Պահոց | 9:30 ե.

ԴԱՆԻԵԼ ԽԱՐՄՍ

23 Դկտ

ՕՊՏԻԿԱԿԱՆ ԽԱԲԿԱՆՔ
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոց դնելով նայում է սոճուն ու տեսնում` սոճու վրա նստած է մի մուժիկ ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոցը հանելով նայում է սոճուն ու տեսնում, որ սոճու վրա ոչ ոք նստած չէ:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոց դնելով նայում է սոճուն ու նորից տեսնում` սոճու վրա նստած է մուժիկը ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը ակնոցը հանելով նորից տեսնում է, որ սոճու վրա ոչ ոք նստած չէ:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը նորեն ակնոց դնելով նայում է սոճուն և նորից տեսնում` սոճու վրա նստած է մուժիկը ու իրեն բռունցք է ցույց տալիս:
Սեմյոն Սեմյոնովիչը չի կամենում հավատալ այդ երևույթին և համարում է այդ երևույթը օպտիկական խաբկանք:

ՎԱՑԼԱՎ ՀԱՎԵԼ

23 Դկտ

Իր նախնականության մեջ «Հայրենիք» բառն այսպիսով նշանակում է ոչ թե փակ կառուցվածք, այլ դրա հակառակը` կառուցվածք, որը բացում է, կամուրջ` մարդու և տիեզերքի միջև, ուղեցույց, որը ծանոթից տանում է դեպի անծանոթը, տեսանելիից դեպի անտեսանելին, հասկանալիից դեպի առեղծվածայինը, կոնկրետից դեպի համընդհանուրը: Դա ամուր հողն է ոտքերի տակ, որի վրա մարդը կանգնում է դեպի երկինք ուղղվելիս:
Ամենահեշտը, բնականաբար, «Հայրենիք» հասկացության մասին շատ չխորհելն է, և ավանդական նշանակությունը ընդունելը կամ շարունակել Հայրենիքի ըմբռնումը որպես փակ մի կառուցվածք ամրացնելն ու խորացնելը: Այս ուղին ոչ միայն բարդ չէ, այլև հասարակության որոշակի շերտերի, և այս իսկ պատճառով որոշակի քաղաքական գործիչների համար նաև բավականին գրավիչ: Այն չի դնում ինտելեկտուալ կամ բարոյական ոչ մի հատուկ պահանջ, այլ յուրաքանչյուրին առաջարկում է հայտնի իրողությունների հարմարավետ քնաբարձ ծանոթ հանրության գրկում: Պատկանելությունն այդ հանրությանը որպես բարձրագույն արժեք, հանում է անհատական պատասխանատվությունը ու վեր է ածվում հեշտորեն ճանաչելի հուսալիության անհուսալի մի աշխարհում… Սա մի մտածելակերպ է, որին մարդկանց կարող է տանել կամ դրդել, որպես փակ կառուցվածք, Հայրենիքի ըմբռնումը: Իսկ հետո կարող է պատահել, որ այն իր ծայրահեղ ձևում ի վերջո կծնի ոչ այլ ինչ, քան շովինիզմ, գավառականություն, խմբային էգոիզմ, օտարատյացություն և ռասիմ: Մենք բոլորս բավականին լավ գիտենք, թե ուր են տանում նման կոլեկտիվ հոգեվիճակները, երբ հմտորեն խթանվում են ազգայնամոլ առաջնորդների կողմից. բռնության, էթնիկական զտումների, պատերազմների և համակենտրոնացման ճամբարների:
Հայրենիքի ըմբռնումը, որպես փակ կառուցված, իր մեջ վտանգ է պարունակում. այստեղ Հայրենիքը մարդկային զարգացման ցատկահարթակի փոխարեն ավելի շուտ որպես չօդափոխված խուլանցք է դիտվում, մի քարանձավ, որը պաշտպանում է մարդուն աշխարհից, քան նրա հետ իր կոնտակտի տարածություն, ավելի շուտ որպես մի մարդուն մյուսից մեկուսացնելու գործիք, քան դեպի ուրիշը բացվող ուղու դարպաս:
Այդ ըմբռնման մեջ, հատկապես դրա այլասերված ձևերի, ես գտնում եմ շատ ձևականություն. դրանում Հայրենիքը ավելի ու ավելի պարզորոշ կերպով կորցնում է ամենայն ոգեղեն չափողություն կամ ամենայն ոգեղեն բովանդակություն, այն ավելի ու ավելի քիչ է ներկայացնում զգայված կամ միասին ընդունված արժեքների ամբողջություն կամ սեփական ոգեղեն ժառանգություն, ինչպես որ ըմբռնվում է ու դառնում է իր արտաքին, բովանդակազուրկ ատրիբուտների` տարազների, դրոշների, կոչերի կամ անվերջ կրկնվող մեղեդիների սոսկ մեռած մի փաթեթ:
Ես կարծում եմ, որ արդի աշխարհը ժամանակի ընթացքում իր ետևում կթողնի ազգային պետության ավանդական ըմբռնումը որպես ազգային գոյության գագաթնակետ, ինչը դե ֆակտո նշում է պատմության վերջը:

Օրակարգից հեռացվածը

23 Դկտ

Երեկ ողջ օրվա ընթացքում Միացյալ Նահանգների Կոնգրեսից ստացվող լուրերը վկայում էին այն մասին, որ այդ հարկի տակ ծավալվում էին բուռն, դրամատիկ, շատ դեպքերում նույնիսկ անհասկանալի իրադարձություններ: Եվ եթե անգամ Հայոց ցեղասպանությունը ճանաչող թիվ 252 բանաձևի նախագիծը 111-րդ գումարման նիստի օրակարգ ընդգրկելու շուրջ պայքարն անհավասար էր, ապա առավելություն ստացած թևը հազիվ թե իրեն զգար հաղթողի դիրքերում: Նկատելի էր, որ ամերիկահայ լոբբիստական կազմակերպությունները անում էին հնարավոր ամեն բան արդյունքի հասնելու համար, և նրանց աշխատանքն այդ ուղղությամբ ընթանում էր առանց ընդհատման: Այսքանից հետո յուրաքանչյուր հիասթափություն կարող է արդարացված լինել, քանի որ դեկտեմբերի 22-ին ևս նախագիծը չընդգրկվեց քննարկմնան ենթակա փաստաթղթերի ցանկում, և այդ մասին հայտարարվեց առանց ափսոսանքի: Որպեսզի պարզ դառնա, թե ամերիկացի օրենսդիրների համար իրականում ինչ արժե հայերիս հուզող խնդիրը, ասենք միայն, որ երեկ Պալատի 435 անդամներից ավելի քան 100-ը նույնիսկ ներկա չէին գտնվել լիագումար նիստին` իրենց բացակայությունը հիմնավորելով այն հարգելի պատճառով, թե զբաղված են եղել նախատոնական այցելություններով: Բայց նույնիսկ նման պայմաններում հայկական կառույցների ջանքերով հնարավոր էր եղել ապահովել կողմ անձանց նվազագույն անհրաժեշտ թիվը (ներկա դրությամբ բանաձևին սատարող 218 կոնգրեսականի), հետևաբար եթե օրինագիծը օրակարգ մտներ, ամենայն հավանականությամբ կարող էր անցնել:
Սակայն մի կողմ թողնենք լավատեսական կռահումների շարքը և, ինչպես ասում են, իրերը կոչենք իրենց անուններով: Հայկական բանաձևը Կոնգրեսի օրակարգ չմտավ, քանի որ ԱՄՆ-ն միշտ և բոլոր դեպքերում ընտրություն է կատարելու շահի ու բարոյականության միջև` առավելությունը տալով առաջինին: Ներկա պահին Վաշինգտոնի համար Թուրքիայի հետ հարաբերությունները շատ ավելի մեծ կարևորություն ունեն, քան Հայաստանն է ու նրա Ցեղասպանության ճանաչումը: Եվ ուրեմն ի՞նչ պատմական արդարության, բարոյականության կամ իրավունքների մասին կարող է խոսք գնալ, եթե գերիշխողը մնալու է երկրի շահը, իսկ այդ շահին ծառայող պետական մեքենան գործելու է իրեն թելադրված ուղղությամբ: Ընդամենը հաշված ժամեր առաջ դեռ Կոնգրես չհասած օրենսդիրներին նմանատիպ հստակ հրահանգ իջեցվեց Սպիտակ տնից: Երկրի նախագահի մամուլի քարտուղար Ռոբերտ Գիբբսը շատ հասկանալի կերպով հայտարարեց, որ ԱՄՆ-ի համար գերակա են Թուրքիայի հետ անխաթար հարաբերությունները: Հիշյալ պարոնը բոլորովին վատ չզգաց` հաստատելով այն փաստը, որ բանաձևի առթիվ նախագահ Բարաք Օբաման Թուրքիայի վարչապետ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանից «զգուշացում-նամակ» է ստացել` անուղղակիորեն հաստատելով, որ իր անմիջական շեֆին կարող են թելադրել նաև Անկարայից: Փույթ չէ, որ Ցեղասպանության ճանաչումը Օբամայի նախընտրական խոստումներից մեկն էր: Փույթ չէ, որ Կոնգրեսի ղեկավարությունը նախկինում խոստացել էր հարցը արագ ընդգրկել օրակարգում: Այդ ամենը կարելի է ուրանալ ու մարսել: Սակայն թուրքական ոսկորը դժվար կլինի կուլ տալ:
ԱՄՆ Հայ Դատի հանձնախմբի ներկայացուցիչները երեկ օրվա ավարտին հավաստիացնում էին, որ, ըստ դիվանագիտական աղբյուրների, դեռ կան հնարավորություններ մի շարք մեթոդներով բանաձևը ներկայացնել լիագումար նիստին։ Նման սպասելիքների համար հիմք էր ծառայում այն, որ Պալատի օրակարգը կարող է ծրագրային լրացումներ, ուրեմն և ժամանակային երկարաձգումներ ունենալ: Բացի այդ, Պալատի խոսնակ Նենսի Փելոսին, կիրառելով «ընթացակարգային կանոնների կասեցում» մեթոդը, կարող է բանաձևը ուղղակիորեն բերել լիագումար նիստի օրակարգ: Սրանք, ինչ խոսք, քիչ հավանական, համարյա անիրականանալի զարգացումների տեսլականներ են: Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը ոչ սկսվել, ոչ էլ ավարտվելու է ԱՄՆ Կոնգրեսի ներսում: Եվ լավ է, որ անհաջողությունը ողբերգություն չի ընկալվում: «Մենք մեր ձեռքերը չենք իջեցնում: Անկախ նրանից` կդրվի օրակարգում, կքվեարկվի թե ոչ, մենք շարունակելու ենք մեր նպատակաուղղված աշխատանքը»,- երեկ հայտարարեց Ամերիկայի հայկական համագումարի տարածաշրջանային գրասենյակի ղեկավար Արմինա Դարբինյանը:
Իսկ ինչ վերաբերում է վերջին մեկշաբաթյա խմորումներից ստացած տպավորությանը, ապա ամենահատկանշականը թերևս այն էր, որ այս անգամ Սպիտակ տան վարչակազմի ու պետդեպարտամենտի ճնշումները կոնգրեսականների վրա այնքան էլ ուժեղ չէին, ինչպես եղավ նախկին փորձի ժամանակ: Վերլուծաբանների կարծիքով, պատճառը հայ-թուրքական արձանագրությունների վավերացման գործընթացի փաստացի տապալումն է: Հիմա այլևս կոնգրեսականների վրա չի ներգործում թուրքերի այն զգուշացումները, թե իբր որոշում կայացնելով նրանք կարող են վտանգել երկու երկրների մերձեցման քայլերը:
Ի դեպ, երեկ Կոնգրեսի հայկական հարցերով զբաղվող հանձնախումբը մի բաց նամակ էր տարածել գործընկերների շրջանում, որով կոչ էր արվում աջակցել մարդու իրավունքներին վերաբերող այս կարևոր օրինագծին: Նամակի հեղինակներն էին Ֆրենկ Փալոնը Կրտսերը, Էդվարդ Ռոյսը, Ադամ Շիֆը, Ջեքի Սփիերը և Բրեդ Շերմանը: Նրանք գրում էին, թե օրինագիծը «վերահաստատում է մեր ազգի բարոյական պայքարը բոլոր ցեղասպանությունների դեմ»:
Երեկ դա չհաստատվեց: Հայոց ցեղասպանության հարցը շարունակեց մնալ քաղաքական առևտրի առարկա:

Հովիկ Չարխչյան

ՄԽԻԹԱՐ ԳՈՇ

23 Դկտ

ՈՒՂՏՆ ՈԻ ՆՐԱ ԽՆԱՄՈՂԸ
Ուղտը հարված ստացավ իր խնամողից և բարկանալով ասաց.
— Տե՛ս, երբ տրտում եմ լինում, ինձ մի խփիր, թե չէ՝ կմեռնես իմ ձեռքով:
Խնամողը հարցրեց.
— Ի՞նչ նշանով է արտահայտվում քո տրտմությունը, իմանամ, որ չխփեմ։
— Երբ տեսնես ներքին շրթունքս կախված,- ասում է ուղտը,- և քայլելուս ժամանակ չլսես ոտքերիս ձայնը, ուրեմն տրտում եմ։
— Դու միշտ այդ ես,- պատասխանեց խնամողը,- էլ ինչպե՞ս իմանամ:
Չարաբարոների մասին է առակս, որոնք միշտ բարկացած են և երբեմն պատրվակում են, թե այդպիսին են տրտմության պատճառով:

ԱՊԱՇԽԱՐՈՂ ԳԱՅԼԸ
Գայլը ծերանալով, գնում է ոչխարի հոտի մոտ ու ասում.
— Այժմ ապաշխարող եմ և շատ եմ ձեզ վշտացրել, ուստի ուզում եմ գալ ու ձեր տան ավլողը դառնալ, որպեսզի թողության արժանանամ, պահպանեմ ձեր մանուկներին ուրիշ գայլերից։
Եվ ուրախանալով, ոչխարները շներին ասում են.
— Այլևս մի հալածեք նրան։
Գայլը մնում է այդտեղ, համբերում մինչև մեծանում են գառները, ապա սկսում է հոշոտել և ուտել նրանց։ Ի վերջո, շատերը նկատելով այդ, սատկեցնում են նրան։
Առակս այսպիսի խրատ է տալիս, շուտ չհավատալ չարագործին։

ՆՈԽԱԶՆ ՈԻ ԳԱՅԼԸ
Նոխազը այծերի հետ մտավ քարանձավ։ Տեսնելով նրանց, գայլը գալիս, հարցնում է.
— Ի՞նչ եք անում այդտեղ։
Եվ ասում են.
— Քառասուն օր ճգնելու ենք այստեղ։
Հավատալով, գայլը գնաց։ Իսկ այծերը իջնելով՝ գնացին խաղաղությամբ:
Առակս ցույց է տալիս, թե ինչպես կարելի է ստությամբ ազատվել վտանգից, որ պարսավելի չէ։

ՁԿՆԵՐԸ ԵՎ ՆՐԱՆՑ ԹԱԳԱՎՈՐԸ
Ձկները մեղադրվեցին իրենց թագավորից.
— Ինչո՞ւ եք ուտում ձեզնից մանր ձկներին։
Համարձակություն ստանալով ձկները պատասխանում են.
— Որովհետև քեզնից սովորեցինք, շատերը եկան քեզ երկրպագելու, և կլանելով՝ քեզ կերակուր դարձրիր։
Ըստ այդմ իրենք ևս ավելի հանդուգն եղան:
Առակս հանդիմանում է, որ ոչ թե խոսքով, այլ գործով պետք է խրատող լինել։

ԽՈՀԵՄ ՄԱՐԴԸ ԵՎ ԾԱՌԵՐԸ
Մի խոհեմ մարդ հարցրեց ծառերին.
— Ի՞նչն է պատճառը, որ ինչքան բարձրանում եք, այնքան խորն եք արմատներ գցում։
Եվ նրանք պատասխանում են.
— Խոհեմ լինելով, ինչպե՞ս չգիտես, որ մենք չենք կարող այսքան ճյուղեր կրել և ընդդիմանալ հողմերի ճնշմանը, եթե խոր և բազմաճյուղ արմատներ չունենանք։ Տեսնու՞մ ես մեր եղբայր հաճարի և փիճի ծառերը, որ, թեև շատ ճյուղեր չունեն, չեն կարողանում դիմադրել, որովհետև չունեն նաև խոր արմատներ։

%d bloggers like this: