Պահոց | 3:06 ե.

Դարձյալ մի քանի էջ` Wikileaks-ից

24 Փտր

Wikileaks-յան թղթապանակների անսպառ պարունակությունից վերջին օրերին դուրս սպրդեցին ևս մի քանի գաղտնի էջեր, որոնք ուղղակի կամ անուղղակի առնչվում էին Հայաստանին ու մեր խնդիրներին: Կարելի է նաև ենթադրել, որ այդ փաստաթղթերի հրապարակումը հենց այս պահին` Սոչիում կայանալիք Ռուսաստանի Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահների եռակողմ հանդիպումից առաջ, ոչ միայն պատահական չէր, այլև խիստ «օրինաչափ», միայն թե դրանից խնդրի էությունը քիչ է փոխվում, քանի որ արծարծվող հարցերը հենց նոր չծնվեցին, իսկ ընդհանուր դիրքորոշումներն ու գնահատականները դեռևս չեն կորցրել իրենց թարմությունը:
Թեև այս փաստաթղթերում երևույթներն ու իրադարձություններն արտացոլված են ամերիկյան տեսանկյունից, սակայն նշանակալին պետք է համարել տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում կողմերից յուրաքանչյուրի դերակատարությունը, որոնցում նախկինի պես գերազանցում է հակասությունների չափաբաժինը, ինչպես նաև Արևելք-Արևմուտք առանցքի շուրջ նախապատվելի կողմնորոշումներ որդեգրելու մրցակցությունը: Այդ իսկ պատճառով էլ դիվանագիտական գրիչն արձանագրել է նույնիսկ աննշան թվացող մանրամասներ`առաջնորդվելով այն ճշմարտությամբ, որ մեծ հետևանքների հիմնավորումները փնտրել է պետք փոքր շարժառիթների մեջ:
Գաղտնազերծված գրագրության մի հատվածի հեղինակը Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան Էնն Դերսին է` պետքարտուղարությանը հասցեագրած իր զեկույցներով ու տեղեկատվությամբ: Դրանցից առավել հետաքրքրականը Դերսիի կոնֆիդենցիալ ճեպագիրն է, որ վերնագրված է. «Աջակցելով Իլհամին: Ինչպես համոզել Ադրբեջանին, որ դադարի վնասել Հայաստան-Թուրքիա կարգավորման գործընթացը»: Ճիշտ է, նշված հարցի պատասխանը դեսպանն այդպես էլ չի հնչեցնում, բայց փոխարենն ի հայտ է բերում հետաքրքիր եզրահանգումներ, որոնց ձևավորման գործում միայն սեփական դիտողականությունը քիչ պիտի լիներ: Այսպես, անդրադառնալով Լեռնային Ղարաբաղը պատերազմի միջոցով ետ վերցնելու Ադրբեջանի նախագահի հայտարարություններին, դեսպանը գրում է. «Շատ քիչ հավանական է, որ Ադրբեջանը, նույնիսկ մեծ ուշադրություն դարձնելով իր ռազմական ներուժի հզորացմանը, մոտ ապագայում կարողանա զարգացնել այնքան մեծ և սպառազինված ուժ, որը կկարողանա հաղթահարել տեղանքի այն առավելությունները, որն ունեն Լեռնային Ղարաբաղի պաշտպանական և Հայաստանի բանակները»: Նման գնահատականն, անշուշտ, կառուցված է հնարավորությունների իրատեսական համադրությամբ, ինչպես նաև հաշվի են առնված երկրի ներսում առկա տրամադրությունները: Միևնույն ժամանակ չի կարելի չնկատել Վաշինգտոնի ակնհայտ բացասական վերաբերմունքը ուժ կիրառելու միջոցով հիմնահարցը հանգուցալուծելու տարբերակի հանդեպ, ինչը բոլորովին չի բխում Կովկասում ԱՄՆ շահերից:
Ճիշտ է, Wikileaks-ի հրապարակած փատաթղթերը գերազանցապես վերաբերում են 2009 թ. իրավիճակին, սակայն անցած ժամանակի մեջ քիչ բան է փոխվել ինչպես Բաքվի հռետորաբանության, այնպես էլ գործողությունների բնույթի իմաստով: Բացառություն են կազմում հայ-թուրքական հարաբերությունները, որոնք այժմ սառեցված են, բայց նույնիսկ հիշյալ հանգամանքի պարագայում կարևոր է մնում վերջինիս պահվածքը: Անդրադառնալով Երևան- Անկարա շփումներին և Բաքվի կողմից դրա հակազդեցությանը, ԱՄՆ դեսպանն նույն օրերին գրել է. «Բաքուն մեծապես վախեցած է հայերի վրա իր կարևորագույն լծակը՝ Թուրքիայի հետ փակ սահմանը կորցնելուց, և կարծում է, որ Սարգսյանն ավելի քիչ մոտիվացիա կունենա Բաքվի հետ բանակցելու հարցում, եթե բաց լինի հայ-թուրքական սահմանը: Թուրքիայի կողմից Հայաստանի հետ սահմանի բացումը, առանց Լեռնային Ղարաբաղի խնդրում որևէ բան կորզելու, Բաքվում դիտվում է որպես դավաճանություն»:
Թուրքիային սեփական քաղաքական նպատակների պատանդ դիտարկելու ադրբեջանական գործելաոճը նոր չէ, ինչպես որ հանրահայտ է Բաքվի բարեկամության ձևը` հավատարմություն շորթել` փոխարենը ոչինչ չտալով: Այս իմաստով Ադրբեջանը մշտապես դժգոհ է ամենքից և ամեն բանի համար: Ահա, օրինակ, ԱՄՆ դեսպանը պատմում է 2009 թ. Ալիևի հետ ունեցած իր մի հանդիպման մասին, որի ժամանակ Ալիևը կշտամբել էր ԱՄՆ–ին՝ ասելով, թե Սպիտակ տունը արհամարհում է Ադրբեջանի շահերը և հաշվի չի առնում, որ Վաշինգտոնին հետաքրքրող հարցերում Բաքուն միշտ ամերիկացիների կողքին է եղել։ Այս գանգատի շարժառիթներից մեկը մասնավորապես վերաբերել է նրան, թե իբր Ղարաբաղյան հարցը դուրս է մղվել հայ–թուրքական հարաբերությունների կարգավորման գործընթացից, և Միացյալ Նահանգները պատասխանատվության իր բաժինն ունի:
Սակայն այլ բան է այս կամ այն խնդրի առնչությամբ դժգոհություններ արտահայտելը, և բոլորովին այլ բան, թե Բաքուն իրականում ինչպես է տեսնում իր հարաբերությունները Արևմուտքի հետ: «Ալիևը կարծում է, որ Արևմուտքի հետ մերձեցումը դրական արդյունքներ չի տա՝ դատելով Ուկրաինայի ու Վրաստանի փորձից, որտեղ դա հանգեցրեց անկայունության, և Թուրքիայից, որտեղ արդյունքը եղավ շրջադարձը դեպի իսլամ»,- գրում է դեպանը, իսկ մեկ ուրիշ առիթով պետքարտուղարությանը հաղորդում է հետևյալը. «Ադրբեջանը համոզված չէ, որ Արևմուտքը հուսալի գործընկեր է։ Ավելին, Վրաստանի հետ պատերազմից հետո տարածաշրջանում ուժերի հավասարակշռությունը փոխվեց հօգուտ Ռուսաստանի, և այժմ Ռուսաստանն իրական հնարավորություններ ունի փոխելու վերջին 15 տարիների Ադրբեջանի արտաքին քաղաքականությունը»:
Իհարհե, ռուսներ դեռ չեն հասցրել վերաձևել Ադրբեջանի արտաքին քաղաքական վեկտորը, սակայն Բաքվի այս կտրուկ գունափոխությունը սոսկ ամերիկացիների պատվախնդրությունը չէ, որ պիտի խոցի: Անհուսալի գործընկերոջ (առավել ևս` դաշնակցի) համբավի ձևավորումը վաղ թե ուշ կունենա իր համարժեք վերաբերմունքը, և դա`արդեն ոչ միայն WikiLeaks-ի ջանքերով կամ զանազան կարգի գրագրությունների տեսքով, այլ շատ ավելի առարկայական ու ծանր արձագանքի ձևով:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՋԱՆՆԻ ՌՈԴԱՐԻ

24 Փտր

ԾԵՐ ՄՈՐԱՔՈՒՅՐ ԱԴԱՆ

Ծեր մորաքույր Ադան, երբ շատ ծերացավ, գնաց բնակվելու ծերանոցում` երեք մահճակալով մի սենյակում, որտեղ արդեն երկու ծեր կանայք էին ապրում, նրա չափ ծեր: Ծեր մորաքույր Ադան միանգամից իր համար մի բազկաթոռ ընտրեց պատուհանի մոտ և մի թխվածքաբլիթ փշրեց պատուհանագոգին:
-Կեցցեք, հիմա մրջյունները կհավաքվեն,- բարկացած ասացին մյուս երկու ծեր կանայք:
Սակայն ծերանոցի այգուց մի թռչնակ եկավ, կտցահարեց թխվածքաբլիթը և թռավ գնաց:
-Ահա խնդրեմ,- մռթմռթացին ծեր կանայք,-ի՞նչ օգուտ ստացաք սրանից: Կտցահարեց և թռավ գնաց: Ճիշտ` ինչպես մեր զավակները, որոնք, ո՞վ գիտե, աշխարհի որ ծայրում են, և մեզ, որ խնամել ենք նրանց, այլևս չեն հիշում:
Ծեր մորաքույր Ադան ոչինչ չասաց, բայց ամեն առավոտ մի թխվածքաբլիթ էր փշրում պատուհանագոգին, և թռչնակը գալիս էր այն կտցահարելու, միշտ նույն ժամին, հաճախորդի պես ճշտապահ, և տեսնել էր պետք, թե ինչպես էր նյարդայնանում, երբ փշուրները պատրաստ չէին լինում:
Որոշ ժամանակ անց թռչնակը բերեց նաև իր փոքրիկներին, քանի որ բույն էր հյուսել և չորս ձագ էր ունեցել, և նրանք էլ հաճույքով կտցահարում էին ծեր մորաքույր Ադայի թխվածքաբլիթը և գալիս էին ամեն առավոտ, ու եթե այն չէին գտնում, մեծ աղմուկ էին բարձրացնում:
-Ձեր թռչնակներն այստեղ են,- այդ ժամանակ, մի փոքր նախանձելով, ասում էին ծեր կանայք ծեր մորաքույր Ադային: Եվ նա մանրիկ քայլերով վազում էր դեպի իր պահարանը, մի չոր թխվածքաբլիթ էր գտնում սուրճի և անիսոնի կոնֆետների թղթերի արանքում և ասում.
-Համբերություն, համբերություն, արդեն գալիս եմ:
-Ա~խ,- մրմնջում էին մյուս ծեր կանայք,- երանի պատուհանագոգին թխվածքաբլիթ դնելը բավական լիներ մեր զավակներին վերադարձնելու համար: Իսկ Ձերը, մորաքույր Ադա, որտե՞ղ են Ձեր երեխաները:
Ծեր մորաքույր Ադան արդեն չգիտեր` միգուցե Ավստրիայում, միգուցե Ավստրալիայում, բայց թույլ չէր տալիս, որ իրեն շփոթեցնեն, փշրում էր թխվածքաբլիթը թռչնակների համար և ասում նրանց.
-Կերեք, դե´, կերեք, թե չէ թռչելու համար բավականաչափ ուժ չեք ունենա:
Ու երբ վերջացնում էին կտցահարել թխվածքաբլիթը`
-Դե´, գնացեք, գնացեք: Ինչի՞ն եք սպասում: Թևերը թռչելու համար են ստեղծված:
Ծեր կանայք իջեցնում էին գլուխները և մտածում, որ ծեր մորաքույր Ադան մի փոքր խելագար է, որովհետև թեև ծեր էր ու աղքատ, բայց դեռ նվիրելու բան ուներ և չէր էլ պահանջում, որ իրեն շնորհակալություն հայտնեին:
Հետո ծեր մորաքույր Ադան մահացավ, իսկ նրա երեխաները դա իմացան բավական ժամանակ անց, և արդեն չարժեր թաղման համար ճամփա ընկնել: Բայց թռչնակներն ամբողջ ձմեռվա ընթացքում վերադառնում էին պատուհանագոգի մոտ և բողոքում էին, թե ինչու ծեր մորաքույր Ադան չի պատրաստել թխվածքաբլիթը:

Թարգմ. Լուսինե Հակոբյան

ՄԵԽԸ

24 Փտր

Մարդու ոտքը մեխ էր մտել: Գնաց բժշկի մոտ.
— Բժիշկ, ոտքիս մեխը հանիր, շատ է ցավում:
Բժիշկը ուշադիր զննեց ու զարմացած ասաց.
— Ինչ մեծ մեխ է…
— Բժիշկ ջան, ախր ցավում է, շուտ արա, է,- չդիմացավ մարդը:
Բժիշկը ուշադիր զննեց ու հարցրեց.
— Որտեղի՞ց ես ճարել այս մեխը:
Մարդը տանջվում էր: Աղերսանքով բժշկի ոտքերն ընկավ.
— Փրկիր, էլ չեմ դիմանում:
Բժիշկը ուշադիր զննեց ու ասաց.
— Սա տանիքի մեխ է, իսկ ինձ դուռն ամրացնելու համար էր պետք:
Մարդը անզորությունից լաց եղավ: Իսկ բժիշկն իր մտքերի հետ էր.
— Չես պատկերացնի, թե ինչ անտանելի է ճռում մեր դուռը…
Մարդը ցավից ուշաթափվեց: Բժիշկը ուշադիր զննեց ու ափսոսանքով հոգոց հանեց.
— Բայց ինձ երկու մեխ է պետք, իսկ այստեղ ընդամենը մեկն է:
Մարդը արյունաքամ եղավ ու մեռավ: Բժիշկը շատ տխրեց նրա համար ու տրամադրությունն ընկավ:
Իսկ այս պատմությունն էլ եկավ ասելու, որ մարդկանց տխրեցնելը հեշտ է, ուրախացնելն է դժվար:

Հովիկ Չարխչյան

ԲԵՆՋԱՄԵՆ ԹԱՔՔԵՐ

24 Փտր

ԱՆԱՐԽԻԶՄ

Սխալ է մտածել, թե անարխիան կհաստատվի բռնությամբ: Բռնությունը պետք է կիրառել ծայրահեղ դեպքերում: Եթե բժիշկը տեսնում է, թե տանջալից ցավը հիվանդի ուժերը ջլատում է այնքան արագ, որ մահը կարող է վրա հասնել մինչև դեղամիջոցի ազդեցությունը, այդժամ նա նշանակում է թմրամիջոցներ: Բայց լավ բժիշկը դա անում է տհաճությամբ: Նա գիտի, որ թմրանյութը խոչընդոտում և դժվարացնում է բուժումը: Նույնը կարելի է ասել բռնության մասին:
Քանի դեռ գոյություն ունեն խոսքի և մամուլի ազատությունները, շահագործման դեմ պայքարում
չարժե դիմել բռնի միջոցների: Նույնիսկ այն դեպքում, երբ խոսքի ազատությունը կխախտվի մեկ անգամ կամ տասներկու անգամ կամ թեկուզ հարյուր անգամ, դա չի արդարացնում արյունահեղությունը: Կարելի է կեղեքման դեմ բռնություն կիրառել միայն այն դեպքում, եթե նրանք լիովին անհնարին են դարձրել ամեն մի խաղաղ քարոզչություն:
Ոմանք մտածում են, թե պետությունը կանհետանա միայն այն ժամանակ, երբ մարդիկ կդառնան կատարյալ: Սա նշանակում է, որ անարխիզմը հնարավոր կլինի միայն այն ժամանակ, երբ կհաստատվի հազարամյա արքայությունը: Եթե մենք կարողանայինք կատարելագործվել` չնայած արգելքներին, իհարկե, պետությունը կվերանար ինքնիրեն: Հասկանալի է, որ եթե մենք կարողանայինք մեր գլխից վեր թռչել, մենք հավանաբար մի գեղեցիկ օր երկինք կհամբառնեինք:
Մարդկանց ազատություն պետք է տալ ոչ թե այն բանից հետո, երբ նրանք կսովորեն կառավարել իրենց, այլ հենց այն բանի համար, որ նրանք դա սովորեն. ահա իսկական ուղին:
Ոչ բռնի դիմադրությունը ամենահզոր զենքն է, որին երբևէ տիրապետել է մարդը կեղեքման դեմ պայքարում: Բռնությունը ապրում է թալանով: Նա մահանում է, երբ իր զոհերը այլևս թույլ չեն տալիս իրենց թալանել: Բռնությունը չի կարելի սպանել ոչ քարոզով, ոչ հրացանի կրակոցով: Նրան կարելի է միայն սովի մատնել:

ԱՐԴԱՐԱԲԱՐ

24 Փտր

Եկեղեցում մի մարդ ծունկի էր եկել ու երկյուղածությամբ աղոթում էր: Մեկը մոտեցավ նրան ու հարցրեց.
— Դե, ինչպե՞ս է, օգնու՞մ է:
— Ի՞նչը,- հարցրեց հավատացյալը:
— Աղոթելը:
— Աղոթելն օգնում է, իսկ Աստված՝ ոչ,- պատասխանեց ծնրադիր մարդն ու հետաքրքրվեց:- Իսկ քե՞զ:
— Իսկ ինձ հավանաբար Աստված է օգնում, քանի որ աղոթել չգիտեմ:
Եվ սա է նաև արդարաբարը, քանի որ սա է արդարաբարը:

Հովիկ Չարխչյան

 

ՄԱՄՈՒԼԻ ԱՆԴՐԱԴԱՐՁ

24 Փտր

Կարելի է պահպանել Ղարաբաղը, բայց նաև նպաստել ժողովրդավարության հաստատմանը

«Միշտ և բոլոր առումներով` Ղարաբաղը: Դա պատմության խնդիր է, իսկ ժողովրդավարությունը` կեցության»,- Ղարաբաղ, թե Հայաստանում ժողովրդավարության հաստատում խնդրին անդրադառնալով «Առաջին լրատվականի» հետ զրույցում ասաց հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը:
Այդուամենայնիվ, ըստ Չարխչյանի, դրանք միմյանց հետ այդքան էլ կապված չեն. «Կարելի է պահպանել Ղարաբաղը, բայց նաև նպաստել ժողովրդավարության հաստատմանը:
Նրանք, ովքեր ասում են այդ բանը, ընդամենը զբաղվում են դեմագոգիայով»:
Չարխչյանի խոսքերով, դրանք կարող են մեկը մյուսին խթանել. «Ղարաբաղում ձեռք բերված հաղթանակը անպայման կնպաստի ապագայի հանդեպ հասարակության վստահության աճին: Իսկ ժողովրդական կառավարման ձևերը թույլ կտան ավելի ճկուն լինել ինչպես դիվանագիտական դաշտում, այնպես էլ ռազմական խնդիրներ լուծելիս: Միշտ հաղթում է այն երկիրը, ով առավելապես ազատ է, ինքնիշխան ու ունի մեծ նպատակների գնալու վճռականություն»:

Տոնը մարդկանց հոգում է և ոչ շնորհավորական ուղերձներում

«Ըստ էության այնքան էլ սխալ չի ասել: Կարմիր բանակը ստեղծվել է 1918թ. փետրվարի 23-ին: ԽՍՀՄ փլուզումից հետո Ռուսաստանում այդ տոնը վերանվանվեց, իսկ հայերը դա ընդունեցին «ի գիտություն»: Ուզենք, թե չուզենք` դա մեր պատմության մի մասն է, որից հրաժարվել չենք կարող»,- անդրադառնալով Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոյի հայտարարությանը «Առաջին լրատվականի» հետ զրույցում ասաց հրապարակախոս Հովիկ Չարխչյանը:
Նշենք, որ Հայրենիքի պաշտպանության օրվա առթիվ Անհայտ զինվորի հուշարձանի մոտ իր հարգանքի տուրքը մատուցելու ժամանակ Հայաստանում Ռուսաստանի դեսպան Վյաչեսլավ Կովալենկոն ասել է, թե սա Կարմիր բանակի տոնն է, և այսօր իրենք բարեկամ Հայաստանի հետ տոնում են այս խորհրդանշական օրը:
Չարխչյանի գնահատմամբ, խնդիրն այն է, թե մեզանից յուրաքանչյուրն ի՞նչ տեսանկյունից է հարցը դիտարկում. «Եթե մենք դա հիշում ենք մի տեսակ ստրկահաճո կարոտաբաղձությամբ, դա այլ բան է: Իսկ եթե նշում ենք այնպես, ինչպես, օրինակ, մայիսի 9-ին ենք տոնում ֆաշիզմի դեմ հաղթանակի օրը, այսինքն` որպես ընդհանուր պատմության մի դրվագ, դա շատ բնական է»:
Հրապարակախոսը նշեց, որ իրեն չի հետաքրքրում, թե Հայաստանի կառավարությունն այս կամ այն տոնն ինչպես է նշում. «Տոնը մարդկանց հոգում և մտքերի մեջ պիտի լինի, այլ ոչ թե օրացույցի թերթիկների վրա կամ կառավարության շնորհավորական ուղերձների մեջ»:

%d bloggers like this: