Դարձյալ մի քանի էջ` Wikileaks-ից

24 Փտր

Wikileaks-յան թղթապանակների անսպառ պարունակությունից վերջին օրերին դուրս սպրդեցին ևս մի քանի գաղտնի էջեր, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի առնչվում էին Հայաստանին ու մեր խնդիրներին: Կարելի է նաև ենթադրել, որ այդ փաստաթղթերի հրապարակումը հենց այս պահին` Սոչիում կայանալիք Ռուսաստանի Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների եռակողմ հանդիպումից առաջ, ոչ միայն պատահական չէր, այլև խիստ «օրինաչափ», միայն թե դրանից խնդրի էությունը քիչ է փոխվում, քանի որ արծարծվող հարցերը հենց նոր չծնվեցին, իսկ ընդհանուր դիրքորոշումներն ու գնահատականները դեռևս չեն կորցրել իրենց թարմությունը:
Թեև այս փաստաթղթերում երևույթներն ու իրադարձություններն արտացոլված են ամերիկյան տեսանկյունից, սակայն նշանակալին պետք է համարել տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում կողմերից յուրաքանչյուրի դերակատարությունը, որոնցում նախկինի պես գերազանցում է հակասությունների չափաբաժինը, ինչպես նաև Արևելք-Արևմուտք առանցքի շուրջ նախապատվելի կողմնորոշումներ որդեգրելու մրցակցությունը: Այդ իսկ պատճառով էլ դիվանագիտական գրիչն արձանագրել է նույնիսկ աննշան թվացող մանրամասներ`առաջնորդվելով այն ճշմարտությամբ, որ մեծ հետևանքների հիմնավորումները փնտրել է պետք փոքր շարժառիթների մեջ:
Գաղտնազերծված գրագրության մի հատվածի հեղինակը Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Էնն Դերսին է` պետքարտուղարությանը հասցեագրած իր զեկույցներով ու տեղեկատվությամբ: Դրանցից առավել հետաքրքրականը Դերսիի կոնֆիդենցիալ ճեպագիրն է, որ վերնագրված է. «Աջակցելով Իլհամին: Ինչպես համոզել Ադրբեջանին, որ դադարի վնասել Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացը»: Ճիշտ է, նշված հարցի պատասխանը դեսպանն այդպես էլ չի հնչեցնում, բայց փոխարենն ի հայտ է բերում հետաքրքիր եզրահանգումներ, որոնց ձևավորման գործում միայն սեփական դիտողականությունը քիչ պիտի լիներ: Այսպես, անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղը պատերազմի միջոցով ետ վերցնելու Ադրբեջանի նախագահի հայտարարություններին, դեսպանը գրում է. «Շատ քիչ հավանական է, որ Ադրբեջանը, նույնիսկ մեծ ուշադրություն դարձնելով իր ռազմական ներուժի հզորացմանը, մոտ ապագայում կարողանա զարգացնել այնքան մեծ և սպառազինված ուժ, որը կկարողանա հաղթահարել տեղանքի այն առավելությունները, որն ունեն Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանական և Հայաստանի բանակները»: Նման գնահատականն, անշուշտ, կառուցված է հնարավորությունների իրատեսական համադրությամբ, ինչպես նաև հաշվի են առնված երկրի ներսում առկա տրամադրությունները: Միևնույն ժամանակ չի կարելի չնկատել Վաշինգտոնի ակնհայտ բացասական վերաբերմունքը ուժ կիրառելու միջոցով հիմնահարցը հանգուցալուծելու տարբերակի հանդեպ, ինչը բոլորովին չի բխում Կովկասում ԱՄՆ շահերից:
Ճիշտ է, Wikileaks-ի հրապարակած փատաթղթերը գերազանցապես վերաբերում են 2009 թ. իրավիճակին, սակայն անցած ժամանակի մեջ քիչ բան է փոխվել ինչպես Բաքվի հռետորաբանության, այնպես էլ գործողությունների բնույթի իմաստով: Բացառություն են կազմում հայ-թուրքական հարաբերությունները, որոնք այժմ սառեցված են, բայց նույնիսկ հիշյալ հանգամանքի պարագայում կարևոր է մնում վերջինիս պահվածքը: Անդրադառնալով Երևան- Անկարա շփումներին և Բաքվի կողմից դրա հակազդեցությանը, ԱՄՆ դեսպանն նույն օրերին գրել է. «Բաքուն մեծապես վախեցած է հայերի վրա իր կարևորագույն լծակը՝ Թուրքիայի հետ փակ սահմանը կորցնելուց, և կարծում է, որ Սարգսյանն ավելի քիչ մոտիվացիա կունենա Բաքվի հետ բանակցելու հարցում, եթե բաց լինի հայ-թուրքական սահմանը: Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ սահմանի բացումը, առանց Լեռնային Ղարաբաղի խնդրում որևէ բան կորզելու, Բաքվում դիտվում է որպես դավաճանություն»:
Թուրքիային սեփական քաղաքական նպատակների պատանդ դիտարկելու ադրբեջանական գործելաոճը նոր չէ, ինչպես որ հանրահայտ է Բաքվի բարեկամության ձևը` հավատարմություն շորթել` փոխարենը ոչինչ չտալով: Այս իմաստով Ադրբեջանը մշտապես դժգոհ է ամենքից և ամեն բանի համար: Ահա, օրինակ, ԱՄՆ դեսպանը պատմում է 2009 թ. Ալիևի հետ ունեցած իր մի հանդիպման մասին, որի ժամանակ Ալիևը կշտամբել էր ԱՄՆ–ին՝ ասելով, թե Սպիտակ տունը արհամարհում է Ադրբեջանի շահերը և հաշվի չի առնում, որ Վաշինգտոնին հետաքրքրող հարցերում Բաքուն միշտ ամերիկացիների կողքին է եղել։ Այս գանգատի շարժառիթներից մեկը մասնավորապես վերաբերել է նրան, թե իբր Ղարաբաղյան հարցը դուրս է մղվել հայ–թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացից, և Միացյալ Նահանգները պատասխանատվության իր բաժինն ունի:
Սակայն այլ բան է այս կամ այն խնդրի առնչությամբ դժգոհություններ արտահայտելը, և բոլորովին այլ բան, թե Բաքուն իրականում ինչպես է տեսնում իր հարաբերությունները Արևմուտքի հետ: «Ալիևը կարծում է, որ Արևմուտքի հետ մերձեցումը դրական արդյունքներ չի տա՝ դատելով Ուկրաինայի ու Վրաստանի փորձից, որտեղ դա հանգեցրեց անկայունության, և Թուրքիայից, որտեղ արդյունքը եղավ շրջադարձը դեպի իսլամ»,- գրում է դեպանը, իսկ մեկ ուրիշ առիթով պետքարտուղարությանը հաղորդում է հետևյալը. «Ադրբեջանը համոզված չէ, որ Արևմուտքը հուսալի գործընկեր է։ Ավելին, Վրաստանի հետ պատերազմից հետո տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխվեց հօգուտ Ռուսաստանի, և այժմ Ռուսաստանն իրական հնարավորություններ ունի փոխելու վերջին 15 տարիների Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունը»:
Իհարհե, ռուսներ դեռ չեն հասցրել վերաձևել Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական վեկտորը, սակայն Բաքվի այս կտրուկ գունափոխությունը սոսկ ամերիկացիների պատվախնդրությունը չէ, որ պիտի խոցի: Անհուսալի գործընկերոջ (առավել ևս` դաշնակցի) համբավի ձևավորումը վաղ թե ուշ կունենա իր համարժեք վերաբերմունքը, և դա`արդեն ոչ միայն WikiLeaks-ի ջանքերով կամ զանազան կարգի գրագրությունների տեսքով, այլ շատ ավելի առարկայական ու ծանր արձագանքի ձևով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s