Պահոց | 4:37 ե.

Ո՞ր մի ասածին հավատաս

14 Փտր

Իրանցի քաղաքական գործիչներն ու դիվանագետները սիրում են ժամանակ առ ժամանակ մեզ հիշեցնել իրենց ներկայությունը և նման առիթների դեպքում հատկապես ընդգծված շեշտադրությամբ խոսել տարածաշրջանում Իրանի դերակատարության մասին: Նախապատվելի թեմաներից մեկն էլ Ղարաբաղյան հակամարտությունն է, ինչի շուրջ հնչեցված դատողությունները սահմանի այս կողմում մշտապես ընկալվել են իբրև պաշտոնական Թեհրանի սկզբունքային տեսակետ: Այդ տարատեսակ ասույթները մեզ երբեմն ոգևորում են, երբեմն զայրացնում, բայց ավելի հաճախ դրանք տարակուսանք են հարուցում այն պարզ պատճառով, որ հակված են շատ արագ փոփոխվել ու վերանայվել: Այս հանգամանքը ևս կարող էր մեծ զարմանքի պատճառ չհանդիսանալ` պայմանավորված նրանով, որ իրավիճակային զարգացումներն իրենց հետ կարող էին բերել միանգամայն նոր լուծումներ ու մոտեցումներ: Բայց արի ու տես, որ տվյալ պարագայում խոսքը բոլորովին էլ դրա մասին չէ, այլ ընդամենը նույն ժամանակի մեջ մեկը մյուսին հակասող, լիովին տարբեր կարծիքների, որոնք սակայն բխում են մեկ ընդհանուր աղբյուրից և, հետևաբար, չեն կարող ընկալվել այլ կերպ, քան որոշակի քաղաքական խաղի արդյունք: Վերջին մի քանի օրերին մենք հնարավորություն ունեցանք հերթական անգամ այդ երկիմաստ պահվածքի ականատեսը լինելու:
Ստացվեց այնպես, որ Ղարաբաղի մասին միաժամանակ խոսեցին միանգամից երեք ու ևս մեկ` արդեն նախկին իրանցի դեսպան: Առաջինը Ռուսաստանում Իրանի դեսպան Սեյեդ Մահմուդ Ռզա Սաջադին էր, երկրորդը` Ադրբեջանում ԻԻՀ դեսպան Մամեդբահիր Բահրամին, երրորդը Հայաստանում հավատարմագրված Սեյեդ Ալի Սաղայանը և վերջապես մեր երկրում Իրանի նախկին դեսպան Մոհամմադ Ֆարհադ Քոլեյնին: Դժվար է հավատալ, որ այս «քառաձայն երգչախումբը» զուտ պատահականության բերումով համատեղվեց կարճ ժամանակի և կոնկրետ նյութի շուրջ: Կասկածից վեր է, որ սա հրաշալի ծրագրված քայլ էր, և հազիվ թե անհետևանք մնա:
Ռուսաստանում պաշտոնավորող Ռզա Սաջադին հավաստիացրեց, թե իր երկիրն անում է ամեն հնարավորը ԼՂ խնդրի կարգավորման համար: Նրա խոսքով, եղել են դեպքեր, երբ հակամարտող կողմերը խնդրել են Իրանին միջնորդի դեր ստանձնել և «մենք սրտանց արել ենք դա, դրա համար էլ մենք հիմա էլ ինքնուրույն կամ Ռուսաստանի ու Թուրքիայի հետ միասին ձգտում ենք օգնել մեր հարևաններին՝ Հայաստանին ու Ադրբեջանին»:
Այն, որ Իրանը խոսում է լայն հանրությանն անծանոթ օգնության մասին, սա դեռ հստակեցման կարիք ունի: Բայց երբ դեսպանը ակնարկում է նաև Թուրքիայի օժանդակության մասին, ստիպված ես լինում
կասկածել արտասանված խոսքերի ճշմարտացիությանը: Սակայն Սաջադին միայնակ չէ իր համոզմունքների հետ: Անմիջապես նրան է ձայնակցում Հայաստանում Իրանի դեսպանը, որը բացառելով Ղարաբաղի շուրջ պատերազմի վերսկսման հավանականությունը` անմիջապես էլ բացում է փակագծերը` խոսքն այսպես հիմնավորելով. «Որովհետեւ նախ` չկան պատերազմի վերսկսման նախադրյալները, և երկրորդ` տարածաշրջանի ազդեցիկ ուժերը` ՌԴ, Իրանը, Թուրքիան և անգամ Մինսկի խմբի երկրները չեն թույլ տա, որ նման բան տեղի ունենա»: Ստացվում է, որ մեր փխրուն խաղաղության համար այս անգամ էլ մեծապես պարտական ենք Թուրքիային: Թե ի՞նչ նպատակների համար է արվում Անկարայի դերի միտումնավոր գերագնահատումը` հասկանալի է դառնում միայն այն դեպքում, երբ լսում ենք, թե Թեհրանը ու՞մ է ցանկանում ներկայացնել որպես հակակշիռ Թուրքիային: Այս անգամ խոսքն առնում է Ադրբեջանում Իրանի դեսպանը, որը խոսելով 1990–ականներին Ղարաբաղի խնդրով Իրանի անհաջող միջնորդության վերաբերյալ, այդ ձախողման համար ուղղակի մեղադրում է ԱՄՆ-ին և Իսրայելին։ «Եթե այս երկու երկրները չմիջամտեին, ԼՂ հակամարտությունը վաղուց լուծված կլիներ»,-ասում է նա։
Քաղաքականությունը «եթե»-ներ չի սիրում, առավել ևս այս կարգի կասկածելի «եթե»-ներ: Միայն թե պարսիկ դիվանագետների մատուցած անակնկալներն այսքանով չեն ավարտվում: Դրանցից ամենահետաքրքիրը պետք է համարել հեռակա այն «գոտեմարտը», որ նույն օրը և գուցե թե նույն ժամին մղեցին Սաղայանը` Երևանից և Բահրամին` Բաքվից:
Երևանում Իրանի դեսպանը սկսեց այն բանից, որ անխնա քննադատեց Ադրբեջանին թե նրա համար, որ երկիրն այդքան մեծ զենքի կուտակում ունի, թե նրա համար, որ Բաքուն անիմաստ տեղն է փորձում Ղարաբաղյան պատերազմին կրոնական բնույթ հաղորդել: Իսկ հետո նա անցավ հիմնականին` այսինքն անդրադարձավ տարածքային ամբողջականության և ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքների սկզբունքներին: Դրա առթիվ Սաղայանն ասաց. «Իհարկե, միջազգային փորձագետներն ասում են, որ այս երկու սկզբունքները հավասար են: Սակայն, ինչ վերաբերում է մարդու իրավունքներին, ապա կարծում եմ` դրա կարգավիճակն ավելի բարձր է: Չպետք է անտեսել մարդու իրավունքը և իր ճակատագիրը տնօրինելու իրավունքը, որի շնորհիվ էլ Հարավային Սուդանում մարդիկ հանրաքվեին մասնակցեցին ու իրենց կողմ քվեն տվեցին դրան»:
Ինչ խոսք, սա բոլոր իմաստներով հայաստանցիների համար հաճելի և ընդունելի տեսակետ է ու չի կարող չխրախուսվել մեր երկրում: Բայց` ընդամենը սա, քանի որ Բաքվում հնչում էր այն, ինչը ադրբեջանցիների լսելիքների համար էր հաճելի և բխում էր նրանց սրտից: Այնտեղ Իրանի դեսպան Մամեդբահիր Բահրամին հայտարարում էր, թե Իրանն ընդունում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունն ու պատրաստ է իր աջակցությունը ցուցաբերել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորմանը։ «Իրանը միշտ քննադատել և քննադատում է ադրբեջանական տարածքների գրավումը։ Մեր դիրքորոշումը չի փոխվել, և հույս ունեմ, որ ադրբեջանական օկուպացված տարածքները շուտով ետ կվերադարձվեն»:
Ստացվում է այն, ինչ ցանկանում էին: Բոլորը գոհ են իրենց չափով, բոլոր կողմերը բավարարված են, իսկ Իրանն էլ շարունակում է մնալ սրտացավ ու առաջին ձեռքը մեկնող երկիրը: Դժվար է ասել, այս իրավիճակի վրա կարո՞ղ է որևէ ազդեցություն ունենալ ՀՀ-ում Իրանի նախկին դեսպան Քոլեյնի այն տեսակետը, թե Ադրբեջանը ստեղծված նոր աշխարհաքաղաքական իրավիճակում, հաշվի չառնելով միջազգային ասպարեզում կատարված որոշ իրադարձություններ, հայտնվել է մեկուսացման մեջ: Կամ նշանակություն ունի՞ այն փաստը, որ Ադրբեջանի իշխող «Ենի Ազերբայջան» կուսակցության գործադիր քարտուղար Ալի Ահմեդովը Իրանին մեղադրում է Ադրբեջանի ներքին գործերին միջամտելու մեծ թվով փորձեր իրականացնելու մեջ, իսկ Բաքվում հակաիրանական բողոքի ակցիաներ են անցկացվում, որոնք ուղեկցվում են «Ահմադինեժադի բարեկամությունը Սարգսյանի հետ՝ Իրանի մահմեդական ֆանատիզմի իրական դեմք», «Ամոթ մարդասպանների հովանավորներին», «Պարսիկները, ռուսները, հայերը՝ թուրքերի թշնամիներ», «Միասնական Ադրբեջան՝ Թավրիզում գտնվող կենտրոնով» կարգախոսներով։ Համենայն դեպս, Երևանում նման բաներ կարծես թե չեն կատարվում:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՖԱՐԻԶԱ ՕՆԳԱՐՍԻՆՈՎԱ

14 Փտր

Լսիր, սիրելիս,
Քեզ պիտի գաղտնիք բացեմ ես հիմա,
Ես կգամ քեզ մոտ —
Գուցե խենթացած սիրուց ու բախտից,
Գուցե խստադեմ, մռայլ, ինչպես մահ,
Մինչ ոսկորներս հոգնած աշխարհի
Սևից ու ստից:
Սակայն իմացիր,
Երբեք ես չեմ գա քեզ մոտ դիմակով.
Կգամ ինչպես կամ-
Սիրիր, ինչպես կամ-
Եվ, աղաչում եմ, դու էլ մի զուգվիր
Լուսապսակով,
Եղիր ինչպես կաս,
Սիրիր ինչպես կաս.
Քեզանից առաջ
Ցամաքած, տրտում ջրհոր էր հոգիս,
Դու եկար,
Եվ ես լցված եմ հիմա մի ծովի նման,
Բայց, աղաչում եմ,
Շողոմ խոսքերով ինձ մի ամոքիր,
Ատում եմ կեղծը-
Ինձ իսկականն է հարկավոր միայն:
Հրդեհ մի խաղա,
Եթե կրակդ մարել է իրավ.
Մի քաշվիր ցավից-
Խաբվելու ցավը ավելի է մեծ.
Ստից շնչահեղձ այս աշխարհի մեջ
Արի գոնե մենք չխաբենք իրար…

Թարգմ. Ս. Կապուտիկյան

ՍԵՎԱԿ- ՍՈՒԼԱՄԻԹԱ

14 Փտր

ՍԻՐՈ ՆԱՄԱԿՆԵՐ

«26.7.1958թ.
Մոսկվա.
Բալիկ Սուլա,
Եվ ահա դու չկաս։ Եվ Մոսկվան դատարկվել է…
Իսկ իմ մարմի՞նը։ Պարզապես արտասվում է (հենց այդ խոսքը)։ Արտասվում է քո կարոտից, քո հարազատ մարմնի կարոտից։
Ես շատ-շատ տխուր եմ, այնքան տխուր, որ ոչինչ չեմ կարողանում անել (այսօր ամբողջ օրը թափառել եմ), այնքան տխուր է, որ չեմ կարողանում նույնիսկ գրել։ Իսկ ի՞նչ գրել։ Մի՞թե տառերը կարող են անել այն, ինչ ուզում են մատները, ձեռքերը, մարդկային շուրթերը։
Գրկում եմ քեզ, իմ Սուլային և փակում աչքերս։
Քո տանջահար (արդեն տանջահար )Պ.»

«5 դեկտեմբերի 1958 թ.
Քեզ եմ, իմ ուրախություն, ես գրում…
Հիմա այնպիսի վիճակում եմ, որ կարելի է ընդգծել՝ կոչելով հոմանիշների շարքի ցանկացած բառով, «ոչ երկնքում, ոչ երկրի վրա», բայց որը հնարավոր չէ ճշգրիտ բնութագրել: Ես քեզ սիրում եմ տանջալից կերպով: Կարծեմ ինչ-որ նոր շրջան է հայտնվել գրականության մեջ, այն կոչվում է «կուսական անուրջներ»: Այո, ես անրջում եմ արթմնի, դու իմ առաջ մերթ նշմարվում ես ինչ-որ աղոտ, անդեմ տեսքով, մերթ իմ երևակայության մեջ այնպիսի որոշակիություն ես ձեռք բերում,- ցավեցնելու աստիճան ծանոթ, հազվագյուտ դիմագծեր,- որ ես տեղս չեմ գտնում, այն աստիճան է քո սևությունը: Ճերմակից էլ ճերմակ ճերմակում է դեղնած, ունայն աշխարհը…
Այստեղ մեզ մոտ ձյուն է , շատ ձյուն: Ու ես քայլում եմ, քայլում, քայլում…
Այսօր բոլորովին չեմ քնել, քեզ եմ սպասել մինչև ինն անց կես, իսկ դու այդպես էլ չկարողացար…
Իսկ հետո դու գնացիր, և ես արդեն ընդհանրապես անուժ էի, որպեսզի պառկեի քնելու: Եվ ահա ամբողջ օրն ինչ-որ բան եմ անում այնպիսի վիճակում, ասես թույլ են տվել օճառել ձեռքերս, իսկ փրփուրը ջրով լվանալ չեն թողնում:
Բայց չէ՞ որ դու ինչ- որ տեղ կաս, դե ասա…
Ախր այդպես չի կարելի:
Ցտեսություն, իմ սատանի ճուտ…
Քո խավոտ Սուլկա»:

«19.1.1959Թ.
Իմ մխիթարանք:
Բոլոր բառերն անհետացել են, առավել ևս ինձ օտար լեզվում: Մի բան է միայն պարզ. ես սիրում եմ քեզ, ընդ որում, այդ ծեծված բառերն ինձ համար ունեն ավելի մեծ կշիռ ու նշանակություն, քան քեզ համար` այն պարզ պատճառով, որ ես, քո խոսքերով ասած, գիտեմ, թե ինչի հետ համեմատեմ այն…
Ես էլ քեզ նման, անընդհատ ու ամենուր քեզ հետ եմ, իմ Ուրախություն: Եթե դու կասկածում ես դրան, կնշանակի իրականում քո կանացի էությունը (այս դեպքում ՝ կանխազգացողությունը, հոտառությունը) թույլ է, ինչում չէի ցանկանա համոզվել: Ներիր այս թոթովախոսության համար: Ինձ համար հիմա կրկնակի ծանր է: Մխիթարիր ու օգնիր հեռվից: Ես նրանցից եմ, ովքեր պարտքի տակ չեն մնում:
Սիրում եմ քեզ, և այս բառերն ամենաճիշտը, միակն են ռուսերեն բառարանում:
Գրկիր ինձ՝ անհանգստացածին, հոգնածին, կիսահիվանդին, որն այնուհանդերձ քոնն է և զգում է քո բույրը: Պ.»:

«23.6.1959թ.
Իմ լուսավոր, լուսավոր-լուսավոր հեքիաթ, իմ սիրտ, բարի գիշեր,- լավ երազներ, իմ հարազատ կրակ, հանգստացիր իմ անկշտությունից։
…Շատ բան կարելի է անել ուրիշի փոխարեն, ուրիշը շատ բան կանի քեզ համար, իսկ ապրել պետք է… Ստիպված ես ապրել միայն ինքնուրույն, քեզ համար քո կյանքը ոչ ոք չի անցնի…
Եվ կսովորես անցնել… Իսկ դու չե՞ս նկատել, թե որ ոտքից ես սկսում քայլել, աջի՞ց։ Բայց ախր նա առանց այդ էլ ուժեղ ճկվում է։ Ճանապարհը սկսիր ձախից, սիրտն ավելի ճիշտ կուղեկցի…
Ախ, ուր չի տանի սիրտը…
Սուլամիթա»։

ԿԱՆՁՐԵՎԵ, ՏՂԱ՛Ս

14 Փտր

Կանձրևե, տղա՛ս… Աշունը թաց է,
Թաց աչքերուն պես խեղճ խաբված սիրույն…
Պատուհանն ու դուռը գնա գոցե
Եվ դեմըս եկուր նստիլ վեհագույն
Լռության մը մեջ…: Կանձրևե տղա՛ս…
Կանձրևե՞ երբեմն հոգիիդ մեջ ալ,
Կմըսի՞ սիրտըդ, և կդողդըղա՞ս`
Խորհելով պայծառ արևին անցյալ,
Դռան մը ներքև գո՜ց ճակատագրին…
Բայց կուլաս, տըղա’ս… Մութին մեջ հանկարծ
Ծանր արցունքներ աչքերդ կգլորին…
Լա՛ց անմեղության արցունքը անդարձ,
Լա՛ց չգիտնալով, խեղճ, անգե՛տ տղաս,
Խե՜ղճ որսը կյանքին, ա՜հ, լա՛ց, որ մեծնաս…

ՎԱՀԱՆ ԹԵՔԵՅԱՆ

…Կանձրևե, տղաս… աշունը թաց է,
Ուրկից հայտնվեց կախաղանը այս.
Գիշերը ամբողջ աչքերս բաց են,
Քեզ որտե՞ղ տարան, ի՞նչ արին, տղաս:
Անխռով անցավ մեր ողջ ցերեկը,
Մինչ այնտեղ` ճոճվող քո մարմինն էր սառ…
Մեզ համա’ր էիր որոնում ելքը,
Մոլորված, մոլի սակայն մեզ համար:
Այդ դու’ չմեռար, մենք ենք մեռածը,
Մենք` մեղկության մէջ հարբացած սերունդ.
Կանձրևե, տղաս… Աշունը թաց է,
Թաց` աչքերուն պես խեղճ, խաբված սերունդ…

ՍԻԼՎԱ ԿԱՊՈՒՏԻԿՅԱՆ

%d bloggers like this: