Պահոց | 2:42 ե.

Սահակաշվիլիի, խաչապուրիի և այլ խնդիրների շուրջ

18 Հնվ

Հաստատվեց տեղեկությունն այն մասին, որ Վրաստանի նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին հունվարի 22-ին երկօրյա պաշտոնական այցով կժամանի Հայաստան: Նրա ժամանման լուրը ցնծության աղաղակներով չընդունվեց: Վրացական կողմն էլ իր հերթին չկարողացավ այցն արժևորելու համար ավելի խելամիտ փաստարկ գտնել, քան միտքն այն մասին, թե դա կարևոր է, որովհետև 2011-ի իր առաջին այցը նախագահը կատարում է Հայաստան, ուրեմն դրանով ընդգծվում են երկու երկրների բարեկամական հարաբերությունները: Նկատենք, որ բառացիորեն նույն միտքը օրերս գործածվեց վրացի արտգործնախարար Գրիգոլ Վաշաձեի` Բաքու կատարած այցելության ժամանակ: Թե այդ պատրաստի դեղատոմսն ու ժամանակի ընտրության առանձնահատկությունները որքանով են նպաստելու մեր կապերի բերելավմանը, սա թողնենք վրացական պատվիրակության խղճին, որի կազմում լինելու է նույն Վաշաձեն, այլ պաշտոնական անձիք: Ոչինչ չասելու պես ասվում է նաև, որ Երևանում Սահակաշվիլիի հանդիպումների ընթացքում քննարկվելու են կողմերի միջև հարաբերությունների խորացման հարցերը, այդ թվում՝ տնտեսական ու քաղաքական ոլորտներում: Բայց ամեն կարգի բառային կուտակումներից այն կողմ գոյություն ունեն իրական մտադրությունները, ինչի շուրջ էլ հարկ է, որ Հայաստանը մտահոգվի: Այդօրինակ նպատակների թվում կարելի է դասել վրացիների համարյա բոլոր տարածաշրջանային ծրագրերը, որոնք սովորաբար կյանքի են կոչվում առանց Հայաստանի մասնակցության, թեև Թբիլիսիիում սիրում են անընդհատ խոսել հարավկովկասյան երեք պետությունների համատեղ հնարավորություններն ի մի բերելու մասին: Ճիշտ նույն կերպ Վրաստանի ԱԳ նախարարը Բաքվում հեռակա դասեր էր տալիս առ այն, թե իբր մենք շատ ժամանակ ենք կորցրել, և այժմ պետք է ըմբռնենք, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը հարկավոր է լուծել միջազգային նորմերի հիման վրա: Իսկ հետո պարզվեց, որ, ըստ նրա, Վրաստանը միշտ կարևոր դեր է խաղացել հայ-ադրբեջանական երկխոսության մեջ: «Հարավային Կովկասի երեք պետությունները պետք է միասնականորեն հանդես գան, տնտեսական ակտիվություն ցուցաբերեն, որպեսզի կարողանան ինտեգրվել եվրոպական կառույցներին: Ես նույնիսկ կարող եմ խոսել վրաց ժողովրդի անունից, որ մենք հույս ունենք, Հայաստանի ու Ադրբեջանի միջև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի կամ որևէ այլ միջազգային կազմակերպության միջնորդությամբ հակամարտությունը կստանա իր լուծումը», — ասել էր Վաշաձեն` հավելելով, թե Վրաստանը միշտ պատրաստ է միջնորդի դեր ստանձնել ղարաբաղյան հիմնախնդրի լուծման համար:
Ու հենց այս կետից էլ սկսվեց ամենահետաքրքիրը: Մինչ շատերը ջանում էին ընկալել վրացական նորարարության գաղտնիքները, այդ երկրի ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն շտապեց արագ
սրբագրել իր շեֆի ճակատագրական վրիպումը` հայտարարելով, որ Վաշաձեն հայտարարություններ չի արել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման գործում Վրաստանի՝ որպես միջնորդի, հանդես գալու մասին, թեև Թբիլիսիի համար շատ կարևոր է այդ հիմնախնդրի լուծումը: Իսկույն հասկանալի դարձավ, որ Թբիլիսին ոչ միայն չի պատրաստվում գեղեցիկ խոսքերից այն կողմ անցնել, այլև, մեծ հաշվով, նրա շահերից չի բխում մեր և ադրբեջանցիների հաշտությունը, քանի որ այս պարագայում հարևանների գժտության պտուղները ճաշակելու հնարավորությունը կհավասարվի զրոյի, իսկ Վրաստանի համար նման հեռանկարը ոչ մի լավ բան խոստանալ չի կարող:
Այստեղ խիստ տեղին կլինի վերհիշել, որ երբ չարաբաստիկ WikiLeaks-ի կողմից հրապարակվեցին 2008 թ. վրաց-օսական պատերազմի մանրամասների հետ կապված դիվանագիտական փաստաթղթերը, ինչպիսի մանրամասներ հայտնի դարձան մեր դրացի բարեկամի մասին: Այն օրերին նույնիսկ ԱՄՆ դեսպանատունը չէր թաքցրել իր զարմանքը, երբ Վաշինգտոն առաքած հեռագրում գրում էր. «Հայաստանի արտգործնախարարը Վրաստանի վերաբերմունքը որակել է որպես «թշնամական»: Համաձայն նույն հեռագրի` ԱԳ ղեկավարը ամերիկացի դիվանագետին հայտնել էր, որ Երևանը փորձում էր օգնել Վրաստանին և մտադիր էր 4000 փախստական ընդունել, միջանցք ստեղծել միջազգային մարդասիրական օգնության համար: «Էլ ի՞նչ են ուզում մեզանից»,- Հայաստանի ԱԳ ղեկավարի խոսքերն էր մեջբերում WikiLeaks-ի հրապարակած փաստաթուղթը:
Իսկ վրացիները միշտ էլ առավելագույնն են ուզում: Ահա այժմ էլ, Սահակաշվիլու ժամանումից օրեր առաջ վրացական մամուլը հեղեղվեց նյութերվ այն մասին, թե Երևանում քննարկվելիք հարցերի թվում Վրաստանի ղեկավարը մտադիր է բարձրացնել հայկական արտադրողների կողմից «սեփականացված» վրացական բրենդների արտասահմանում իրացման խնդիրը: Վկայակոչելով Ֆրանսիայում ապրող վրացիներին, նրանց թերթերը գրում էին, որ Ֆրանսիայի մանրածախ ցանցերում վրացական բրենդները վաճառվում են հայկական արտադրանքի անվան տակ: Մասնավորապես, «Սապերավի» գինին իրացվում է որպես հայկական ըմպելիք: Ւբրև «հայկական հրաշք» են վաճառվում վրացական չուրչխելին, վրացական ազգային վառարանի «տոնե» հացը, ավանդական վրացական խաչապուրին ու այսպես շարունակ: Նշվում էր նաև, որ նմանօրինակ վիճակ է ԱՄՆ-ում ևս, որտեղ, օրինակ, վրացական հանքային «Բորժոմի» ջուրը վաճառվում է որպես Հայաստանի արտադրանք: Ճիշտ է, հայկական կողմն անմիջապես հերքեց այդ մեղադրանքները` հայտարարելով, որ հայերն այլոց բրենդների կարիքը չունեն, իսկ Հայաստանի հայրենական ապրանք արտադրողների միության նախագահ Վազգեն Սաֆարյանը վիրավորված վրա բերեց, թե «մեզ մերն էլ հերիք է, դրանք բավական ճանաչված են միջազգային շուկաներում ու չեն զիջում վրացականներին», սակայն Թբիլիսիի համար այս հերքումները որևէ արժեք չունեն, քանի որ գլխավոր նպատակն ամեն անգամ միշտ նույնն է. Հայաստանի համար ստեղծել արհեստածին խնդիրներ և դրանց կարգավորման անվան տակ հավելյալ միավորներ հավաքել:
Ինչ խոսք, Սահակաշվիլին նաև գիտի, որ Երևանում իրեն սպասվում է ոչ այնքան հաճելի զրույց Ջավախքին ու Վրաստանում ապրող հայերին առնչվող թեմաների շուրջ: Նկատենք, որ մեր ԱԳՆ 2010 թվականի գործունեության վերաբերյալ հաշվետվության մեջ կար հավաստիացում այն մասին, թե հայ-վրացական բանակցությունների ընթացքում մշտապես քննարկվել են վիրահայությանը հուզող խնդիրները: Կնշանակի` սպասվող հանդիպման օրակարգը նույնպես բովանդակային իմաստով փոփոխությունների չի ենթարկվի` վրացական պատվիրակությանը ստիպելով պատասխան գտնել մի շարք ցավոտ հարցերի առթիվ: Եվ հավանաբար նման լարված զրույցի հեռանկարն էր պատճառը, որ Հայաստան գալուց առաջ Սահակաշվիլին փորձ արեց պարպել ավելորդ լիցքերը, այցելեց հայկական եկեղեցի ու այնտեղ` դիմելով հավաքվածներին ասաց, թե «վիրահայերը Վրաստանի ազգային ամբողջության անբաժան մասն են ու մեծ դեր ունեն Վրաստանի պետականության զարգացման գործում»: Իր նախագահի օրինակով էլ Համայն Վրաստանի կաթողիկոս-պատրիարք Իլիա Երկրորդը հանկարծ որոշեց ընդունել տեղի հայ համայնքի ներկայացուցիչները և հույս հայտնել, որ բազում անգամներ Ամենայն Հայոց կաթողիկոսի այցը ձախողելուց հետո նա այս տարի պատրաստ է ջերմորեն ընդունել Գարեգին Երկրորդին:
Ահա այսպես եղբայրաբար, անկաշառ ու ազնիվ պահվածքով են հարևան երկրում ընդունում մեզ և կամ հյուր գալիս:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՐԵՎԵԼԱՀԱԿՈՒԹՅՈՒՆ

18 Հնվ

Եվրոպան որպես օտարածին բույս, աճել է Ասիայի վիթխարի մարմնի վրա: Նա միշտ էլ սնվել է նրա հյութերով: Եթե լայնորեն բացենք Հին Աշխարհի կիսագնդերը, Եվրոպան պատկերանում է որպես Ասիայի քարքարոտ անպարագրելի ամայուտներում աճած կանաչ ու հյութալի կակտուս: Ամենայն կենարար հոսանքները` կրոնը եւ արվեստը, նա խմում էր նրա ավելցուկից:
Հունաստանը հասակ է առնում փոքրասիական թագավորությունների հագեցած կյանքից, ինքնադրսեւորվում է վանող ուժերով, գիտակցում է իրեն պարսիկների դեմ պայքարով, նրա ծաղիկը լայնորեն բացվում է հնդկական չամպուկիի հանգույն, մակեդոնական կայծակի լույսի ներքո, որն ակնթարթորեն լուսավորում է Ասիայի հեքիաթային գիշերը: Հռոմը լոտոսի պես լողում է ողողված ու սատարված Ասիայի վիթխարի ջրերով, որոնք հետագայում կծածկեն նրան: Ժողովուրդների գաղթից հետո Արեւելքը հեղեղում է Միջերկրական ծովը: Եվրոպայի դալար երեք սնուցող արմատները` Պիրենեյանը, Ապենինյանը եւ Բալկանյանը, ընկղմվում են իսլամի կենարար հեղուկի մեջ, եւ վիրավորված ու վայրենացած Եվրոպան նրանց միջոցով վերստին լցվում է կենաց ուժերով:
Եվ այդ ժամանակվանից ի վեր մինչեւ վերջին տարիները մուսուլմանական Արեւելքը միջանկյալ միջավայր է ծառայում Եվրոպայի եւ այն ծայրագույն Ասիայի միջեւ, որի հետ մենք սկսեցինք անմիջականորեն դեմ առ դեմ կանգնել միայն վերջին օրերս: Պատմական Արեւելքը Եվրոպայի համար մահմեդական Արեւելքն է` Լևանտը: Նրան հարած Եվրոպայի զգայարանները, ինչպիսիք են Բյուզանդիան, Վենետիկը, Ճենովան, Ֆանագուստան, ներկված են առանձնահատուկ ոսկեթույր բրոնզափառով, որը հուզում է եվրոպացու հոգին: Ցամաքող 19-րդ դարում Լեւանտի նկատմամբ եվրոպական արվեստի վերաբերմունքը դրսեւորվեց արեւելահակության մեջ:
Արևելասիրությունը ռոմանտիզմի մասնակի դրսեւորումներից մեկն էր: Արվեստում «արեւելասիրության» ծնունդը նշանավորում է այն պատմական պահը, երբ Արեւելքի հետ Արեւմուտքի օրգանական կապը խզվում է: Արևելասիրությունը կողքանց, կողմնակի դիտորդի աչքով, դեպի Արեւելք ուղղված հայացք է: Եվրոպան մոռանում է իր որդիական առնչությունը Ասիայի հետ: Մանկիկին մորը կապող պորտալարը կտրվել է: Բույսն այլեւս չի զգում կարիքն արմատների, որոնց վրա ինքն է աճել: Արևելահակությունը դրսևորվեց ռոմանտիկների մեջ, թեեւ նրա տարրերը, ինչպես եւ ռոմանտիզմի տարրերը, արդեն ակնհայտ էին 18-րդ դարում: Նվաճողը, ճամփորդը, արկածներ որոնողը Բայրոնի ժամանակվանից սկսում են դառնալ զբոսաշրջիկներ, հետաքրքրվող ու ներողամիտ դիտորդներ, սիրային միջադեպերի եւ հազվագյուտ հոտավետ բաների հավաքորդներ: Ռոմանտիկները (ավաղ) եղել են Արևելքի գրեթե առաջին զբոսաշրջիկները, որոնք ուղեւորվել են տեսնելու նրա տեսարժանությունները: Արևելասիրության զարգացման մեջ գեղանկարչությունը եւ իրականությունն ընթանում են զուգահեռաբար, գրեթե միաձուլվելով, բանաստեղծներն Արևելքը պատկերելու համար դառնում են գեղանկարիչներ, գեղանկարիչները` բանաստեղծներ: Ամենքն ասում են, որ Արևելքի հետ արվեստի օրգանական կապը խզվեց: Փոխանակ արեւելյան ստեղծագործության մեթոդներն ընդունելու, նրանք տեսնում են գեղապատկերային սյուժեների եւ թեմաների ցրոնքը: Դելակրուան, Դեկանը, Ֆրոմանտենը իրենց զուտ արեւելյան վարպետությունն են կիրառում Արևելքի զգայացունց բնապատկերները, natures mortes-ները վրձնելու համար, զենքի եւ հանդերձանքի ու ավել կամ պակաս չափով վարպետորեն համակցված մանեկենների, երբեմն էլ՝ բնորդների վրա հագցված զգեստների թանգարան, դրանում է նրանց ողջ արևելահակությունը: Այդ գեղանկարիչները կանգնած են եվրոպական վարպետության տարբեր աստիճանների վրա, սակայն Արևելքի նկատմամբ նրանց վերաբերմունքը քիչ է տարբերվում: Նրանք կարող են տալ լավ, երբեմն՝ նույնիսկ հանճարեղ «գեղանկարչության պատառներ», բայց դրանցում չկան իրենց նախահայրենիքի կենդանի ջրերից ըմպող արմատներ:
Դրանում է արեւելահակության բնածին անզորությունը: Նա երբեք չի եղել կենդանի շիթ, նա մահացածության ախտանիշ է եղել:
ՄԱՔՍԻՄԻԼԻԱՆ ՎՈԼՈՇԻՆ

Թարգմ. Վարդան ՖԵՐԵՇԵԹՅԱՆ

%d bloggers like this: