Պահոց | 10:25 ե.

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

30 Դկտ

ՀԱՎԵՐԺՈՒԹՅՈՒՆԻՑ ԵԿԱԾԸ
ԹՈՂ ԳՆԱ ԴԵՊԻ ՀԱՎԵՐԺՈՒԹՅՈՒՆ
(բանաստեղծի խոսքը` արտասանված Երևանի ծննդյան 2500-ամյակի առթիվ)

Սիրելի՛ երևանցիներ, թանկագի՛ն հյուրեր,
Այսօր մեզ համար կրկնակի տոն է. մենք հանդիսավորությամբ և հպարտության օրինական զգացումով նշում ենք մեր մայրաքաղաքի` աշխարհիս հնագույն քաղաքներից մեկի ծննդյան 2750-ամյակը: Ծննդյան օրեր տոնելիս հոբելյարները, ինչպես գիտենք բոլորս, նվերներ են ստանում` զավակը ծնողներից, եղբայրը իր եղբայրներից. դարավոր, բայց նաև պատանի Երևանը, իր ծննդյան 2750-ամյակի առթիվ, մեծարժեք նվեր է ստացել իր եղբայր Մոսկվայից: Հայաստանի Հանրապետությունը իր ծնողից` Սովետական Միությունից ստացել է նվերներից ամենաթանկը` Լենինի շքանշան: Եկե՛ք բոլորս իրար շնորհավորենք այս թանկագին նվերի առթիվ:
Մենք այստեղ հավաքվել ենք մի սրբազան արարողություն կատարելու. բացելու 2750-ամյա Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման թանգարանը: Օտարներն են ասել և շատ ճիշտ են ասել, որ Հայաստան կոչված երկիրը մի վիթխարի թանգարան է բաց երկնքի տակ: Ուրեմն մենք եկել ենք այստեղ, Հայաստան կոչված վիթխարի թանգարանում և՛ս մի նոր թանգարան բացելու, մի նոր թանգարան, որպեսզի ծածկի տակ առնի մեր բաց երկնքի տակ սփռված, մեր փոքրիկ հողի ծալքերում պեղված, մեր անսահման գանձերի մի առանձնահատուկ մասը միայն, ա՛յն ամենը, ինչ կապված է մեր մայրաքաղաքի հիմնադրման հետ:
Մենք այն ժողովուրդն ենք, որ մայրաքաղաքներ շատ է տեսել, և սրա մեջ է, եթե կուզեք, մեր ժողովրդի դարավոր ողբերգությունը: Որովհետև երջանիկ են այն ազգերը, որոնք իրենց պատմության ընթացքում մեկ կամ ընդամենը մեկ-երկու մայրաքաղաք են ունենում: Դա նշանակում է, որ տվյալ ազգը ունեցել է պատմական զարգացման քիչ թե շատ կանոնավոր ընթացք, տնտեսական և քաղաքական կյանքի քիչ թե շատ կայուն վիճակ: Իսկ մենք, կրկնում եմ, մայրաքաղաքներ շատ ենք ունեցել, ստիպվա՛ծ ենք ունեցել, ունեցել ենք, որովհետև նախկին մայրաքաղաքը ավերել են, հիմնահատակ արել: Ու մեզ մնացել է փլատակներով հպարտանալու զգացմունքը միայն, որ հպարտության վսեմ զգացմունքի վերջին տեսակն է և ո՛չ առաջին:
Թվում է, թե սխալված չեմ լինի, թվում է, թե բոլորիդ անունից խոսած կլինեմ, եթե ասեմ, որ այս հանդիսավոր պահին, Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման թանգարանի պաշտոնական բացման պահին, մեզ պիտի համակի, նախ և առաջ, հետևյա՛լ զգացումը, թո՛ղ այսուհետև մեր ազգային կյանքը ընթանա այնպե՛ս, որ մենք այլևս չունենանք նոր մայրաքաղաք, որ Երևանը լինի՛ և մնա՛ մեր վերջին մայրաքաղաքը սրբազան Արարատի հայացքի ներքո, Այրարատյան աշխարհի կենտրոնում, Թեյշեբայինի, Արմավիրի, Արտաշատի, Վաղարշապատի, Դվինի, մեր նախկին մայրաքաղաքների հարևանությամբ:
Մեր մայրաքաղաքը Հռոմից էլ հին է: Բայց մենք ինքներս մեզ և մեր թանկագին հյուրերին հնություններ ցույց տալու քիչ բան ունենք մեր մայրաքաղաքում: Այս է՛լ բացատրվում է մեր ազգային ծանր ճակատագրով: Կարելի է վստահորեն ասել, որ Երևանի 2700 տարին ավելի քիչ բան է թողել մեզ, քան վերջին 50 տարին: Ուստի մեզ, այս հանդիսավոր արարողության պահին, պիտի համակի մի երկրորդ զգացում և՛ս: Թո՛ղ մեր սիրելի և սիրասուն մայրաքաղաքը ապրի մի այնպիսի՛ բարեբախտ կյանքով, որ նրա կառուցված, կառուցվող և կառուցվելիք շենքերն ու կոթողները հավերժելով հավերժեն` խուսափելով ինչքան տարերային աղետներից, նույնքան և ավելի պատերազմական արհավիրքներից: Արհավիրքներից և աղետներից թո՛ղ հեռու մնա ամե՛ն մոտիկ ու հեռու ապրող ժողովուրդ, ամե՛ն երկիր և նրանց շարքում` նաև դարերով տանջված մեր հողը և մեր գուրգուրանքի ու փայփայանքի, մեր հպարտության ու հույսի առարկան` մեր սիրելի հոբելյարը` Էրեբունի-Երևանը:
Հավերժությունից եկածը թող գնա դեպի հավերժություն:
ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ
1968թ., հոկտեմբեր
Երևան

(Առանձնակի շնորհակալություն Հրաչյա Իվանյանին` ամբողջական տեքստի և լուսանկարի համար)

Իրանը պատրաստվում է նոր տարի թևակոխել նոր կերպարով

30 Դկտ

Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադը ողջ աշխարհի քրիստոնյաներին շնորհավորեց Նոր տարվա կապակցությամբ և մաղթեց հաջողություն ու բարգավաճում գալիք տարում: Իր հայտարարությունում նա նշեց, որ եթե մարդիկ ուզում են վերացնել սոցիալական, քաղաքական և տնտեսական բոլոր անհարթությունները, ուրեմն պետք է « հետևեն հին մարգարեներին, ովքեր ձգտել են միայն սիրո և արդարության»: Սակայն Իրանի նախագահը ոչ մի խոսք չասաց այն մասին, որ Իրանի քրիստոնեական համայնքի ինը ներկայացուցիչներ (նրանցից չորսը հայեր են) առանց մեղադրանքի արդեն երեք ամիս գտնվում են բանտում միայն այն բանի համար, որ զբաղվել են Ավետարանի քարոզով: Իսկ աստծո խոսքի տարածումը, պարզվում է, ոչ թե դիտվում է ձգտում սիրո և արդարության, այլ համարվում «ոտնձգություն Իրանի Իսլամական Հանրապետության պետական կարգի դեմ»: Այս իմաստով միշտ չէ, որ մեր հարևան երկրում խոսքն ու գործը համահունչ են: Վերջին մի քանի օրերի ընթացքում այստեղ իրականացված մահապատիժների մեծ մասը արդարության խիստ պակաս էին զգում, մի արդարություն, ինչի ջատագով Ահմադինեժադը ամեն անգամ այդ բանը հասկանում է յուրովի:
Սակայն տարեվերջին Իրանի նախագահի ուշադրության կենտրոնում գտնվող գլխավոր հարցը վստահաբար այդ մարդկանց ճակատագիրը չէր, այլ այն մեծ ձեռքբերումը, որին հասել էր Իրանը, և այդ իսկ պատճառով էլ նախագահը հարկ համարեց անձամբ ավետել դրա մասին: Մահմուդ Ահմադինեժադը հպարտությամբ իր հանրապետությունը հռչակեց միջուկային տերություն: «Այժմ, երբ Իրանը դարձել է միջուկային երկիր, նրանք չեն կարող մեզ ստիպել հրաժարվելու միջուկային Էներգիայի օգտագործումից»,- հայտարարեց Իսլամական Հանրապետության նախագահը` բռունցք ճոճելով Արևմուտքի քթի տակ: Նա նաև նախազգուշացրեց, որ Իրանը կործանիչ հակահարված կհասցնի բոլոր նրանց, ովքեր կփորձեն իրանական ժողովրդին խանգարել իրացնելու իր իրավունքները»: Հասկանալի էր, որ այս անգամ էլ սպառնալիքի հասցեատերը ԱՄՆ-ը ու նրա դաշնակիցներն էին, որոնք առայժմ սոսկ քաղաքական ու քարոզչական ճնշում են գործադրում Իրանի նկատմամբ, ու թերևս դրա անարդյունավետությունն էլ իրավունք է տալիս այդ երկրի իշխանություններին ոչ միայն խոսել միջուկային պետություն դառնալու, այլև նոր հորիզոնների ձգտելու մասին:
Բայց մինչ այստեղ ոգևորությունը հասենում է իր գագաթնակետին, սահմանի մյուս կողմում կանխատեսումներ են հնչում այն մասին, որ դա երկար շարունակվել չի կարող: Մասնավորապես, Իսրայելի փոխվարչապետ, ռազմավարական պլանավորման նախարար Մոշե Յաալոնը օրերս այն տեսակետն արտահայտեց, թե միջազգային հանրությանը երեք տարի Է մնացել, որպեսզի թույլ չտա միջուկային զենքի հայտնվելն Իրանում: Թել Ավիվում շարունակում են մնալ այն կարծիքին, որ Իրանը դեռևս հնարավորություններ չունի ինքնուրույն ատոմային ռումբ ստեղծելու համար, և նրա միջուկային ծրագիրը առաջ չի շարժվում տեխնիկական դժվարությունների ու պատժամիջոցների պատճառով: Երեք տարվա ժամկետը քիչ չէ, և այդ ընթացքում շատ բան կարող է կատարվել փոփոխական աշխարհում: Հավանաբար հենց այդ պատճառով էլ նույնի մասին Իսրայելի վարչապետ Բենիամին Նաթանյահուն ավելի վաղ առաջարկում էր Իրանի դեմ օգտագործել ռազմական ուժի կիրառման իրական սպառնալիքը:
Ճնշման միջոցների ընտրության մեջ ընդհանուր հայտարարի չգալու պայմաններում Իրանը հաճույթով ծաղրի է ենթարկում իր հակառակորդներին և հայտարարում, թե տնտեսական զարգացումն ապահովելու համար նա ոչ Եվրոպայի կարիքն ունի, ոչ ԱՄՆ-ի: «Իրանի նկատմամբ էմբարգոն 30 տարվա պատմություն ունի, իսկ նրանք, ովքեր կիրառել են այն, հետամնաց քաղաքական գործիչներ են ու չգիտեն ժամանակակից աշխարհի պայմանները»,- արևմտյան քաղաքագետներին այսօր դասեր է տալիս Ահմադինեժադը և հավելում, որ պատժամիջոցների կիրառումից ի վեր իր երկրի տնտեսության աճի տեմպերը նույնիսկ մեծացել են:
Ահա նման իրավիճակում պաշտոնական Թեհրանը նախանշում է գալիք տարվա իր արտաքին քաղաքականության ուղենիշները և հստակեցնում ծրագրեր արտաքին հարաբերությունների զարգացման վերաբերյալ: Համաձայն դրանց, Իրանը պատրաստվում է այսուհետ առավելապես կենտրոնանալ հարևան երկրների և իսլամական աշխարհի հետ հարաբերությունների վրա:
Իրանի արտաքին քաղաքականության ծրագրերում առավել նշանակալից դիրք ունեցող երկրներ են անվանվել Թուրքիային և Սաուդյան Արաբիային: Առանձնակի շեշտվել է, որ Ռուսաստանի և Չինաստանի նկատմամբ հատուկ քաղաքական ուշադրության անհրաժեշտություն կլինի: Գալով Եվրամիությանը, Իրանում կարծում են, որ չնայած Հին Աշխարհի անտրամաբանական քայլերին, իրենք պետք է ձգտեն կայուն հարաբերություններ պահպանել ԵՄ անդամ երկրների հետ: Սրան հակառակ, ինչպես խիստ թափանցիկ կերպով ակնարկել են Իրանի ԱԳՆ-ում, Սիրիան, Լիբանանը և Իրաքը (որոնց հետ Իրանի հարաբերությունները խորը արմատներ ունեն) կարող են մոռացվել:
Թե ինչի կհանգեցնեն Թեհրանի այն նոր մոտեցումները, ակնհայտ կդառնան շատ արագ: Բայց ամեն դեպքում քաղաքական վերլուծաբանները շարունակում են մնալ այն համոզմանը, որ հաջորդ տարի պետք է հատուկ ուշադրություն դարձնել Իրան-ԱՄՆ հարաբերությունների վրա: Ու թեև նրանք չեն պնդում, որ այստեղ հարաբերությունների լուրջ վատթարացում կլինի, սակայն այդ ուղղությամբ ակնկալում են բավականին հետաքրքիր զարգացումներ և որոշակի բարդություններ:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Մեկը երկուսի համար, երկուսը` մեկի

30 Դկտ

Երբ օրերս Վրաստանի նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլին հերթական անգամ հիշեցրեց իր վաղեմի ցանկության մասին` ստեղծել Կովկասի երկրների համադաշնություն, նրա այդ հայտարարությունը շատ ավելի մեծ տարակուսանք հարուցեց, քան այն ժամանակ, երբ գաղափարը հնչում էր առաջին անգամ: Դեռևս այս տարվա հուլիսին Սահակաշվիլիի շրջանառության մեջ նետեց այն միտքը, թե Հայաստանը, Ադրբեջանն ու Վրաստանը կարող են համախմբվել մի ընդհանուր տանիքի տակ: Նրա կարծիքով` Հարավային Կովկասի երկրները պետք է Կովկասի խնդիրը այնպես լուծեն, որպեսզի այն լինի միասնական տարածաշրջան, որտեղ ժողովուրդները հարգեն միմյանց, չլինի բռնություն: Դրանից շատ չանցած Վրաստանի ԱԳ նախարար Գրիգոլ Վաշաձեն լրագրողների հետ հանդիպման ժամանակ հերքեց նախագահի միտքը` պատճառաբանելով, թե իբր նրան սխալ ենմ հասկացել, և խոսքն ընդամենը եղել է այն մասին, որ Հարավային Կովկասի երկրները չունեն առանձին ճանապարհ, և բոլոր հարցերը տարածաշրջանում պետք է լուծվեն միասնաբար:
Բայց Սահակաշվիլին իր նախարարին լուրջ մտահոգվելու առիթ տվեց, երբ հոկտեմբերին դարձյալ հիշեցրեց համադաշնության ծրագրի մասին, իսկ բոլորովին վերջերս այդ գաղափարի երրորդ հիշատակումն այլևս կասկած չի հարուցում, որ Վրաստանն ինչ-որ բան ցանկանում է նախաձեռնել, միայն թե իրական մտադրությունների ու պատկերացումների շրջանակն առայժմ փոքր ինչ անորոշ է:
Այս առումով առանձնակի ուշադրության է արժանի այն փաստը, որ Սահակաշվիլու վերջին ակնարկի մեջ Հայաստանն այլևս տեղ չունի, և խոսքը բացառապես գնում է Վրաստան-Ադրբեջան միասնության մասին: Վրացի նախագահի համար միայն այդ զույգի հարաբերություններն են, որ կարող են համարվել հրաշալի օրինակ և կարող են ապագա ունենալ:
Սա, ինչ խոսք, պետք էր սպասել, առավել ևս, որ Հայաստանն առանձնապես հիացած չէր նոր գաղափարով և հազիվ թե որևէ կերպ խրախուսեր դրա իրագործմանը: Ինչ վերաբերում է մեր մյուս հարևաններին, ապա կոնֆեդերացիայի թեման այդ երկրներում ներկայումս ամենաաշխույժ կերպով արծարծվող հարցերից մեկն է դարձել: Վրաստանում ասում են, թե պատճառն այն է, որ մեկնարկը տրվել է պետության ղեկավարի կողմից, այսինքն դրան հարկ է լրջորեն վերաբերվել: Իսկ այդ ղեկավարն առայժմ միայն բավարարվել է ձևակերպումներով առ այն, որ «երբ մենք օգնում ենք միմյանց, երբ կողք-կողքի ենք կանգնում, շատ դժվար է մեզ պառակտել, շատ դժվար է ոչնչացնել առանձին-առանձին: Մյուս կողմից էլ, հենց սկսում ենք կռվել իրար հետ` դյուրին որս ենք դառնում մեծ խաղացողների համար»: Եվ իհարկե, սրան հակառակ «կոնֆեդերացիան առավել կայուն կդարձնի իրադրությունը Վրաստանում ու Ադրբեջանում: Դա կնպաստի կայունության հաստատմանը ողջ Անդրկովկասում և Հյուսիսային Կովկասում»:
Գեղեցիկ ապագայի հեռանկարներ գծելն, ինչ խոսք, ավելի դյուրն է, քան դրանք կյանքի կոչելը: Եթե միայն հարցն առնչվեր տնտեսական ոլորտում համագործակցության խորացմանը, դա դեռ կարելի էր ընդունելի համարել: Բայց երբ շրջանակն ընդլայնվում է մինչև հարաբերությունների բացառիկության աստիճան, այդ ժամանակ կարիք է զգացվում հարցնելու. «Սա լու՞րջ է, թե՞…»:
Թե-ի մասին` առանձին: Մինչ այդ Վրաստանի ԱԳ փոխնախարար Նինո Կալանդաձեն Թբիլիսիում հայտարարում է, որ Վրաստանի և Ադրբեջանի միջև համագործակցության մեկ այլ ձևաչափի կազմավորումն այս փուլում իրավական դաշտում է: Իսկ այդ ընթացքում գաղափարի երդվյալ հակառակորդները պարզապես պնդում են, որ ներկայումս Կովկասում ստեղծված քաղաքական իրավիճակի պայմաններում համադաշնություն ստեղծել հնարավոր չէ, իսկ դրա շուրջ արվող հայտարարություններն ավելի շատ տեղեկատվական, փիար նպատակով են հրապարակ նետվում, քան իրական հիմքեր ունեն: Գաղափարի կնքահայր Սահակաշվիլին այդ գնով նպատակն ունի դուրս բերել Վրաստանը տարածաշրջանային կամ միջազգային մեկուսացումից, սակայն ամենալավը հենց նա գիտի, որ համադաշնության ստեղծման հեռանկարներ չկան և չեն կարող լինել:
Այն, որ նախաձեռնությունը քաղաքական մետաֆորա է, շատերն են համոզված: Նույնիսկ նրանք, ովքեր ամեն առիթով պնդում են, թե միավորման ձևաչափեր ստեղծել արժե, քանի որ ցանկացած միավորում օգտակար է, նրանք ևս հակված են փոքր-ինչ հարթեցնել այդ հարցի սուր անկյունները` նշելով, որ ասվածը կարելի է համարել Վրաստանի նախագահի` որոշ չափով էմոցիոնալ ոճի արդյունք ու ոչ ավելին:
Բայց արի ու տես, որ ավելորդ էմոցիան տխուր արձագանքների է հանգեցնում: Այս օրերին Մոսկվան ուղղակի սպանիչ ծաղրի է ենթարկում Վրաստան-Ադրբեջան դաշնություն ստեղծելու վրացական ծրագիրը: Իրենց հեգնանքի հետ մեկտեղ ռուսները իբրև թե զարմացած ասում են. «Մենք չենք պատկերացնում` ի՞նչ տեսք կունենա այդ դաշնության դրոշը` քրիստոնեական խաչի և մահմեդական կիսալուսնի համադրությա՞մբ…»:
Չեղած դաշնության դրոշները ծածանելուց առաջ Բաքվում ու Թբիլիսիում ստիպված կլինեն խոստովանել, որ բոլոր դեպքերում իրենց աննյութեղեն ձեռնարկը հստակ հակառուսական և հակահայկական երանգներ ունի: Իսկ դա անհետևանք չի մնա: Նույնիսկ եթե ըմբռնումով ընդունենք փաստը, որ Վրաստանը մեր տարածաշրջանում փորձում է գոնե մի դաշնակից գտնել Ռուսաստանի դեմ, ապա չենք կարող չնկատել նաև, որ այդ փորձերն ի սկզբանե դատապարտված են ձախողման: Ադրբեջանի զգուշավորությունը թույլ չի տա նրան գնալ այդպիսի արկածախնդրության: Այդ դերակատարը չի կարող լինել նաև Թուրքիան: Հայաստանի մասին խոսելն իսկ ավելորդ է: Ուրեմն ի՞նչ իմաստ կա շրջանառել մի գաղափար, որն, ի դեպ, այնքան էլ վրացական արմատներ չունի: Այսօր դեռ շատերն են հիշում Թուրքիայի` «Կովկասյան նոր տուն» կառուցելու նկրտումները: Բայց Անկարայում շատ արագ հասկացան, որ դա բոլորովին էլ իրատեսական չէ ու հրաժարվեցին իրենց ցանկությունից: Թբիլիսիին այլ բան չի մնում, քան հետևել թուրքերի օրինակին:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: