ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

3 Փտր

ՊՈԵԶԻԱ ԲՈԼՈՐԻ ՀԱՄԱՐ

Անցայալ տարի իմ մտերիմ ընկերներից մեկի կրտսեր աղջկան գրականության մի ուսուցիչ հայտնել էր, թե ավարտական քննությունը լինելու է «Հարյուր տարվա մենության» շուրջ: Աղջիկը վախեցել էր, որովհետև ոչ միայն չէր կարդացել գիրքը, այլ նաև դեռ ուրիշ, ավելի լուրջ առարկաներից պետք է քննություն հանձներ:
Բարեբախտաբար, նրա հայրն ուներ գրական ծանրակշիռ գիտելիքներ ու բանստեղծական զգացողություն, ինչպես ոչ ոք, և աղջկա հետ այնքան եռանդուն պարապեց, որ սա քննության ներկայացավ գիտելիքներով թերևս ավելի լավ զինված, քան որևէ դասատու: Սակայն դասատուն տվեց մի անսպասելի հարց. ի՞նչ է նշանակում շրջված տառը «Հարյուր տարվա մենության» վերնագրում: Այդ վերաբերում է Բուենոս Այրեսի հրատարակությանը, որի շապիկը Վինսենտե Ռոխոն նկարազարդել էր` վերնագրի մի տառը շրջված, որովհետև այդպես էր հուշել նրա ազատ ու բարձր երևակայությունը: Աղջիկը, պարզ է, չի իմացել` ինչ պատասխանի: Երբ այդ մասին պատմեցի Վինսենտե Ռոխոյին, նա ասաց, որ ինքը նույնպես չէր կարողանա պատասխանել: Այդ նույն տարի իմ որդի Գոնսալոն պետք է պատասխաներ գրականության մի հարցաթերթիկի, որը մշակվել էր Լոնդոնում` ընդունելության քննության համար: Հարցերից մեկը վերաբերում էր աքաղաղի սիմվոլիկային «Գնդապետին ոչ ոք նամակ չի գրում» գրքից: Գոնսալոն, որ շատ լավ գիտեր մեր տան ոճը, այսպես պատասխանեց. «Դա ոսկեձվիկ աքաղաղ էր»:
Ավելի ուշ իմացանք, որ ամենաբարձր գնահատական ստացող աշակերտը պատասխանել էր այնպես, ինչպես իրեն սովորեցրել էր իր ուսուցիչը, որ գնդապետի աքաղաղը ճնշված ժողովրդի խորհրդանիշ է: Այդ իմանալով` ես մեկ անգամ ևս ուրախացա իմ քաղաքական երջանիկ աստղով, քանզի ավարտը, որ ես պատկերացրել էի այդ գրքի համար, կայանում էր իր աքլորի վիզը ոլորելու և նրանից մի լավ ապուր պատրաստելու մեջ:
Տարիներ շարունակ ես հավաքում եմ այդ մարգարիտները, որնցով գրականության վատ դասատուները փչացնում են երեխաներին: Ես գիտեմ մի շատ բարեխիղճ ուսուցչի, որը համարում էր, որ անմարդկային, կոպիտ ու ագահ տատը, որ շահագործում էր միամիտ Էրենդիրային` իր պարտքը մարելու համար, կապիտալիզմի անհագուրդության խորհրդանիշն է: Մի կաթոլիկ պրոֆեսոր ուսուցանում էր, որ չքնաղ Ռեմեդիոսի երկինք բարձրանալը կույս Մարիամի մարմնի ու հոգու համաբարձման բանաստեղծական փոխակերպումն է: Մեկ ուրիշը լավ դասընթաց կարդաց Հերբերտի` իմ պատմվածքներից մեկի հերոսի մասին, որը լուծում էր բոլորի հարցերը և փող էր բաժանում շռայլորեն: «Դա աստծո հիասքանչ այլաբանությունն է»,- ասաց պրոֆեսորը: Բարսելոնցի երկու քննադատ ինձ զարմացրին այն հայտնագործությամբ, թե «Նահապետի աշունը. նույն կառուցվածքն ունի, ինչ Բելլա Բարտոկի երկրորդ կոնցերտը դաշնամուրի համար: Դա ինձ շատ ուրախացրեց, որովհետև հիացմունք եմ տածում Բելլա Բարտոկի, մանավանդ նրա այդ գործի հանդեպ: Սակայն այդ երկու քննադատի բերած զուգահեռը դեռ չեմ կարողանում ըմբռնել: Հավանայի բանասիրական ֆակուլտետի մի դասախոս ժամեր էր նվիրել «Հարյուր տարվա մենության» վերլուծությանը և եկել էր միաժամանակ հաճելի և ճնշող այն եզրակացությանը, որ գիրքը ոչ մի լուծում չի պարունակում: Դա ինձ վերջնականապես համոզեց, որ մեկնաբանման մոլուցքը ժամանակի ընթացքում դառնում է հորինվածքի մի նոր ձև, որը երբեմն հասնում է հիմարության:
Ես պետք է լինեի բավականին պարզամիտ ընթերցող, որ երբեք չմտածեի, թե վիպասանները ուզում են ասել ավելին, քան ասում են: Երբ Ֆրանց Կաֆկան ասում է, որ Գրեգուար Սամսան առավոտյան արթնացել է` փոխակերպված հսկա միջատի, ես չեմ կարծում, որ դա ինչ- որ բանի խորհրդանիշն է: Եթե կա մի բան, որ ինձ իսկապես հետաքրքրել է, այն է, թե դա ինչ տեսակ կենդանի կարող է լինել:
Հավատում եմ, որ իրոք եղել է ժամանակ, երբ գորգերը թռել են, և ջիները բանտված են եղել շշերի մեջ: Հավատում եմ, որ Բաաղամի էշը խոսել է, ինչպես ասում է Ավետարանը, և միայն մի բան եմ ափսոսում, որ չեն ձայնագրել նրան. և կարծում եմ, որ Հեսունավեն ավերել է Երիքովի պատերը, իր շեփորների զորությամբ, և ափսոսում, որ չեն գրառել նրա ավերիչ երաժշտությունը: Հավատում եմ, ի վերջո, որ Սերվանտեսի Վիդրիերա անունով ուսանողը իրոք գտնվել է բաժակում, ինչպես ինքն էր կարծում` խելագարության մեջ, և իրոք հավատում Գարգանտյուայի զվարճալի ճշմարտությանը, որն առատորեն թրջում էր Փարիզի տաճարները: Ավելին, ես հավատում եմ, որ նման այլ հրաշքներ շարունակվում են կատարվել, ու եթե մենք չենք տեսնում դրանք, ապա դա մեծ մասամբ բացատրվում է նրանով, որ խանգարում է այն խավարամոլ ռացիոնալիզմը, որ մեր գլուխը մտցրել են գրականության վատ ուսուցիչները:
Ես մեծ հարգանք ու սեր եմ տածում ուսուցչի մասնագիտության նկատմամբ, նաև տանջվում եմ` տեսնելով, որ նրանք հավասարապես զոհ են դառնում դասավանդման մի համակարգի, որ նրանց ստիպում է հիմարություններ դուրս տալ: Ինձ համար անմոռանալի մարդկանցից մեկն այն ուսուցչուհին էր, որ ինձ կարդալ սովորեցրեց հինգ տարեկան հասակում: Դա գեղեցիկ ու խելոք աղջիկ էր, որ չէր հավակնում իմանալ ավելին, քան կարող էր ու, բացի այդ, այնքան երիտասարդ էր, որ ժամանակի ընթացքում դարձավ ավելի փոքր, քան ես: Նա էր, որ դասարանում մեզ համար կարդաց առաջին բանաստեղծությունները, որոնք ընդմիշտ թունավորեցին իմ ուղեղը: Նույն երախտագիտությամբ հիշում եմ միջնակարգ դպրոցի գրականության ուսուցչիս, համեստ ու խոհեմ մի մարդու, որը մեզ առաջնորդում էր հետաքրքիր գրքերի լաբիրինթոսով, առանց հատուկ մեկնաբանումների: Այդ մեթոդը թույլ էր տալիս նրա աշակերտներին ավելի ազատ ու ինքնուրույն մասնակցել պոեզիայի հրաշքին: Մի խոսքով, գրականության դասընթացը երբեք չպետք է լինի ոչ այլ ինչ, քան ընթերցանության լավ ուղեցույց:
Յուրաքանչյուր այլ հավակնություն ծառայում է միայն երեխաներին ահաբեկելուն: Այստեղ ես հավատում եմ հնարագիտությանը:

Թարգմ. Հակոբ Սիմոնյանի

One Response to “ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ”

  1. Karine Karaxanyan 3 Փետրվարի, 2011 at 11:48 ե. #

    գրականության վատ դասատուները փչացնում են երեխաներին…

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s