Պահոց | 4:12 ե.

ԳԱԲՐԻԵԼ ԳԱՐՍԻԱ ՄԱՐԿԵՍ

3 Փտր

ՊՈԵԶԻԱ ԲՈԼՈՐԻ ՀԱՄԱՐ

Անցայալ տարի իմ մտերիմ ընկերներից մեկի կրտսեր աղջկան գրականության մի ուսուցիչ հայտնել էր, թե ավարտական քննությունը լինելու է «Հարյուր տարվա մենության» շուրջ: Աղջիկը վախեցել էր, որովհետև ոչ միայն չէր կարդացել գիրքը, այլ նաև դեռ ուրիշ, ավելի լուրջ առարկաներից պետք է քննություն հանձներ:
Բարեբախտաբար, նրա հայրն ուներ գրական ծանրակշիռ գիտելիքներ ու բանստեղծական զգացողություն, ինչպես ոչ ոք, և աղջկա հետ այնքան եռանդուն պարապեց, որ սա քննության ներկայացավ գիտելիքներով թերևս ավելի լավ զինված, քան որևէ դասատու: Սակայն դասատուն տվեց մի անսպասելի հարց. ի՞նչ է նշանակում շրջված տառը «Հարյուր տարվա մենության» վերնագրում: Այդ վերաբերում է Բուենոս Այրեսի հրատարակությանը, որի շապիկը Վինսենտե Ռոխոն նկարազարդել էր` վերնագրի մի տառը շրջված, որովհետև այդպես էր հուշել նրա ազատ ու բարձր երևակայությունը: Աղջիկը, պարզ է, չի իմացել` ինչ պատասխանի: Երբ այդ մասին պատմեցի Վինսենտե Ռոխոյին, նա ասաց, որ ինքը նույնպես չէր կարողանա պատասխանել: Այդ նույն տարի իմ որդի Գոնսալոն պետք է պատասխաներ գրականության մի հարցաթերթիկի, որը մշակվել էր Լոնդոնում` ընդունելության քննության համար: Հարցերից մեկը վերաբերում էր աքաղաղի սիմվոլիկային «Գնդապետին ոչ ոք նամակ չի գրում» գրքից: Գոնսալոն, որ շատ լավ գիտեր մեր տան ոճը, այսպես պատասխանեց. «Դա ոսկեձվիկ աքաղաղ էր»:
Ավելի ուշ իմացանք, որ ամենաբարձր գնահատական ստացող աշակերտը պատասխանել էր այնպես, ինչպես իրեն սովորեցրել էր իր ուսուցիչը, որ գնդապետի աքաղաղը ճնշված ժողովրդի խորհրդանիշ է: Այդ իմանալով` ես մեկ անգամ ևս ուրախացա իմ քաղաքական երջանիկ աստղով, քանզի ավարտը, որ ես պատկերացրել էի այդ գրքի համար, կայանում էր իր աքլորի վիզը ոլորելու և նրանից մի լավ ապուր պատրաստելու մեջ:
Տարիներ շարունակ ես հավաքում եմ այդ մարգարիտները, որնցով գրականության վատ դասատուները փչացնում են երեխաներին: Ես գիտեմ մի շատ բարեխիղճ ուսուցչի, որը համարում էր, որ անմարդկային, կոպիտ ու ագահ տատը, որ շահագործում էր միամիտ Էրենդիրային` իր պարտքը մարելու համար, կապիտալիզմի անհագուրդության խորհրդանիշն է: Մի կաթոլիկ պրոֆեսոր ուսուցանում էր, որ չքնաղ Ռեմեդիոսի երկինք բարձրանալը կույս Մարիամի մարմնի ու հոգու համաբարձման բանաստեղծական փոխակերպումն է: Մեկ ուրիշը լավ դասընթաց կարդաց Հերբերտի` իմ պատմվածքներից մեկի հերոսի մասին, որը լուծում էր բոլորի հարցերը և փող էր բաժանում շռայլորեն: «Դա աստծո հիասքանչ այլաբանությունն է»,- ասաց պրոֆեսորը: Բարսելոնցի երկու քննադատ ինձ զարմացրին այն հայտնագործությամբ, թե «Նահապետի աշունը. նույն կառուցվածքն ունի, ինչ Բելլա Բարտոկի երկրորդ կոնցերտը դաշնամուրի համար: Դա ինձ շատ ուրախացրեց, որովհետև հիացմունք եմ տածում Բելլա Բարտոկի, մանավանդ նրա այդ գործի հանդեպ: Սակայն այդ երկու քննադատի բերած զուգահեռը դեռ չեմ կարողանում ըմբռնել: Հավանայի բանասիրական ֆակուլտետի մի դասախոս ժամեր էր նվիրել «Հարյուր տարվա մենության» վերլուծությանը և եկել էր միաժամանակ հաճելի և ճնշող այն եզրակացությանը, որ գիրքը ոչ մի լուծում չի պարունակում: Դա ինձ վերջնականապես համոզեց, որ մեկնաբանման մոլուցքը ժամանակի ընթացքում դառնում է հորինվածքի մի նոր ձև, որը երբեմն հասնում է հիմարության:
Ես պետք է լինեի բավականին պարզամիտ ընթերցող, որ երբեք չմտածեի, թե վիպասանները ուզում են ասել ավելին, քան ասում են: Երբ Ֆրանց Կաֆկան ասում է, որ Գրեգուար Սամսան առավոտյան արթնացել է` փոխակերպված հսկա միջատի, ես չեմ կարծում, որ դա ինչ- որ բանի խորհրդանիշն է: Եթե կա մի բան, որ ինձ իսկապես հետաքրքրել է, այն է, թե դա ինչ տեսակ կենդանի կարող է լինել:
Հավատում եմ, որ իրոք եղել է ժամանակ, երբ գորգերը թռել են, և ջիները բանտված են եղել շշերի մեջ: Հավատում եմ, որ Բաաղամի էշը խոսել է, ինչպես ասում է Ավետարանը, և միայն մի բան եմ ափսոսում, որ չեն ձայնագրել նրան. և կարծում եմ, որ Հեսունավեն ավերել է Երիքովի պատերը, իր շեփորների զորությամբ, և ափսոսում, որ չեն գրառել նրա ավերիչ երաժշտությունը: Հավատում եմ, ի վերջո, որ Սերվանտեսի Վիդրիերա անունով ուսանողը իրոք գտնվել է բաժակում, ինչպես ինքն էր կարծում` խելագարության մեջ, և իրոք հավատում Գարգանտյուայի զվարճալի ճշմարտությանը, որն առատորեն թրջում էր Փարիզի տաճարները: Ավելին, ես հավատում եմ, որ նման այլ հրաշքներ շարունակվում են կատարվել, ու եթե մենք չենք տեսնում դրանք, ապա դա մեծ մասամբ բացատրվում է նրանով, որ խանգարում է այն խավարամոլ ռացիոնալիզմը, որ մեր գլուխը մտցրել են գրականության վատ ուսուցիչները:
Ես մեծ հարգանք ու սեր եմ տածում ուսուցչի մասնագիտության նկատմամբ, նաև տանջվում եմ` տեսնելով, որ նրանք հավասարապես զոհ են դառնում դասավանդման մի համակարգի, որ նրանց ստիպում է հիմարություններ դուրս տալ: Ինձ համար անմոռանալի մարդկանցից մեկն այն ուսուցչուհին էր, որ ինձ կարդալ սովորեցրեց հինգ տարեկան հասակում: Դա գեղեցիկ ու խելոք աղջիկ էր, որ չէր հավակնում իմանալ ավելին, քան կարող էր ու, բացի այդ, այնքան երիտասարդ էր, որ ժամանակի ընթացքում դարձավ ավելի փոքր, քան ես: Նա էր, որ դասարանում մեզ համար կարդաց առաջին բանաստեղծությունները, որոնք ընդմիշտ թունավորեցին իմ ուղեղը: Նույն երախտագիտությամբ հիշում եմ միջնակարգ դպրոցի գրականության ուսուցչիս, համեստ ու խոհեմ մի մարդու, որը մեզ առաջնորդում էր հետաքրքիր գրքերի լաբիրինթոսով, առանց հատուկ մեկնաբանումների: Այդ մեթոդը թույլ էր տալիս նրա աշակերտներին ավելի ազատ ու ինքնուրույն մասնակցել պոեզիայի հրաշքին: Մի խոսքով, գրականության դասընթացը երբեք չպետք է լինի ոչ այլ ինչ, քան ընթերցանության լավ ուղեցույց:
Յուրաքանչյուր այլ հավակնություն ծառայում է միայն երեխաներին ահաբեկելուն: Այստեղ ես հավատում եմ հնարագիտությանը:

Թարգմ. Հակոբ Սիմոնյանի

«Սև ցուցակի» հավակնորդը

3 Փտր

Այսպես կոչված «արաբական հեղափոխությունների» ալիքի ուժգնությունն ու շղթայական ռեակցիան առիթ տվեցին շատերին խորհելու այն մասին, թե դեռ որքան այն կարող է ծավալվել և ուրիշ ո՞ր երկրները կարող են հայտնվել այդ ցնցումների ճիրաններում: Հավանական «զոհերի» ցանկում առավել հաճախ հիշատակվող անուններից մեկն էլ Ադրբեջանն էր: Նման ընտրությունն, ինչ խոսք, պատահական չի լինում: Կանխատեսումների հեղինակներն իրենց կազմած այդ «սև ցուցակում» առայժմ պայմանականորեն ընդգրկում են այն երկրները, որտեղ բացահայտ տոտալիտար ռեժիմ է` ավտորիտար պետությունը հատուկ ատրիբուտներով և կառույցներով, ժողովրդավարական ազատությունների ճնշման ավանդական մեթոդներով: Ինչ խոսք, չի կարելի Եգիպտոսի, Թունիսի կամ մեկ այլ երկրի օրինակը պարզապես վերցնել ու պրոյեկտել մեր տարածաշրջանի վրա, բայց դժվար է նաև լիովին բացառել լուրջ հետևություններ անելու անհրաժեշտությունը: Այս օրերին հաճախ կարելի է լսել այն մասին, թե Եգիպտոսի և մյուս վայրերի սրված իրավիճակն աշխարհաքաղաքական մեծ խաղի մասն է, լուրջ նախագիծ, որը կարող է իր ազդեցությունն ունենալ նաև Հարավկովկասյան տարածաշրջանի վրա: Եվ այն պնդումները, թե կատարվող դեպքերը զուտ սոցիալական հիմքեր չունեն, կարող են կրկնվել աշխարհի այլ անկյուններում, որտեղ առկա են դրա նախադրյալները, հենց այնպես արտասանված բառեր չեն:
Սակայն հատկանշականն այստեղ այն է, որ բուն Ադրբեջանում բոլորվին էլ չեն բացառում ժողովրդի դժգոհության ալիքի սանձազերծման հնարավորությունը, ինչը ոչ միայն «արաբական» դեպքերից, այլև վերջին շրջանում իսլամիստների եւ հիջաբի նկատմամբ այդ երկրի իշխանությունների գործողություններից հետո կարող է իսկապես ահագնանալ: Այդ մասին նույնիսկ պնդում են ադրբեջանցի որոշ փորձագետներ` համոզված, թե «Թունիս-Եգիպտոս» շղթայի հաջորդ կետը հատկապես Ադրբեջանն է: Նրանք նաև հիշեցնում են, որ բոլորովին էլ պատահական չէր այս օրերին Ի. Ալիևի վարչախմբի կողմից ընդդիմադիր մի շարք քաղաքական ուժերի առաջնորդների ու ներկայացուցիչների ձերբակալությունը: (Հիշեցնենք, որ այդ ձերբակալությունները կատարվել էին հունվարի 7-ին` «ապօրինաբար զենք ու զինամթերք պահելու» մեղադրանքով): Նկատենք նաև, որ
Ադրբեջանի պետական հեռուստատեսությունն ու իշխանամետ մամուլը չափազանց քիչ տեղ են հատկացնում Եգիպտոսում տեղի ունեցող իրադարձություններին, ինչը մեծ հաճույքով լրացնում են ընդդիմադիր ԶԼՄ-ները` լայնորեն լուսաբանելով Եգիպտոսի նախագահ Հոսնի Մուբարաքին իշխանությունից զրկվելու գործողությունները: Հենց այս օրերին էր, որ Ադրբեջանի ընդդիմությունը պահանջեց քանդել Մուբարաքի արձանը, որը տեղադրված է Խիրդալան քաղաքում: Վերջիններս նաև պնդեցին, թե անհապաղ պետք է չեղյալ հայտարարել կրթության նախարարության կայացրած որոշումը, որով Բաքվի դպրոցներից մեկին շնորհվել էր Եգիպտոսի առաջին տիկնոջ` Սյուզան Մուբարաքի անունը: Արաբական սցենարից ոգևորվածները շաբաթվա սկզբին բողոքի ակցիա կազմակերպեցին Բաքվին մերձակա Նովխանի ավանում: Նրանց հիմնական կարգախոսը սա էր` «Երեկ` Բեն Ալին, վաղը` Իլհամ Ալին»: Համոզմունքը, որ Ադրբեջանի նախագահը նույն ճակատագրին է արժանանալու, ինչ իր թունիսցի պաշտոնակիցը, այստեղ շատերին է համակել: «2011 թվականը Ադրբեջանում կդառնա ժողովրդավարական բարեփոխումների տարի: Մեր երկիրը լուրջ փոփոխությունների շեմին է»,- պնդում է ընդդիմությունը` պատրաստ այդ նպատակի համար համախմբվել մեկ ընդհանուր դրոշի տակ: Նոր ձևավորված «Հանրային խորհուրդ» ժողովրդավարական քաղաքացիական շարժման թիվ մեկ նպատակն այժմ դա է: Շարժումն առայժմ կոչ է անում նոր խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնել Ադրբեջանում` երկրում թունիսյան և եգիպտական սցենարներից խուսափելու համար, սակայն սպառնում է անցնել առավել ակտիվ գործողությունների: Մեկ այլ ընդդիմադիր ուժ` «Մուսավաթ» կուսակցությունը նույնպես հայտարարել է, որ իշխանությունները պետք է փոխվեն ընտրությունների միջոցով: «Եթե իշխանությունները չիրականացնեն այս գործընթացը, ժողովուրդը ոտքի կկանգնի: Բայց այդ ժամանակ արդեն շատ ուշ կլինի իշխանությունների համար, և իրադարձությունները կծավալվեն Եգիպտոսի փորձի համաձայն»,- ասել են նրանք:
Հասկանալի է, որ Բաքվի իշխանություններն այդպես չեն կարծում: Կառավարող «Ենի Ազերբայջան» կուսակցությունը օրերս հայտարարեց. «Այսօր Ադրբեջանում հասարակական-քաղաքական կայունություն է, և մենք չենք կանխատեսում երկրում այնպիսի իրադարձություններ, ինչպիսիք տեղի են ունենում Թունիսում և Եգիպտոսում»: Վերնախավը պնդում է, որ ինչպես երկրի ներսում, այնպես էլ նրա սահմաններից դուրս կան մարդիկ, ովքեր չեն ցանկանում կայունություն Ադրբեջանումու հենց նրանք էլ սադրում են բողոքի գործողությունները Բայց իշխանավորներն առայժմ լռում են այն մասին, թե որքան հոգս ու դառնություն են պատճառել այդ խռովությունները Բաքվի պաշտոնյա օլիգարխներին: Բանն այն է, որ շատերն արաբական երկրներում տնօրինում են խոշոր բիզնեսի ու սեփականության, և այժմ այդ հարստության կորցնելու վտանգը խուճապ է հարուցել:
Այս ամենն, իհարկե, դեռ չի նշանակում, թե Ադրբեջանն իսկապես դատապարտված է, իսկ Ալիևի իշխանությանը հաշված օրեր են մնացել: Մեծ է հավանականությունը, որ էական ոչինչ էլ չի կատարվի այդ երկրում: Բայց դրանով հանդերձ արժե ի գիտություն ընդունել ազդեցիկ «Bloomberg» գործակալության վերլուծաբանների կարծիքը, որոնք գրում են. «Նախագահի լիազորությունների սահմանափակումների վերացումից հետո Իլհամ Ալիևը կարող է երկար տարիներ մնալ իշխանության գլուխ: Դա կարող է իշխող վերնախավի և բնակչության կենսամակարդակների միջև մեծ ճեղքվածք ունեցող Ադրբեջանում բերել զանգվածային ժողովրդական բողոքների»: Իսկ ահա Ավգուստի համալսարանի պրոֆեսոր, Ադրբեջանի հարցերով փորձագետ Մայքլ Տկաչիկի դիտարկումների համաձայն, Ադրբեջանի նման երկրներում, ուր առկա է տնտեսական հետամնացությունն ու կոռուպցիայի բարձր մակարդակը, այդ գործոնները ավելի շատ բան կարող են անել, քան ընդդիմությունը:
Մնում է սպասել և տեսնել, թե կողմերից ո՞վ է իրավացին և ի՞նչ ընթացք է նախատեսել պատմության անիվը այդ երկրի համար:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՊՈԼ ԿԼՈԴԵԼ

3 Փտր

ՀԵՆՑ ԿՅԱՆՔԸ
(հատված)

Երկար և ծխացող լռությունից հետո,
Բազում օրեր ծուխ ու աղմուկից անվերջ ծխացող քաղաքների
ահռլի լռությունից հետո,
Շնչառությունը հերկվող հողի և հևքը ոսկեզօծ մեծ քաղաքների,
Հանկարծ նորից Հոգին, հանկարծ շոինչը նորից,
Հանկարծ խուլ բաբախյունը սրտի, հանկարծ խոսքը տրված,
հանկարծ շունչը հոգու, վայրկենական հափշտակությունը,
Հոգու տիրապետությունը հանկարծ:
Ինչպես մթնամած երկնքում, երբ դեռ չի ճայթել կայծակի շանթն առաջին,
Հանկարծ Զևսի քամին պտտահողմի մեջ
հարդն ու փոշին խառնած գյուղի բոլոր լվացքներին:

Տեր իմ, դու որ սկզբում բաժանեցիր բարձրյալ ջրերը ստորին ջրերից,
Եվ այդ ջրերը, որ ասում եմ, դարձյալ բաժանեցիր`
զատելով խոնավասույզ ջրերից,
Անջրդին, ինչպես երեխան` մայրական մարմնից արգավանդ,
Հողը բորբ-կաթոգին, քնքուշ-շերտադարս ու սնված կաթով անձրևի,
Եվ որ ցավի ժամանակ, ինչպես արարման օրը,
քո ամենակարող ձեռքով վերցնում ես
Մարդկային կավանյութը, և ամենուստ ցայտում է հոգին
քո մատների արանքներից,
Նորից երկրային երկարաձիգ ճամփաներից հետո,
Ահավասիկ Ներբողը, ահա այս մեծագույն և նորընծա Ներբողը տրվում է քեզ,
Բնավ ոչ իբրև սկսվող մի բան, այլ կամաց-կամաց, ինչպես ծովը առկա,
Ծովը մարդկային բոլոր խոսքերի, որի մակերեսն առանձին տեղերում
ճանաչվում է մշուշի տակից ելնող մի շնչով
կամ մայրապետ լուսնի խաթուն ցոլանքով…

… Ոչ նավազը,
Ոչ Ձուկը, որ մի այլ ուտվելիք ձուկ է hմայում,
քարշ տալիս իր ետևից, այլ հենց բանը, և ամբողջ տակառը, և կենդանի երակը,
Եվ հենց ջուրը, և տարրը հենց:
Խաղեր եմ անում, հրճվում:
Ես կիսում եմ ազատությունը ամենագո ծովի:
Ջուրը
Միշտ գալիս է վերագտնելու ջրին,
Կազմելու միասնական մի կաթիլ:
Եթե ես ծով լինեի` միլիարդավոր ձեռքերով խաչված
նրա երկու մայրցամաքներին,
Ամբողջ որովայնով զգայի ձգող ուժը երկնքի և անշարժ արևի,
ինչպես վառվող պատրույգը բուժապուլիկի տակ,
Իմանալով սեփական քանակս,
Այս ես եմ, կրակում եմ, կանչում եմ բոլոր արմատներս, Գանգեսը, Միսսիսիպին,
Օրենքի խիտ մազափունջը, Հռենոսի երկար թելը, Նեղոսն իր կրկնակի բուշտերով,
Եվ գիշերային առյուծը լակող, և ճահիճները,
և ստորգետնյա տիղմերը, և կլոր սիրտը, որ լի է մարդկանցով,
որոնք իրենց պահն են ապրում:
Ոչ թե ծովը, այլ ես եմ հոգին, և ինչպես ջուրը
Ջրին, հոգին գտնում է հոգուն,
Հոգին, գաղտնի շունչը,
Հոգին արարիչ, որ ծիծաղեցնում է, կյանքի հոգին
և թոքային մեծ շնչառությունը, հոգու ազատ արձակումը,
Որ խուտուտ է տալիս, արբեցնում է և ծիծաղեցնում:
Օ, սա առավել քան կենդանի է և աշխույժ, ցամաքում մնալու վախ չկա:
Որքան ավելի եմ խրվում հեռվում, այնքան ավելի անհաղթահարելի է դառնում
անդունդի առաձգականությունը…

Թարգմ. Աննա Հակոբյան

ՕՐՀԱՆ ՓԱՄՈՒԿ

3 Փտր

Գրողի գաղտնիքը ոչ թե ներշնչանքն է, քանզի երբեք պարզ չէ, թե այն որտեղից է հայտնվում, այլ համառությունն ու համբերատարությունը: Թուրքական հիանալի ասացվածքը` ասեղով հոր փորել, ինձ թվում է, ասվել է` մտքում գրողին ունենալով: Հին պատմություններից հավանում եմ Ֆարհատի համբերատարությունը, որ հանուն սիրո լեռներն էր հորատում. ինձ համար հասկանալի է: Իմ վեպում` «Անունս Կարմիր է», գրել եմ հնօրյա պարսիկ մանրանկարիչների մասին, որ տարիներ շարունակ նույն ձին նկարել են միևնույն կրքով` մտապահելով յուրաքանչյուր գիծը, այնպես որ կարող էին հրաշագեղ այդ ձին վերակերտել նույնիսկ փակ աչքերով, և գիտեի, որ խոսում եմ գրողի մասնագիտության ու կյանքիս մասին: Եթե գրողը սեփական պատմությունն է անում, պարտավոր է դանդաղ պատմել, իբր խոսում է ուրիշների մասին, եթե զգում է, որ հոգում ահագնանում է պատմելու ցանկությունը, և սեղանի առաջ պետք է նստի ու համբերատարությամբ նվիրվի այս արվեստին, այս արհեստին, նրան առաջին հերթին անհրաժեշտ է հուսադրել: Ներշնչանքի փերին (որ կանոնավոր այցելում է մի մասին և միայն հազվադեպ` մյուսներին) բարեհաճ է հուսառատների և համարձակների նկատմամբ, այդ ժամանակ է գրողը հատկապես միայնակ և առավել կասկածանքով է վերաբերվում իր ջանքերին, երազանքներին ու գրածի արժեքին` մտածելով, որ իր պատմությունը հենց միայն իր պատմությունն է, և այդ պահերին փերին որոշում է նրան շնորհել պատմություններ, կերպարներ ու երազներ, որ պատկերելու են այն աշխարհը, որը գրողը ցանկանում է կերտել: Երբ հետադարձ հայացք եմ նետում գրքերին, որոնց նվիրել եմ ամբողջ կյանքս, առավել զարմացնում են այն պահերը, երբ զգացել եմ, որ ինձ հրապուրած ու երջանկացրած նախադասությունները, երազանքներն ու էջերը կարծես սեփական երևակայությանս ծնունդը չեն, օտար մի ուժ է գտել և մեծահոգաբար նվիրել ինձ:

* * *
Գրող դառնալու համար միայն համբերությունն ու աշխատասիրությունը բավարար չեն. պետք է զգաս, որ հարկադրված ես խուսափել ամբոխից, ընկերներից, կանոնավոր, առօրյա կյանքից և ստիպված ես փակվել սենյակում: Երազում ենք համբերության և հույսի մասին, որպեսզի ի վիճակի լինենք մեր գրվածքներում ավելի խոր աշխարհ կերտել: Սակայն սենյակում փակվելու փափագն է, որ գործի է դրդում: Անկախ գրողի այս տեսակի, ով սեփական գրքերն ընթերցում է հոգեկան բավարարության համար, ով ականջ դնելով միայն սեփական գիտակցության ձայնին` բանավիճում է այլոց բառերի հետ, ով զրույցի բռնվելով սեփական գրքերի հետ` զարգացնում է սեփական մտքերը և սեփական աշխարհը, գրողի այս տեսակի նախակարապետը, ամենայն հավանականությամբ, Մոնտենն է` ժամանակակից գրականության ամենավաղ շրջանում: Մոնտենն այն գրողն էր, որին հաճախ էր անդրադառնում հայրս, գրող, ում խորհուրդ էր տալիս կարդալ: Շատ կցանկանայի ինձ տեսնել այն գրողների շարքում, ովքեր, աշխարհի որ մասում էլ գտնվեն` Արևելքում, թե Արևմուտքում, կողմ են քաշվում հասարակությունից և գրքերի հետ փակվում են սենյակում: Իսկական գրականության մեկնակետն այն մարդն է, ով գրքերն առած փակվում է սենյակում:

* * *
Բոլորս էլ չափազանց կարևորում ենք կենտրոնակիր աշխարհի գաղափարը: Մինչդեռ այն, ինչը մեզ հարկադրում է տարիներ շարունակ փակվել մեր սենյակում, որպեսզի գրենք, վերջում հակառակ հավատն է ներշնչում. վստահություն, թե մի օր մեր գրվածքներն ընթերցելու և հասկանալու են, որովհետև ամբողջ աշխարհի մարդիկ նման են իրար: Բայց սա, որ գիտեմ թե իմ և թե հորս գրվածքներից, տհաճ լավատեսություն է, սահմանից այն կողմն ուղարկվելու, դուրս թողնվելու զայրույթից առաջացած վախի հետևանք: Սեր և ատելություն, որ ամբողջ կյանքում Դոստոևսկին տածում էր Արևմուտքի հանդեպ, ես էլ բազմաթիվ առիթներով նույն զգացումն եմ ունեցել: Բայց եթե հաջողել եմ ըմբռնել հիմնական ճշմարտությունը, եթե լավատեսության պատճառ ունեմ, արդյունքն է այն բանի, որ մեծ գրողի հետ ճամփորդել եմ Արևմուտքի հանդեպ նրա սեր-ատելություն հարաբերության միջով` տեսնելու նոր աշխարհը, որ նա կերտել է մյուս կողմում:
Բոլոր գրողները, որ կյանք են նվիրաբերել այդ աշխատանքին, տեղյակ են այս իրողությունից, ինչպիսին էլ լինի նախնական նպատակը, տարիների գրողական հուսառատ աշխատանքի արդյունքում կերտած աշխարհը, ի վերջո, այլ` բոլորովին նոր վայր կտեղաշարժվի: Մեզ կհեռացնի սեղանից, որի մոտ աշխատել ենք թախծոտ կամ զայրացած, կտանի թախիծից և զայրույթից անդին, դեպի մեկ այլ աշխարհ… Այս մյուս աշխարհը դյութում է մեզ ինչպես ցամաքը, որ դանդաղ ձև է ստանում` անշտապ բարձրանալով մառախուղի միջից և փայլելով պերճաշուք գույներով` երկարատև ծովային ճամփորդությունից հետո հանկարծակի հայտնված կղզու նման:

«Նարցիս» հանդեսից

%d bloggers like this: