Պահոց | 8:48 ա.

Ադրբեջանը «ցասման» մեջ

15 Մրտ

Հրապուրված Մերձավոր Արևելքում և Աֆրիկայում ծավալվող իրադարձություններով և ներշնչված այն կանխատեսումներով, թե Ադրբեջանն իրենից ներկայացնում է հեղաշրջման գնացող պոտենցիալ թեկնածու, այդ երկրի ընդդիմությունը օրերս որոշեց կրկնել մյուսների փորձը` նախատեսելով Բաքվում անցկացնել «Ցասման օր»: Նախապատվությունը տալով արդեն հանրահայտ միջոցին` Facebook սոցիալական ցանցի հնարավորությունների օգտագործմանը, տեղի ակտիվիստները մարդկանց կոչ արեցին փողոց դուրս գալ` հանուն երկրի ժողովրդավարացման: Համացանցային խմբին անդամակցեց շուր 4 հազար մարդ։ Բայց մինչ կազմակերպիչները կհասցնեին գծել ամբողջ երկրում հակակառավարական ցույցեր անցկացնելու ծրագիրը, ահաբեկված իշխանություններն անմիջապես գործի անցան։ Դեռ ոչինչ չկատարված, մտացածին մեղադրանքներով ձերբակալվեցին մի քանի նախաձեռնողներ, նրանց համակիրները սպառնալիքների ու ճնշումների ենթարկվեցին: Ըստ որոշ աղբյուրների, «Ցասման օրվա» նախօրեին արդեն փակի տակ էին երիտասարդական կազմակերպությունների նվազագույնը հինգ ակտիվիստներ:
Բայց այնուամենայնիվ մարդիկ դուրս եկան փողոց և անմիջապես հայտնվեցին իրավապահների ակցանի մեջ: Ոստիկանները ցրեցին նրանց հավաքը` ձերբակալելով ավելի քան մեկ տասնյակ երիտասարդների։ Մյուսները տարվեցին բաժանմունքներ ու ծեծի ենթարկվեցին: Հավանաբար նաև այս հանգամանքը պատճառ դարձավ, որ հաջորդ օրը Բաքվի կենտրոնում գտնվող Շատրվանների հրապարակում հավաքվեին իրադարձությունների ընթացքից վրդովված հարյուրավոր մարդիկ։ Իր շարունակությունը ստացած «Ցասման օրվա» մասնակիցները պահանջում էին ժողովրդավարական բարեփոխումներ, ազատություններ, նոր խորհրդարանական ընտրությունների անցկացում, քաղբանտարկյալների ազատ արձակում, կոռուպցիայի դեմ պայքարի ուժեղացում և այլն։ Նրանք երթով անցան քաղաքի կենտրոնական փողոցներով: Ակցիան ընթանում էր «Կորչի ալիևյան ռեժիմը», «Քադդաֆիի հարազատներ՝ հեռացեք Ադրեջանից» կարգախոսների ներքո: Հավաքվածները վանկարկում են «Ազատություն» և «Հրաժարական» պահանջները: Սկզբում ոստիկանությունը ընդամենը հետևում է նրանց։ Բայց հետզհետե հավաքը ձեռք բերեց տարերային բնույթ: Ինչ-որ մի պահի պարզ դարձավ, որ իրավապահներն այլևս չեն տիրապետում իրավիճակին, և անընդհատ ոստիկանական նոր ջոկատներ էին մտցվում մայրաքաղաք: Հենց այդ ժամանակ էլ իշխանությունները որոշեցին, որ եկել է պահը` վերջ տալու այդ ձգձգվող տհաճությանը, և գործի անցան: Շատ արագ քաղաքի հրապարակն ու փողոցները վերածվեցին մարտադաշտի: Ցուցարարներին ցրում էին դաժան ծեծի միջոցով, մարդկանց բռնությամբ նստեցնում էին ոստիկանական մեքենաները և տեղափոխում անհայտ ուղղությամբ: Ամենաշատը տուժեցին բողոքի ակցիան կազմակերպած «Մուսավաթ» ընդդիմադիր կուսակցության ներկայացուցիչները։ Ոստիկանությունը նրանց շարքերից առնվազն 40 մարդ ձերբակալեց։ Ընդդիմադիր այլ քաղաքական ուժեր նույնպես կորուստներ ունեցան: Եվ մինչ ադրբեջանցիները կհասցնեին կատարվածի իրական գնահատականը տալ, երկրի ներքին գործերի նախարարությունը հանդես եկավ հատուկ հայտարարությամբ` պնդելով, թե ցույցերը հրահրվել են դրսից և արտաքին ուժերը փորձում են ծայրահեղականների օգնությամբ գունավոր հեղափոխություն իրականացնել Ադրբեջանում:
Համարյա միաժամանակ իշխանությունների գործողությունները քննադատող հայտարարություններ տարածեցին Բաքվում Միացյալ Նահանգների դեսպանատունը, Freedom House և Amnesty International միջազգային իրավապաշտպան կազմակերպությունները:
Առաջին դեպքը չէր, երբ Ադրբեջանում բողոքի ակցիաներ էին կազմակերպվում, և ոչ էլ աննախադեպ էր ուժային կառույցների կոպիտ միջամտությունը: Սակայն այս անգամ Բաքվի վերնախավի տագնապները գերազանցում էին նախորդներին: Չի բացառվում, որ այս վախը լուրջ հիմքեր ունի: Սակայն դա հաղթահարելու միջոցների մեջ ադրբեջանցիները դեռևս կիրառում են ոչ արդյունավետ և նույնիսկ ծիծաղելի մեթոդներ: Օրինակ, շատերի ժպիտը հարուցեց, երբ ազգային հեռուստատեսությամբ ելույթ ունեցավ երկրի գլխավոր հոգեբան Գարայ Գերաբեյլին, ով ինտերնետից հաճախ օգտվող երիտասարդներին խորհուրդ տվեց հոգեբանի դիմել` պնդելով, թե նրանք, ովքեր նախընտրում են իրական կյանքի փոխարեն շփվել վիրտուալ աշխարհում` հոգեկան խնդիրներ ունեն: Իսկ շատ ավելի լուրջ ու ծանրակշիռ կարծիքների շարքում ուշադրության էր արժանի հանրահայտ The Wall Street Journal հանդեսի մի հրապարակումը, որն այդ առիթով գրում էր. «Կովկասի նավթով հարուստ երկրում` Ադրբեջանում ոստիկանությունը ձերբակալել է ավելի քան 40 մարդ, որոնք փորձել են կրկնել Եգիպտոսի հակակառավարական ապստամբությունը: Երիտասարդ ադրբեջանցիներին ընդդեմ ավտորիտար իշխանությունների փողոց դուրս բերելու Facebook-ի կոչերը նվազագույն աջակցություն գտան: Այն քչերը, ովքեր դուրս եկան փողոց, արագորեն շրջապատվեցին կամ ցրվեցին: Մերձավոր Արևելքի և Հյուսիսային Աֆրիկայի երկրներին հուզող ժողովրդավարական ընդվզումները հազիվ թե կարողանան «կրակ վառել» Կովկասում, քանի որ տնտեսական ու սոցիալական մյուս հանգամանքները Ադրբեջանում տարբերվում են Եգիպտոսի նման երկրների իրավիճակից»:
Այս ընդգծված տարբերությունների մասին էր խոսում նաև Միջազգային ճգնաժամային խմբի կովկասյան նախագծի տնօրեն Լորենս Շիթսը, երբ պնդում էր, թե ինքը Ադրբեջանում «պարզապես կրիտիկական զանգված չի տեսնում»: Բացատրելով, թե ինչու այնտեղ մասայական բողոքներ չեն բռնկվում, Շիթսը դա պատճառաբանել էր Ադրբեջանում կյանքի մակարդակի բարձրացմամբ` պայմանավորված վերջին տարիներին նավթի վաճառքից ստացված նոր մուտքերով:
Ամենայն հավանականությամբ այս տեսակետները մոտ են իրականությանը: Բայց` մասամբ: Տվյալ դեպքում վերլուծաբանները շեշտը դնում են սոսկ հասարակության սոցիալական վիճակի վրա` դրանով պայմանավորելով նրանց «եռման ջերմաստիճանը»: Մինչդեռ քաղաքացիական հասարակության ակտիվությունը պայմանավորող բազմաթիվ այդ գործոններ էլ կան` ոչ պակաս կարևոր, քան սոսկ հացի խնդիրն է: Եվ այսօր հազիվ թե գտնվի մեկը, ով կարող է հաստատապես կռահել Ադրբեջանի վաղվա օրը: «Ցասման օրը» ձախողվեց, սակայն դժգոհությունն ու ընդդիմանալու ներքին պահանջը դրանով չսպառվեցին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: