Երկու գլուխ` մի թավայի մեջ

4 Փտր

Երեկ իրանցիները նշում էին իրենց համար տխուր մի տարելից: Մամուլն այդ մասին հետևյալ բառերով էր վերհիշում. «…Երբ Մոհամմադ մարգարեի մահվան օրը հավատացյալ մարդիկ հավաքվել էին Ֆիզուլիի հրապարակում` սգալու իրենց կրոնական առաջնորդի մահը, Բաքվի ոստիկանները սիոնիստների նվիրած սպառազինությամբ դաժանաբար ցրեցին հավաքվածներին: Դա շիաների հանդեպ Ադրբեջանի կառավարության գործած ամենադաժան հանցագործությունն է»: Այն փաստը, որ մեկ տարվա վաղեմություն ունեցող և ոչ այնքան նշանակալի դեպքը կարող է իրանցիների հոգում այդպիսի նստվածք թողնել, վկայությունն է այն բանի, որ վերջիններիս հակակրանքը շատ ավելի խորը գնացող արմատներ ունի:
Իր հերթին Աշխարհի ադրբեջանցիների կոնգրեսը փետրվարի 2-ին ակցիա իրականացրեց Ադրբեջանում Իրանի դեսպանատան առջև: Մասնակիցները նամակ հանձնեցին դեսպանատանը՝ պահանջելով «չխառնվել հարևան երկրի ներքին գործերին»: Նրանք նաև հանդես եկան հակաադրբեջանական քարոզչության դեմ, որն իբր տարվում է «Սահար-2» հեռուստաալիքի կողմից: Նույն օրը երկրի խորհրդարանում արդեն պահանջներ էին հնչում անհապաղ դադարեցնել «Սահար»-ի հեռարձակումն Ադրբեջանի տարածքում, ինչպես նաև արգելափակել նույնանուն կայքէջը:
Ադրբեջանցի պատգամավորին մասնավորապես զայրացրել էր այն փաստը, որ «Սահար»-ը Ադրբեջանում հեջաբի արգելման համար բողոքի ցույցերի և կուսակցական գործիչների ձերբակալության մասին տեսանյութեր էր հեռարձակել: Իհարկե, Միլլի Մեջլիսի անդամները ոչ մի բառ չասացին այն մասին, որ ադրբեջանական «ATV» և «Gunaz TV» հեռուստաալիքների կողմից հեռարձակվող հակաիրանական հաղորդումների հեղեղը վաղուց է լցրել իրանցիների համբերության բաժակը, բայց դրա փոխարեն երկար-բարակ խոսեցին Թեհրանի և Երևանի աններելի բարեկամության մասին, հիշեցին Իրան-Հայաստան նավթամուղի կառուցումը ու Հայաստանին աջակցելը համարեցին «բաց աջակցություն օկուպանտ երկրին»: Պատգամավորներից մեկն էլ իր երկրի քաղաքացիներին կոչ արեց չմեկնել Իրան, քանի որ այդ երկրի իսլամական ռեժիմը վարում է Ադրբեջանի դեմ ուղղված քաղաքականություն: Բայց մեկ այլ, այսանգամ քաղաքական դրդապատճառ էլ եղածին գումարեց խորհրդարանի պաշտպանության և անվտանգության հանձնաժողովի անդամ Զահիդ Օրուջը, որը հանդես եկավ Իրանի հետ վիզային ռեժիմի չեղյալ հայտարարման դեմ: Նրա կարծիքով, ադրբեջանցիների ազատ ելումուտն Իրան կարող է հանգեցնել Ադրբեջան իսլամական հեղափոխություն արտահանելու փորձի: Այս տեսակետն անմիջապես ստվեր նետեց նախկինում շրջանառվող այն մտավախության վրա, թե իբր Իրանի իշխանությունների`վիզային ռեժիմի փոփոխություն պահանջելու իմաստը կայանում է թմրանյութերի արտահանման մեջ:
Զայրույթի չափաբաժինը դեռ չի սպառվել: Այսօր Անկարայում Իրանի դեսպանատան առջև կկայանա ադրբեջանցիների հերթական ակցիան: Ցույցի մասնակիցները մտադիր են կրկնել հին կարգախոսները` Իրանի կողմից Ադրբեջանի ներքին գործերին խառնվելը, Հայաստանին աջակցելը, իրանական ադրբեջանցիների նկատմամբ տարվող քաղաքականությունը և նման բաներ: Վիրավորված ադրբեջանցիները հանկարծ հիշեցին նաև, որ տարիներ առաջ իրանական կործանիչները խախտել էին Ադրբեջանի օդային տարածքը, սակայն այդ տարածքում Թուրքիայի կործանիչների ի հայտ գալուն պես ետ էին քաշվել:
Փոխադարձ խայթոցների այս ֆոնի վրա որոշ վերլուծաբաններ այնուամենայնիվ փորձում են հասկանալ, թե ի՞նչն է պատճառը, որ իսլամական պետություն հանդիսացող Իրանը օժանդակում է հայերին, իսկ Ադրբեջանի հետ հարաբերություններում որևէ կրոնական նորմ հաշվի չի առնում: Եվ մեղավորների որոնումը անմիջապես նոր զոհեր է գտնում: Այս անգամ էլ Բաքվի աչքի փուշն է դարձել Ադրբեջանում Իսլամական կենտրոնի գործունեությունը, որն ըստ նրանց, իրանա-ադրբեջանական հարաբերություններում լարվածություն է հրահրում: Ելքն, ինչպես միշտ, նույնն է. անհրաժեշտ է հաշվետվություն պահանջել այդ կազմակերպության գործունեության վերաբերյալ և կասեցնել նրա աշխատանքները: «Բաքուն պետք է արձագանքի Իրանում ծավալված հակաադրբեջանական գործողություններին, այլապես այն կարող է լուրջ սպառնալիք դառնալ Ադրբեջանի համար»,- այս օրերին մեկը մյուսի ետևից գրում են տեղի թերթերը:
Ինչ խոսք, այսպես կոչված «Հարավային Ադրբեջանի» իրենց հայրենակիցների իրավունքների ոտնահարման փաստերը բաքվեցիների համար մի առանձին թեմա են: Բայց արի ու տես, ինչպես իրավացիորեն նկատում է ադրբեջանցի քաղաքագետ Պարվին Դարաբադին, «Ադրբեջանի կողմից էմոցիանալ հայտարարությունները Իրանին չեն վախեցնի և վերջինիս չի փոխի իր քաղաքականությունը: Ադրբեջանը պետք է սա գիտակցի ու անհրաժեշտ քայլերի դիմի»: Սակայն որո՞նք են այդ քայլերը: Մի՞թե խոսքն այնպիսի գործողությունների մասին է, ինչպիսին վերջերս բացահայտեց հանրահայտ Wikileaks կայքէջը` հրապարակելով մի հեռագիր, որտեղ ամերիկացի դիվանագետը 2010-ի փետրվարին Վաշինգտոնին տեղեկացնում էր, թե նախագահ Ալիևը հայտարարել է, որ աջակցում է Իրանի տնտեսական մեկուսացմանը և կարծում է, որ դա կարող է արդյունավետ լինել, եթե իրականացվի լայն կոալիցիայով: Արդյո՞ք Թեհրանն իր հերթին երբևէ կների հարևանի նմանօրինակ դավաճանությունը:
Ասվածին կարող ենք գումարել նաև Սևծովյան-Կասպիական տարածաշրջանի քաղաքական և սոցիալական հետազոտությունների ինստիտուտի տնօրեն, պրոֆեսոր Վլադիմիր Զախարովի օրերս արած հայտարարությունն այն մասին, որ ԱՄՆ-ի մտադրությունը՝ ռազմական գործողություն սկսել Իրանի դեմ, դեռ պահպանում է իր արդիականությունը, իսկ այդ ուղղությամբ Վաշինգտոնի ու Բաքվի միջև պայմանավորվածություն է ձեռք բերվել ադրբեջանական տարածքը որպես ռազմական պոլիգոն օգտագործել: «Ընդ որում, Բաքուն ամեն ինչ գաղտնի է անում»,- նշել էր Զախարովը: Ահա այսպիսի բաներ:
Մենք, իհարկե, չենք բացառում այն հնարավորությունը, որ որոշ գերտերություններ ամեն ինչ անում են Իրանի և Ադրբեջանի հարաբերությունները փչացնելու համար: Սակայն տեսնում ենք նաև, որ Իրանն ու Ադրբեջանն իրենց հերթին առանձնապես ոչ մի քայլ չեն ձեռնարկում այդ կապերն ամուր ու անխաթար պահպանելու համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s