Ամեն բան այնպես, ինչպես պիտի լիներ

21 Դկտ

Ընդամենը հաշված օրեր առաջ էր, երբ Բելառուսի ղեկավար Ա. Լուկաշենկոն, խոսելով առաջիկա նախագահական ընտրությունների մասին, գանգատվում էր իր երկրին բաժին հասած ճակատագրից: «Ամբողջ աշխարհը ամանորին է նախապատրաստվում, իսկ մենք ամեն անգամվա պես պիտի ընդդիմության անկարգությունները սաստենք»,- ասում էր նա` գերազանց հասկանալով, որ եթե Բելառուսի բացառիկությունը սոսկ նախատոնական տրամադրությունների փոփոխության մեջ է, ապա հետընտրական զարգացումների իմաստով այդ երկիրը քիչ բանով էր տարբերվելու մյուսներից: Ամեն կարգի խռովությունները, բողոքի ակցիաները, ընդդիմադիրների հալածանքները, քաղաքական շահարկումները վաղուց են դարձել յուրաքանչյուր իրեն հարգող ու ժողովրդավար համարվող երկրի իրադարձային բաղկացուցիչը ընտրությունից ընտրություն: Իսկ եթե վաղօրոք է հայտնի, թե ինչ է կատարվելու, այդ դեպքում շատ ավելի դյուրին է դառնում հակազդելը: Այնպես որ Լուկաշենկոն նույնպես դա գիտեր, ինչպես գիտեր նաև այն մասին, որ ճգնաժամը հաղթահարելիս ուժային լուծումները մինչ օրս ամենաարդյունավետն են հավարվել Բելառուսում:
Եվ ահա, 1994 թվականից երկիրը չորրորդ անգամ անընդմեջ ղեկավարել ցանկացող Ալեքսանդր Լուկաշենկոն դեկտեմբերի 19-ին ի կատար ածեց երազանքը` հավաքելով ընտրողների ձայների 79.67 տոկոսը: Նույն օրվա գիշերը բելառուս ընդդիմադիրները դուրս եկան փողոց «Նոր ընտրություններ առանց Լուկաշենկոյի» կարգախոսով: Նրանք գրոհի մի քանի փորձեր իրականցրեցին Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի ու կառավարության շենքերի վրա, սակայն զինվորական ստորաբաժանումներին ու ոստիկաններին հաջողվեց հրապարակից դուրս մղել մի քանի հազար ցուցարարների: Ձերբակալվեցին մոտ հազար մարդ, այդ թվում`գրեթե բոլոր նախագահի թեկնածուները: Ընդդիմության առաջնորդը դաժան ծեծի ենթարկվեց: Այժմ նրան նկատմամբ մեղադրանք է առաջադրվել «Զանգվածային անկարգություններ» հոդվածով: Չի բացառվում, որ կներկայացվեն նաև պետական հեղաշրժման մեղադրանքներ: «Բոլորն, ըստ օրենքի, նստելու են բանտ: Բանտ ես չեմ նստեցնում, ես ունեմ միայն մեկ իրավունք` համաներում»,- երեկ հայտարարեց Լուկաշենկոն: Հատուկ ծառայությունները խուզարկություններ են անցկացրել թեկնածուների շտաբներում, իրավապաշտպանների գրասենյակներում, թերթերի խմբագրություններում: Բելառուսում շրջափակվել է մի շարք ընդդիմադիր կայքերի, ինչպես նաև LiveJournal բլոգհոսթինգի, Twitter միկրոբլոգի, Facebook սոցիալական ցանցի հասանելիությունը:
Հասկանալի է, որ նման կտրուկ պահվածքն անպատասխան չէր մնա: Եվրոպական խորհրդարանի նախագահ Եժի Բուզեկն առաջիններից մեկն էր, որ վրդովված հայտարարեց. «Այդ վախկոտ հարձակումը նախագահի անպաշտպան թեկնածուի վրա վրդովեցուցիչ ու ամոթալի է: Ես ապշած եմ այդ փաստից: Նման վարքը անթույլատրելի է միջազգային հանրության համար: Ես պահանջում եմ նախագահ Լուկաշենկոյից, որ նա անհապաղ դադարեցնի այդ բռնությունն ու պատժի նրանց, ովքեր մեղսակից են դրան»: Կոշտ էր նաև Լեհաստանի նախագահ Բրոնիսլավ Կոմորովսկու արձագանքը: Վերջինս ոչ միայն` քննադատեց իշխանությունների կողմից բիրտ ուժի կիրառումը, այլև կարծիք հայտնեց, որ ԵՄ-ն պետք է վերանայի իր հարաբերությունները Մինսկի հետ:
Միացյալ Նահանգների վերաբերմունքը զուրկ էր ավելորդ հուզականությունից և միանշանակ էր. «ԱՄՆ վարչակարգը չի կարող ճանաչել ընտրությունների արդյունքները,- հայտարարեց Վաշինգտոնը: Այնպես որ Լուկլաշենկոյի ակնկալիքները, թե դեկտեմբերի 19-ից հետո ԱՄՆ- Բելառուս հարաբերությունները «կլինեն նվազագույնը լավ», չարդարացան:
Իրենց եզրակացությունը հրապարակեցին ԵԱՀԿ դիտորդները, համաձայն որի նախագահական ընտրությունները Բելառուսում չեն համապատասխանում ժողովրդավարական չափանիշներին և դրանք լեգիտիմ կոչվել չեն կարող: «Այս ընտրությունները ձախողվեցին և Բելառուսին այդքան անհրաժեշտ նոր սկիզբը չապահովվեց: Բելառուսի ժողովուրդն արժանի էր լավին», -ասաց ԵԱՀԿ Խորհրդարանական վեհաժողովի պատվիրակության ղեկավար Թոնի Լլոյդը:
Իսկ այժմ անդրադառնանք ամենահետաքրքրականին: Բանն այն է, որ նույն ԵԱՀԿ-ն, նախքան հիշատակված եզրակացությունը, ժամեր առաջ մեկ այլ հայտարարությամբ էլ էր հանդես եկել, որով դեկտեմբերի 19-ին կայացած Բելառուսի նախագահական ընտրությունները ճանաչել էր ժողովրդավարական: Սակայն քիչ անց պատկերն ամբողջովին փոխվեց: Եվ արդյո՞ք միայն ընդդիմադիրների հանդեպ բռնություններ կիրառելու պատճառով: Ի վերջո ընտրություններն արդեն ավարտվել էին, և եթե հետո իշխանությունները օրինազանցություն էին հանդես բերել, ապա դա առանձին խնդիր էր ու չէր կարող անդրադառնալ նախորդի վրա: Բայց անդրադարձավ: Իսկ թե ինչու` պատասխանն անուղղակիորեն տվեցին մյուսները:
Այն ժամանակ, երբ Արևմուտքը որակումների մեջ ընտրություն չդնելով փնովում էր Լուկաշենկոյին, Ռուսաստանի և ԱՊՀ-ի ներկայացուցիչներն ընտրությունները գնահատեցին կայացած ու ժողովրդավարական: Ռուսական դիտորդական առաքելության ղեկավար Սերգեյ Լեբեդևը նշեց, որ առաքելությունը չի արձանագրել այնպիսի փաստեր, որոնք կարող էին կասկածի տակ դնել արդյունքների լեգիտիմությունը: Համարյա միաժամանակ Լուկաշենկոն ասուլիս հրավիրեց ու տեղեկացրեց, թե խոստանում է հրապարակել փաստաթղթեր, որով կապացուցվի ընդդիմության առաջնորդների կապը Արևմուտքի հետ: «Ես կարգադրել եմ, որպեսզի հրապարակվեն այդ փաստաթղթերը, որպեսզի ժողովուրդը տեսնի թե մեր արևմտյան գործընկերներին և թե մեր ընդդիմությանը»,- ասաց Բելառուսի նախագահը` ավելացնելով, որ խոսքն այնպիսի փաստաթղթերի մասին է, որոնք պետք է լինեն պահոցում` «գաղտնի» նիշի տակ:
Ահա և պատասխանը: Մինսկը, որ ամիսներ շարունակ գժտված էր Մոսկվայի հետ և ամենածանր մեղադրանքներն էր վերագրում Կրեմլին, վերջին պահին կողմնորոշվեց` նետերն ուղղելով հակառակ կողմը: Դեկտեմբերի 20-ի մամուլի ասուլիսում Լուկաշենկոն արդեն հայտարարում էր, որ «պատրաստ է հանդուրժել ամեն բան, որպեսզի Բելառուսն ու Ռուսաստանը չբաժանվեն», և որ ինքը երբեք Ռուսաստանի թշնամին չի եղել:
Երկու հակադիր բևեռների ճամփաբաժանի վրա գտնվող երկիրը հրաշալի հասկանում է իր դիրքի առավելությունը և գիտի, որ իրեն ամեն դեպքում ներելի է աններելին, եթե վրա հասնի ընտրության պահը: Իսկ Արևմուտքը, որ դեռ երեկ Մոսկվա- Մինսկ լարված հարաբերությունների կրակի վրա հաճույքով իր ձեռքերն էր տաքացնում, այսօր ստիպված է նոր մարտավարություն ընտրել: Սկզբի համար վատ չէ խոսել քաղաքացիների ոտնահարված իրավունքների մասին, թեև քաղաքակիրթ աշխարհին քիչ է հետաքրքրում` ժողովրդավարությունը Բելառուսում կհաղթանակի, թե՞ ոչ: Նրա համար կարևոր խնդիրն այն է, թե ինչպե՞ս անհնազանդին դարձնել հնազանդ:

Հովիկ Չարխչյան

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s