Pacta sunt servanda

4 Մրտ

ԱԺ քառօրյայի ժամանակ խորհրդարանի նախագահ Հովիկ Աբրահամյանը ևս մեկ անգամ հիշեցրեց, որ հայ-թուրքական արձանագրությունները նախագահի կողմից սառեցված են և ԱԺ-ն նման լիազորություն չունի, որպեսզի այդ հարցը քննարկի: Այնուհետև Աբրահամյանը հավելեց.
-Կարելի է ասել, որ օրակարգում այդպիսի հարց չունենք:
Խորհրդարանում հարցը չկա: Իսկ խորհրդարանից դու՞րս: Պարզվում է` այստեղ պատկերը միանգամայն այլ է: Այն շարունակվում է նախկինի պես պարբերաբար արծարծվել, և հենց միայն այդ փաստը լավագույն վկայությունն է այն բանի, որ վիճաբանող կողմերը (որքան էլ կոշտ լինեն նրանց արձագանքները) չեն պատրաստվում վերջնականապես փակ պահել իրենց դռները գալիք հնարավորությունների առաջ: Այս իմաստով շատ դժվար պիտի լինի պարզ զուգադիպություն համարել այն փաստը, որ հիշյալ խնդրի շուրջ միաժամանակ տեսակետներ արտահայտեցին թե Հայաստանի և թե Թուրքիայի իշխանության ներկայացուցիչները:
ԱԳ նախարար Էդվարդ Նալբանդյանը դրա համար օգտագործեց ավստրիական Der Standard օրաթերթի ընձեռած հնարավորությունը: Այն հարցին, թե հայ-թուրքական արձանագրությունները վերստին օրակարգ բերելու համար ինչպիսի՞ ճանապարհներ են առկա, արտգործնախարարը պատասխանեց. «Գոյություն ունի միայն մեկ ուղի, և ոչ թե մի քանիսը: Մենք ստորագրել ենք արձանագրությունները և մենք պետք է դրանք վավերացնենք ու իրականացնենք առանց որևէ նախապայմանների` համաձայն pacta sunt servanda սկզբունքի»,- ասաց նա: Նալբանդյանի հիշատակած լատիներեն ասույթը հայերեն թարգմանությամբ թերևս հնչի այսպես. «Պայմանավորվածությունները պետք է հարգվեն»: Սա, ինչ խոսք, ճշմարիտ սկզբունք է: Բայց մինչ դրա մասին խոսելը դարձյալ անհրաժեշտ կլինի դեմքով դառնալ դեպի հարևանը ու տեսնել, թե նա ինչպե՞ս է պատկերացնում արդեն եղածն ու սպասվելիքը: Այս մասին նույն օրերին խոսեց Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը` Նալբանդյանի օրինակով հարցազրույց տալով գերմանական Hannoversche Allgemeine պարբերականին: Զրույցի այն հատվածում, որը վերաբերվում էր հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորմանն ու Ցեղասպանությանը, Էրդողանը ներդրեց լավատեսության իր ամբողջ պաշարը. «Թուրքիան տարածաշրջանում խաղաղության, անվտանգության ու կայունության հաստատմանը կարևորություն է տալիս։ Դրա համար էլ սկսեցինք Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը։ 2009-ի հոկտեմբերի 10-ին Հայաստանի հետ ստորագրված արձանագրությունները այդ ճանապարհին ամենամեծ հաջողություններն են։ Այնտեղ համաձայնեցված տեսակետներն ամբողջ Հարավային Կովկասի վրա ևս դրական ազդեցություն կունենան։ Դրանով հանդերձ կարգավորման գործընթացը թե հայերի, թե թուրքերի տեսանկյունից դժվար և զգայուն գործընթաց է»։ Ինչպես տեսնում են, վերստին ոչ մի խոսք այն մասին, թե հարցը փակված է: Ավելին, բայի ապառնի ժամանակի գործածումը («կունենան») հիմք է տալիս կարծելու, թե Անկարայից տեսանելի է այդ լուսավոր գալիքը:
Իսկ ե՞րբ է այն պատրաստվում վերադարձվել նույն կետին, որտեղ կասեցվեց ընթացքը: Թուրքերն այժմ հաճախ են կրկնում, թե այդ բանը տեղի կունենա ամռանը կայանալիք իրենց խորհրդարանական ընտրություններից հետո: Հայերի համար այս փաստարկը ընդունելի չէ: Եվ Էդվարդ Նալբանդյանի պատասխան խոսքում թերահավատ հեգնանքի տարրեր կան. «Խորհրդարանական ընտրություններից հետո կլինեն ուրիշ ընտրություններ: Եթե պատճառ ես փնտրում վավերացումը հետաձգելու համար, ապա միշտ կարող ես այն գտնել… Թուրքերը հակված են մտածելու, որ միայն Թուրքիայում կարող են լինել ընտրություններ, հանրային կարծիք: Եվ մենք ավելի շատ պատճառներ ունենք նախապայմանների մասին խոսելու համար»:
Ամեն դեպքում, Երևանում չեն ժխտում նաև այն իրողությունը, որ այսօր թուրքական հասարակությունը մի կողմից ավելի է տրամադրված աջակցելու կարգավորմանը, իսկ մյուս կողմից դարձել է ավելի ըմբռնող իր անցյալի նկատմամբ: Բայց ներկայիս ակտիվացման միտուների մեջ անհնար է չնակատել ևս մի հետին միտք: Բան այն է, որ մոտենում է ապրիլի 24-ը, և դրա նախաշեմին Թուրքիան անկասկած նոր շահարկումների կդիմի, կփորձի միջազգային հանրությանն ավելի վառ գույներով մատուցել կացությունը, թեև Անկարայի դիրքորոշումը չի փոփոխվել։ Ինչ վերաբերում է հետընտրական հնարավոր զարգացումներին, ապա այստեղ հազիվ թե կարիք լինի սպասել որևէ արմատական տեղաշարժի: Շատ ավելի հավանական է, որ որոշակի քայլեր այս ուղղությամբ արվեն, օրինակ ինչ-ինչ ուղերձներ ու նամակներ փոխանակվեն, հանդիպումներ կայանան, բայց դրանից ոչ ավելի։
Գալով այսպես կոչված արտաքին ճնշումների ու խթանումների խնդրին, չենք կարող շրջանցել վերջերս տեսանելի նախանձախնդրությունը Միացյալ Նահանգների կողմից: Եվ որքան էլ Վաշինգտոնն այսօր փորձում է հանդես գալ իրատեսության սահմաններում ու պնդում է, թե չի կարող «ցանկանալ ավելին, քան այդ իրավիճակներում հայտնված երկրները», սակայն սրա հետ մեկտեղ ԱՄՆ պետդեպարտամենտի մամուլի խոսնակ Ֆիլիպ Քրոուլին հայտարարում է. «Դրանով է պայմանավորված նաև այն, որ մենք գործընթացն առաջ տանելու համար ճնշում չենք գործադրում։ Մենք տեսնում ենք, որ վերջին մեկ տարվա մեջ գործընթացը կանգ է առել»:
Այսինքն ճնշումների տարբերակը լիովին չի բացառվում: Իսկ այն, որ վերջերս փոխպետքարտուղար Սթեյնբերգի այցը Հայաստան նաև նման նպատակ էր հետապնդում, ամերիկացիները չեն էլ թաքցնում:
Հետաքրքրական է, որ այս օրերին շրջանառության դրվեց մի վարկած, համաձայն որի Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները որոշել են դերերով փոխվել: Սա ենթադրում է, որ Ռուսաստանն այսուհետ սկսելու է ակտիվորեն աշխատել հայ-թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացը վերսկսելու համար, իսկ Միացյալ Նահանգները ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման նախաձեռնությունն է իր ձեռքը վերցնելու: Թե ի՞նչ նպատակ է հետապնդում անհավանական թվացող այս սցենարը և նման լուրերի տարածումը, միայն կռահել կարելի է:
Մի բան կարելի է հստակ ասել. հայ-թուրքական հարաբերությունների մերձեցման համար ուղի բացեցին ոչ այնքան արտաքին ճնշումները, որքան աշխարհքաղաքական ընթացիկ զարգացումները և երկու երկրների հասարակությունների ներսում տեղի ունեցող փոփոխությունները:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s