրաբերել Հայաստանի հեռավոր բնակավայրերի գրադարաններին, դպրոցներին, զորամասերին:
Մարաթոնի նախաձեռնող խմբի անդամ, հրապարակախոս Հովհաննես Չարխչյանը մեզ հետ զրույցում նշեց, որ շուրջ 24 ժամ ինտերնետային տիրույթում մարդիկ կարող են իրենց ներդրումն ունենալ այս մարաթոնում և գրքեր նվիրաբերել:
Չարխչյանը նշեց, որ ցանկացած ոք կարող է սոցիալական կայքերի, մասնավորապես Ֆեյսբուքի միջոցով տեղեկացնել գիրք նվիրելու իր պատրաստակամության մասին, և իրենց կամավորները կայցելեն նրանց և կվերցնեն նվիրատվությունը:
Չարխչյանը տեղեկացրեց, որ մարաթոնի մեկնարկի օրը իրենք կհրապարակեն կոնկրետ հեռախոսահամարներ, որոնց միջոցով ևս ցանկացողները կարող են զանգահարել և գիրք նվիրաբերել:
Մարաթոնի ինֆորմացիոն հովանավորները մարաթոնի օրը յուրաքանչյուր ժամը մեկ արդյունքների մասին տեղեկություններ կհաղորդեն:
Ի դեպ, միջոցառումը մեկնարկելու է Չարենցի թաղման վայր այցելությամբ:
«Այդ օրը Չարենցի ծննդյան օրն է, և մենք մեր նախաձեռնությունը նվիրում ենք այդ տարելիցին»,- ասաց հրապարակախոսը:

Գրքի մարաթոն

Մարտի 13-ին Հայաստանում առաջին անգամ տեղի կունենա «Գիրք-2011» ինտերնետային մարաթոնը: 24 ժամ անընդմեջ տեւելիք մարաթոնի ընթացքում կարելի է նվիրաբերել ցանկացած տեսակի տպագիր գրականություն՝ գրքեր, ամսագրեր, տեղեկագրեր, քարտեզներ, որոնք ուղարկվելու են Հայաստանի հեռավոր բնակավայրերի գրադարաններին, դպրոցներին, զորամասերին: Հայտնի է, որ այդ գրադարաններն ավելի քան 2 տասնամյակ չեն համալրվել, եղած գրքերն էլ, ժամանակի ընթացքում, բնականաբար, քայքայվում ու մաշվում են: Նախաձեռնող խմբի ղեկավար, գրող Հովիկ Չարխչյանը մեզ հետ զրույցում երեկ ասաց, որ գիրք նվիրաբերելու ցանկության մասին կարելի է ընդամենը տեղեկացնել Ֆեյսբուք սոցիալական ցանցում, եւ խմբի տասնյակ կամավորներն իրենք կայցելեն, կարձանագրեն նվիրատվությունը եւ կվերցնեն գրքերը: Դրանից բացի, Երեւանում նաեւ կլինեն կոնկրետ հասցեներ, որտեղ հնարավոր կլինի թողնել նվիրատվությունը: «Պարբերաբար ինֆորմացիա կլինի ընթացքի, հավաքված գրքերի ու մասնակիցների մասին: Բոլոր նվիրատու անձանց ու կազմակերպությունների անունները հրապարակվելու են»,- ասաց Հովիկ Չարխչյանը:

Մարտ 12, 2011

Այժմ էլ Աժուբալիսը կփորձի իր բախտը

16 Մրտ

Այս օրերին ընթանում է ԵԱՀԿ գործող նախագահ, Լիտվայի արտգործնախարար Ադրոնիուս Աժուբալիսի տարածաշրջանային այցը Հարավային Կովկասի երկրներ: Վերջինս արդեն ավարտել է իր երկօրյա հանդիպումներն ու քննարկումները Ադրբեջանում, այսօր կմեկնի Վրաստան, իսկ մարտի 17-ին կայցելի Հայաստան։ ԵԱՀԿ-ի պաշտոնական կայքում տեղադրված հաղորդագրության համաձայն, կովկասյան երեք երկրներում ծրագրված են հանդիպումներ նախագահների, վարչապետերի, արտգործնախարարների, ինչպես նաև քաղաքական ուժերի ու հասարակական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների հետ։
Ընդհանուր առմամբ հասկանալի է Աժուբալիսի ժամանման գլխավոր նպատակը, իսկ Ադրբեջանում կայացած հանդիպումները նաև թույլ են տալիս նախապես կռահել, թե մոտավորապես ինչ հարցեր կքննարկվեն Երևանում և ինչպիսի շեշտադրումներ կկատարվեն: Սա ոչ այնքան խոսում է երկու երկրներում առկա խնդիրների նմանության մասին, որքան բխում է այն պարզ տրամաբանությունից, որ Բաքվի ու Երևանի միջև գոյություն ունեցող հակասությունները կարող են լուծման մեկ հարթության մեջ դիտարկվել: Այդ իմաստով հատկանշական է, որ Ադրբեջանում Լիտվայի արտգործնախարարը իր պահանջների ընդարձակ շարքի առաջին տողը հատկացրել էր ժողովրդավարությանը: Ըստ նրա, որպեսզի Ադրբեջանը դառնա Եվրոպայի սերտ գործընկեր, անհրաժեշտ է ժողովրդավարության ոլորտում առաջընթաց, բազմակարծություն, մամուլի, խոսքի, արտահայտվելու և հավաքների ազատություն ապահովել: «Ժողովրդավարության հիմքը ազատ և արդար ընտրություններն են, սակայն վերջին խորհրդարանական ընտրությունները ցույց տվեցին, որ այս ոլորտում պետք է զգալիորեն զարգացնել ժողովրդավարությունը»,- հայտարարեց Աժուբալիսը` կոչ անելով Ադրբեջանի իշխանություններին քաղաքական կուսակցությունների մասին օրենսդրության մեջ շտկումներ կատարել, որպեսզի նրանք հնարավորություն ունենան ակտիվորեն մասնակցել քաղաքական գործընթացներին ոչ միայն խորհրդարանում, այլև նրա սահմաններից դուրս:
Այս բառերը բնավ դուր չէին եղել Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևին, ով շտապեց իրեն հատուկ անմշակ դիվանագիտությամբ հյուրին պատասխանել, թե հզոր տնտեսության ու ուժեղ քաղաքական համակարգի կողքին նաև բարեփոխումներ են արվում քաղաքական, տնտեսական և սոցիալական ոլորտներում: Այլ կերպ ասած` մեզնից մի պահանջեք միանգամից մի քանի բան, այլ վերցրեք այն, ինչ տալիս ենք:
Բաքվում կայացած հանդիպումների հիմնական թեման, ինչ խոսք, պիտի դառնար ղարաբաղյան հարցը: Դեռ Կովկաս ժամանելուց առաջ էր Աժուբալիսը հայտարարել, որ ԵԱՀԿ տարածքում ձգձգվող հակամարտությունների, մասնավորապես` ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման առաջընթացը Լիտվայի ԵԱՀԿ նախագահության առաջնային խնդիրներից է: Ճիշտ է, առանձնապես հստակ չէ, թե նախագահող երկիրն ինչպե՞ս է դա պատկերացնում և ի՞նչ մեխանիզմների օգնությամբ է պատրաստվում տեղաշարժել անշարժելին, այնուհանդերձ բնավ ավելորդ չէ նման դեպքերում կոչ անել այդ երկրների իշխանություններին` առաջընթաց քայլ անել: «Բոլոր կողմերը համաձայն են, որ հակամարտության լուծման համար խաղաղ բանակցություններին այլընտրանք չկա: ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի առաջնորդությամբ լուծմանն ուղղված երկխոսությունը շարունակվում է, բայց այժմ ժամանակն է, որ երկրների ղեկավարները բանակցություններում հասնեն հսկայական առաջընթացի»,-հայտարարեց Աժուբալիսը: Առաջընթացը հսկայական դարձնելու առումով, իհարկե, նա մի փոքր չափազանցրել էր: Ընդամենը օրեր առաջ, մեկ այլ առիթով, նույն Աժուբալիսը հայտարարել էր, որ Լիտվան կաշխատի տեղաշարժել այդ հակամարտության լուծումը «մեկ-երկու» միլիմետրով: ԵԱՀԿ գործող նախագահը այն ժամանակ նշել էր, որ իր համար մեծ ձեռքբերում կլինի, եթե կիրառվեն «փոխադարձ անվտանգության վստահության միջոցներից մեկ-երկուսը»:
Այդ փոքրաթիվ միջոցների թվում կարելի է առանձնացնել բարձրաստիճան հյուրի հետևողական դիրքորոշումը կրակի դադարեցման ռեժիմի պահպանման անհրաժեշտության վերաբերյալ: Ադրբեջանում ունեցած քննարկումների ժամանակ նա հատուկ ընդգծեց, որ շփման գծում վերջին իրադարձությունները վերահաստատում են իր համոզմունքը, որ կողմերը պետք է սահմանից հեռացնեն դիպուկահարներին: Իսկ սա իր հերթին Աժուբալիսին հանգեցրել էր այն իրատեսական հետևությանը, որ կողմերից ոչ մեկը չի կարող հաղթանակած դուրս գալ ոչ ռազմականապես և ոչ էլ քաղաքականապես: Նա նաև հավելել, որ այժմ ճիշտ ժամանակն է, որպեսզի ԵԱՀԿ բոլոր անդամ-երկրները բացեիբաց հայտնեն իրենց դիրքորոշումները:
Նկատենք նաև, որ մինչ տարածաշրջան գալը գործող նախագահը հանդես եկավ ընդարձակ հրապարակմամբ, ուր մասնավորապես տեղ էին գտել այս կարգի դիտարկումներ. «…Բանակցություններում հետագա առաջընթացի ձախողումը և ուղղակի թողնելը, որպեսզի իրավիճակը լճանա ու լարվածությունը բորբոքվի, այլևս թույլատրելի տարբերակներ չեն: Իրենց խոստումներին հավատարիմ` կողմերը պետք է զերծ մնան ուժի սպառնալիքից կամ կիրառումից: Հնարավոր չէ ձևավորել վստահություն, եթե արյունահեղության հավանականությունը կախված է պարզապես մեկ կրակոցից… Ես նաև կներկայացնեմ Լիտվայի` որպես ԵԱՀԿ նախագահող երկրի, գերակայությունները: Բացի ձգձգված հակամարտությունների կարգավորումից, մեր ուշադրությունը կենտրոնացած կլինի առկա և ի հայտ եկող անդրազգային սպառնալիքներին մեր ընդհանուր արձագանքման ուժեղացմանը, ինչպես նաեւ էներգետիկ անվտանգության մասին երկխոսության ամրապնդմանը»:
Արտգործնախարար Անդրոնիուս Աժուբալիսի ոգևորությունն ու լավատեսությունը Հայաստանում հազիվ թե մեծ թվով համակիրներ ունենա: Ճիշտ է, Երևանը նրան կընդունի հավուր պատշաճի և կներկայացնի իր տեսակետները, սակայն այստեղ հյուրն անկակսկած կնկատի, որ հայաստանցիները առանձնապես մեծ սպասելիքներ չունեն ոչ իրենից ու ոչ էլ ընդհանրապես ԵԱՀԿ-ից: «Այդ կազմակերպությունը վաղուց դադարել է անվտանգության խնդիրներով զբաղվել: ԵԱՀԿ-ն չի կարողացել էապես ազդել անվտանգության մակարդակի բարձրացման վրա, իսկ կարողանալու համար պետք էր քննադատել այն երկրներին, որոնք ուժի սպառնալիք են կիրառում»,- այս օրերին կարծիք են հայտնում զանազան քաղաքական ուժեր և, հարկ է նկատել, որ նրանց խոսքերում ճշմարտությունը քիչ չէ:

Հովիկ Չարխչյան

%d bloggers like this: