Պահոց | 9:42 ա.

Զարմանալի տեղաշարժեր

12 Մրտ

Պաշտոնական այցով Լատվիայում գտնվող Հայաստանի նախագահը հեռուներից մեծ անակնկալ մատուցեց ոչ միայն տեղի լսարանին, այլև մեզ: Սերժ Սարգսյանը բառացիորեն հայտարարեց հետևյալը. «Մոտ ապագայում հնարավոր կլինի որոշակի համաձայնության հասնել ԼՂ հակամարտության կարգավորման սկզբունքների շուրջ»: Հազիվ թե հաջողվի վերհիշել մեկ այլ դեպք, երբ մեր երկրի ղեկավարը բարձրաձայնել է գործընթացում նշմարվող տեղաշարժերի մասին: Ավելին, մեկնաբանելով մարտի 5-ին Սոչիում Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի նախագահների եռակողմ հանդիպման արդյունքները, Սարգսյանը նշեց. «Սոչիի հանդիպումից հետո կարելի է ասել, որ Ադրբեջանի դիրքորոշման մեջ որոշակի առաջընթաց կա»: Սա ևս աննախադեպ երևույթ է: Բաքվին մշտապես ապակառուցողական պահվածքի համար մեղադրող Երևանն առաջին անգամ չի ժխտում այն փաստը, որ նկատելի են լուրջ տեղաշարժեր և դեռ հավելում է, թե երեք հիմնարար սկզբունքների (ուժի չկիրառում, տարածքային ամբողջականություն, ազգերի ինքնորոշում) շուրջ համաձայնության հասնելուց հետո կարելի կլինի սկսել բանակցությունների նոր փուլ, որի ընթացքում արդեն շատ հարցեր կմանրամասնվեն, հնարավոր կլինի քննարկել դետալները:
Եթե այս մասին խոսեր միայն հայկական կողմը, դեռ կարելի էր մտածել, որ վերջինս ընդամենը հավելյալ հույսեր է փայփայում և կամ սեփական դիրքերից է գնահատում ստեղծված կացությունը: Սակայն նույն օրը Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմի արտաքին հարաբերությունների բաժնի ղեկավար Նովրուզ Մամեդովը հայտարարեց, որ Սոչիի հանդիպմանը հայկական կողմի դիրքորոշումը որոշակիորեն տարբերվում էր վերջին մեկուկես տարիներին բանակցային գործընթացում Հայաստանի որդեգրած դիրքորոշումներից, իսկ Ադրբեջանի ԱԳ նախարար Էլմար Մամեդյարովն իր հերթին փաստեց, թե «աննշան, բայց դրական փոփոխություններ են նկատվել պաշտոնական Երևանի դիրքորոշումներում»: Կնշանակի` այնուամենայնիվ ինչ-որ բան իրոք տեղի է ունեցել: Թե ինչ` դեռևս անհայտ է, բայց կա մի բեկում, որը խորանալու և ընդարձակվելու միտումներ ունի:
Լուրջ տեղաշարժի հաջորդ վկայություն կարելի է համարել այն, որ օրերս ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները հանդես եկան համատեղ հայտարարությամբ ու իրենց խորը մտահոգությունը հայտնեցին Սոչիի բանակցություններից առաջ և հետո շփման գծում հրադադարի ռեժիմի խախտումների կապակցությամբ: «Նման անիմաստ գործողությունները, եթե դրանք հաստատվեն, կհակասեն ուժի կիրառումից զերծ մնալու և Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորմանը ձգտելու` կողմերի հանձնառությանը»,- ասված էր նրանց` Վիլնյուսում տարածված հայտարարությունում: Այդ կապակցությամբ համանախագահները խնդրել էին ԵԱՀԿ-ի նախագահի անձական ներկայացուցիչ, դեսպան Անջել Կասպրչիկին անհապաղ հետաքննություն անցկացնել: Գոնե հայկական կողմին չէր կարող չուրախացնել ու չհուսադրել Մինսկի խմբի այդքան օպերատիվ արձագանքը: Տվյալ պարագայում խոսքը ոչ միայն սոսկ առանձին դեպքերին էր վերաբերում, այլև Սոչիում ձեռք բերված համաձայնությանը, ըստ որի այսուհետ պետք է հետաքննություն անցկացնել շփման գծում տեղի ունեցած միջադեպերի մասով: Ի դեպ, նմանօրինակ առաջարկով հանդես էր եկել հենց Հայաստանը։
Հաջորդ մեծ անակնկալը այն լուրջ փոփոխություններն էին, որ անսպասելիորեն սկսեցին նշմարվել Ֆրանսիայի պահվածքում: Գաղտնիք չէ, որ Ֆրանսիան` որպես ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկիր, վերջին շրջանում փոքր-ինչ պասիվ, եթե չասենք անտարբեր դերակատարություն ուներ ղարաբաղյան կարգավորման գործում: Եվ հանկարծ Ֆրանսիայի արտաքին քաղաքական գերատեսչությունը հանդես է գալիս հատուկ հայտարարությամբ, դատապարտում է ուժի կիրառումը Լեռնային Ղարաբաղում ու կոչ է անում բոլոր կողմերին` առավելագույն զսպվածություն ցուցաբերել: Սրանից զատ Փարիզն ընդգծում էր, որ «միայն բանակցությունները կարող են հանգեցնել Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հավասարակշռված քաղաքական լուծման, և որ այս հակամարտության ռազմական լուծում չի կարող լինել»: Խոստովանենք, որ վերջին բառերը հնչում են ոչ այնքան հիշեցման, որքան նախազգուշացման շեշտադրմամբ:
Սակայն հիշյալ հայտարարությունը դեռ ամբողջը չէր: Այնուհետև Ֆրանսիայի ԱԳ նախարար Ալեն Ժյուպեն, ով այդ գերատեչության ղեկավարությունը ստանձնել է տասն օր առաջ, հարկ համարեց խոսել ԼՂ հարցի կարգավորման սկզբունքների մասին` առանձնապես ընդգծելով հետևյալը. «Անշուշտ, մեզ համար ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը հակամարտության ցանկացած կարգավորման հիմնարար սկզբունքն է»:
Պատկերն ամբողջացնելու համար հիշեցնենք, որ դրա նախօրեին ֆրանսիական խորհրդարան էր այցելել Լեռնային Ղարաբաղի նախագահ Բակո Սահակյանը` փոխանցելու իր ակնկալիքները Ֆրանսիայից` Ղարաբաղյան հակամարտության խաղաղ կարգավորման հարցում:
Իրադարձությունների այս անսպասելի և արագ զարգացումների հաջորդ վկայությունը կարող է դառնալ այն, որ արդեն մարտի 15-ին Մինսկի խմբի համանախագահները կժամանեն տարածաշրջան` կոչ անելու կողմերին լիարժեքորեն համագործակցել շփման գծում անցկացվելիք հետաքննությանը: Հարմար առիթն օգտագործելով Երևանը պնդում է, թե ճիշտ ժամանակն է, որպեսզի խոսվի սահմանից դիպուկահարներին դուրս բերելու մասին, ինչը թույլ կտա խուսափել միջադեպերից ու բարենպաստ մթնոլորտ կստեղծի հիմնախնդրի կարգավորման գործընթացում:
Կողմերի լուրջ մտադրությունների ևս մի վկայություն կարելի է համարել այն փաստը, որ մոտ ժամանակներս չի բացառվում Հայաստանի ու Ադրբեջանի ԱԳ նախարարների հանդիպումը: Դրա նախաձեռնությունը կարող է բխել ռուսական կողմից, քանի որ Սերգեյ Լավրովն արդեն նման առաջարկ հնչեցրել է:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Ինչպես դառնալ շան լակոտ

12 Մրտ

Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլու հասցեին մեկ անգամ չէ, որ ծաղրական կամ վիրավորական արտահայտություններ են հնչել: Սովորաբար այդպիսի որակումները կարելի է լսել կամ Ռուսաստանի քաղաքական դեմքերից կամ Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչներից: Երկու դեպքում էլ դրդապատճառները հայտնի են, հետևանքները` կանխատեսելի: Սակայն այս անգամ այդ շարքը լրացվեց մի նոր մասնակցով: Բելառուսի նախագահ Ալեքսանդր Լուկաշենկոն որոշեց գերազանցել մյուսներին: Խոսելով այն մասին, որ Արևմուտքը երկակի ստանդարտներ է գործադրում այս կամ այն երկրի նկատմամբ, Լուկաշենկոն իր խոսքերի իսկությունը հաստատող ավելի հարմար օրինակ չգտավ, քավ Վրաստանի նախագահին դեպքը: «Սահակաշվիլին դաժանաբար կասեցնում է ընդդիմության հանրահավաքները, իսկ ԱՄՆ-ը շարունակում է նրա հետ հարաբերությունները: Ինչո՞ւ: Որովհետև Սահակաշվիլին նրանց շան լակոտն է»,- ասաց նա ամերիկյան Washington Post պարբերականի լրագրողին` հիշեցնելով իր երկրի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցները և սպառնալով, որ Բելառուսը երբեք չի դառնա Վաշինգտոնի հինգերորդ գաղութը:
Հատկանշական է, որ Լուկաշենկոն նման խոսքեր է արտասանում այն պահին, երբ Սահակաշվիլին մեկշաբաթյա այցելության է մեկնում Միացյալ Նահանգներ։ Այստեղ նրան սպասվում է ոչ միայն գրկաբաց ընդունելություն, այլև մեծ ու հաճելի անակնկալներ: Այցելության հիմնական նպատակը Վրաստանում ներդումներ խրախուսելն է։ Ամենից զատ Սահակաշվիլին Նյու Յորքում հանդիպելու է Արժույթի միջազգային հիմնադրամի ներկայացուցիչների և անշարժ գույքի մագնատ, միլիարդատեր Դոնալդ Թրամփի հետ։ Վերջինիս հետ պայմանագիր է ստորագրվելու Վրաստանում խոշոր ներդրում կատարելու վերաբերյալ։ Խոսքը մասնավորապես վերաբերում է Բաթումի տարածաշրջանը զբոսաշրջային ու հանգստյան նշանավոր կենտրոնի վերածելու հեռանկարին, ինչի մասին մշտապես խոստանում էր Վրաստանի նախագահը:
Այդ աննախադեպ աջակցությանն ու հատկացումներին նախանձով նայողների համար սա այլ բան չէ, քան ամերիկացիներին մատուցած ծառայությունների գինը: Եվ այս պարագայում Սպիտակ Տան ղեկավարներին քիչ է հետաքրքրելու դաշնակից երկրում ժողովրդավարական արժեքների, մարդու իրավունքների վիճակը, քանի որ գերխնդիրը միշտ էլ իր ստվերում է թողնելու վերացական գործոնները: Նույն այս օրերին International News-ը, ոչ առանց թափանցիկ ակնարկների, հարկ համարեց մեկ անգամ էլ հիշեցնել Սահակաշվիլու անցած քաղաքական ուղին` նշելով, որ վերջինս հենց ամերիկացիների դրդմամբ սկսեց քաոսային պատերազմը Ռուսաստանի դեմ, ինչը շատ շուտով վերածվեց բռնապետական ուժի: «Պատերազմից հետո Սահակաշվիլիի հրեա խորհրդատուները փախան իրենց տուն, իսկ Վրաստանի գործընկեր ԱՄՆ-ն սկսեց ծրագիր մշակել` Ռուսաստանի դեմ պատերազմը շարունակելու համար»,- գրել էր International News-ը:
Ճշմարտության առաջ չմեղանչելու համար պետք է արձանագրել, որ« իսկապես, այսօր աշխարհին ներկայացվող Վրաստանը ունի երկու դեմք: Մի կողմից մենք լսում ու տեսնում ենք տնտեսության առանձին ճյուղերում լուրջ հաջողություններ արձանագրող երկիր, իմանում ենք այն մասին, որ մեր հարևանը հրաշալի ցուցանիշ է գրանցել` ընդգրկված լինելով կոռուպցիան հաղթահարած երկրների առաջին տասնյակում, սակայն մյուս կողմից ոչ այնքան վարպետությամբ նա քողարկում է մեկ ուրիշ պատկեր, ինչը հազիվ թե հնարավոր լինի մխիթարական կամ սփոփիչ անվանել: Վրաստանում ներկայումս սոցիալական ամենակարևոր խնդիրը շարունակում է մնալ գործազրկությունը, ինչն էլ իր հերթին խոշոր չափերի հասնող արտագաղթի հիմք է հանդիսանում: Եթե վստահելու լինենք վրացական Journalist գործակալության հրապարակած տվյալներին, ապա միայն վերջին մի քանի տարիների ընթացքում մոտ 2 միլիոն մարդ լքել Վրաստանը, ովքեր աշխատանք են փնտրում Գերմանիայում, ԱՄՆ-ում, Իտալիայում, Թուրքիայում և այլ երկրներում:
Այլևս ոչ միայն Վրաստանի ընդդիմության ներկայացուցիչները, այլ նույնիսկ նրա բարեկամներն են հասկանում, որ այդ երկիրը իր մեծ նպատակներին հասնելու համար ավելի հաճախ չափազանց թանկ գին է վճարվում «խնամակալ» տերություններին: Արևմուտքի վերլուծաբանները ժամանակ առ ժամանակ ստիպված են լինում նկատել, որ հետզհետե խորացող կախյալ վիճակը սպառնում է երկրի ինքնիշխանության վերջնական կորստի, իսկ մինչ այդ Սահակաշվիլին ստորադասության նորանոր թելեր է գտնում և «իր զորքին ստրուկի նման ուղարկում է պատերազմող երկրներ, որպեսզի կարողանա մտնել ՆԱՏՕ»: Հենց այս վիճակն է, որ Լուկաշենկոյի կոպիտ արտահայտությամբ այլ բնորոշում չունի, քան ինչ-որ մեկի շան լակոտ լինելը:
Ամենամռայլ ենթադրությունների շարքում հաճախ կարելի է լսել, որ այժմ Վրաստանում Սահակաշվիլիի իշխանությունը գոյություն ունի Ամերիկայի ու Ռուսաստանի համաձայնությամբ և եթե այդ համաձայնությունը չեղյալ համարվի, Վրաստանը 6 ամսում կվերանա: Գուցե թե նմանատիպ աղետալի վերջաբանի հեռանկար սահմանելը վաղաժամ է ու չափազանցված, բայց ինչպես իրավացիորեն նկատում է ԱՄՆ-ի միջազգային պետական ինստիտուտի (IRI) ղեկավար Լորն Քրեյները, «Երբ ժողովրդավարությունը ստեղծվում է այն երկրներում, որոնք սովոր չեն դրան ու առաջին անգամ են բախվում ժողովրդավարությանը, հետևանքները միշտ էլ անկանխատեսելի են լինում»:

Հովիկ Չարխչյան

%d bloggers like this: