Պահոց | 5:02 ե.

ՍՏԵՖԱՆ ՑՎԱՅԳ

10 Դկտ

Ոչ մի արվեստագետ օր-օրի, ամեն օր քսանչորս ժամ շարունակ արվեստագետ չի լինում, բայց ճշմարիտ, անանց արժեքները, որ հաջողվում է ստեղծել, նա ստեղծում է ներշնչանքի սակավաթիվ ու հազվագյուտ պահերին միայն:
Այդպես էլ պատմությունը, ի դեմս որի մենք հարգում ենք բոլոր ժամանակների մեծագույն բանաստեղծին ու արարչին, բնավ էլ անընդմեջ չի արարվում: Եվ «տեր աստծու այդ խորհրդավոր արհեստանոցում», ինչպես կոչում էր պատմությանը Գյոթեն, աննշան ու սովորական շատ բան է տեղի ունենում: Այստեղ էլ, ինչպես կյանքի ու արվեստի բոլոր ոլորտներում, հազվագյուտ են մեծ ու անմոռաց պահերը: Ավելի հաճախ պատմությունը տարեգրի անաչառությամբ շարում է փաստ փաստի ետևից, օղակ առ օղակ ավելացնելով այն վիթխարի շղթային, որ ձգվում է հազարամյակների միջով, քանի որ դարաշրջանի ամեն մի քայլը պահանջում է նախապատրաստություն, ամեն մի ճշմարիտ իրադարձություն հասունանում է ներքուստ: Միլիոնավոր մարդկանցից, որ ժողովուրդ են կազմում, ծնվում է միայն մի հանճար, ապարդյուն անցնող միլիոնավոր ժամերից միայն մեկն է դառնում իրոք պատմական: Եվ դա մարդկության աստեղային ժամն է:
Դրա փոխարեն, եթե արվեստում հանճար է հայտնվում, նա մնում է ապրելու դարերով: Երբ խփի աստեղային ժամը, նա կարող է կանխորոշել գալիք տարիներն ու հարյուրամյակները, և այդ պահին, ինչպես շանթարգելի ծայրին է բևեռվում մթնոլորտի բովանդակ էլեկտրականությունը, ժամանակի ամենակարճ հատվածը կպարունակի պատմական բազում իրադարձություններ: Այն, ինչ սովորաբար հոսում է համաչափ, միաժամանակ կամ հետևողաբար, խտանում է այդ եզակի ակնթարթում, և դա կարգավորում ու կանխորոշում է ամեն ինչ. մի եզակի «այո» կամ «ոչ», մի «չափազանց վաղ է» կամ «չափազանց ուշ» կանխորոշում է հարյուրավոր սերունդների բախտը, ուղղություն է տալիս առանձին մարդկանց, ամբողջ ժողովրդի կամ նույնիսկ բովանդակ մարդկության կյանքին…

ՍԵՆ-ԺՈՆ ՊԵՐՍ

10 Դկտ

«… Ես քեզ ասում եմ, որ ժամանակներ կգան բարեբեր, և աղբյուրների երանությունը մենք կզգանք այդժամ մեր երազներում:
Բաց իմ բերանը պայծառ լույսի տակ, ինչպես ժայռերի մեղրախորշերը, և եթե գտնես իմ մեջ պղծություն, ետ ճամփիր, թե ոչ` թող մտնեմ վրան, մտնեմ մերկանդամ, սափորը ձեռքիս, թող մտնեմ վրան,
և երկար-երկար ինձ կտեսնես լուռ, իմ երակների կապույտ ծառի տակ, ով շիրմաքարի մերձավոր ընկեր…
Եվ թախանձանքի լուռ մահճի վրա, վրանի ներքո, սափորի ջրում գերված աստղի հետ առ ինձ, թող լինեմ քո զորության տակ: Սպասուհի պետք չէ վրանի ներքո, միայն թարմ ջրով սափորը լեցուն:
(Դուրս կգամ կամաց, լույսը չբացված ու չեմ արթնացնի աստղը առաջին, քո շեմին կապույտ ճռիկին ու ողջ աշխարհի հաչող շներին):
Ես քեզ ասում եմ, որ ժամանակներ կգան բարեբեր, և երեկոյի երանությունը մենք կզգանք այդժամ մեր մահկանացու թարթիչների տակ…
Բայց առայժմ դեռ ձգվում է օրը»:

Համազգային մտատանջություն

10 Դկտ

Երկարատև ու բուռն վեճերից հետո երեկ Ազգային ժողովում քվեարկության դրվեց «Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը ճանաչելու մասին» «Ժառանգություն» խմբակցության ներկայացրած օրինագիծը: Կոալիցիոն քաղաքական ուժերը բոյկոտեցին այն, և 13 կողմով քվեարկությունը չկայացավ: «Թե տապալման, թե նաև հետագայում ԼՂՀ չճանաչման հետևանքների պատասխանատվությունը ընկնում է խորհրդարանական մեծամասնության վրա»,- հայտարարեցին վշտացած նախաձեռնողները, իսկ տապալողները շտապեցին արդարանալ, որ երբ հարմար պահը գա, ոչ միայն կոալիցիան, այլ Հանրապետականը միայնակ էլ կարող է ցանկացած դեպքում ստորագրություններ հավաքել, կես ժամվա ընթացքում հրավիրել Ազգային ժողովի արտահերթ նիստ և քննարկել այդ հարցը:
Կեսժամանոց գործերի արդյունավետության հանդեպ լուրջ կասկածներ ունենալով հանդերձ չենք կարող նաև չհարցնել, թե ո՞րն է այդ հարմար ժամը, ինչպե՞ս է դա որոշվելու: Հասկանալի է, որ Հանրապետականի համար այժմ միայն մեկ ժամանակացույց կա և այն մշտապես սահմանվում ու հսկվում է նախագահի կողմից: Իսկ նախագահն, ինչպես արդեն գիտենք, ԵԱՀԿ գագաթաժողովում հայտարարել էր, որ Ադրբեջանի կողմից ռազմական ագրեսիայի դեպքում Հայաստանն այլ ելք չի ունենա, քան ճանաչել Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետությունը: Կնշանակի` ըստ ՀՀԿ-ի, հարմար ժամը պատերազմն է, իսկ խաղաղությունը անհարմարն է:
Բնական է, որ ընդիմախոսները կտրականապես համաձայն չեն նման մոտեցման հետ: Եվ ընդհանրապես, նրանք գտնում են, որ ոչ մի առանձին վերցրած իրավիճակային ուղենիշ չի կարող իր ներգործությունն ունենալ հիմնական նպատակի վրա, Ղարաբաղը վաղուց է համապատասխանում ինքնիշխան պետականության անհրաժեշտ չափանիշներին, և դա արդեն բավարար պայման է ճանաչման գործընթացը սկսելու համար: Էլ ավելի զայրացածները նույնիսկ պնդում են, թե այսօրինակ որոշումն ուշացել է. այն պետք է ընդունվեր 1992-ին կամ առնվազն 1994-ին` հրադադարի հաստատումից անմիջապես հետո կամ էլ, ծայրահեղ դեպքում, Կոսովոյի անկախության ճանաչմանը և այդ հարցով Հաագայի միջազգային դատարանի որոշմանը զուգընթաց:
Սակայն անցյալն անցյալ է, իսկ ներկան ևս տեղաշարժեր չի խոստանում: Ի՞նչ է ստացվում: Միգուցե Հայաստանի իշխանություններն ընդհանրապե՞ս դեմ են Լեռնային Ղարաբաղի ճանաչմանը: Համենայն դեպս, այսպիսի հարցեր արդեն հնչում են զանազան առիթներով: Կա խնդիր, նույնիսկ կարելի է ասել` համազգային խնդիր, և այն պահանջում է ոչ միայն լուծում, այլև քաղաքական կամք (այս վերջին ձևակերպումը հիմա շատ է մոդայիկ): Միայն թե կամքի փոխարեն իշխանությունը մեզ հրամցնում է բացատրություն այն մասին, որ Հայաստանի կողմից ԼՂՀ միակողմանի ճանաչման քայլը այս պահին չի բխում ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի շրջանակներում ընթացող բանակցային գործընթացում նախագահ Սերժ Սարգսյանի որդեգրած դիրքորոշումից, որին և զորակցում է խորհրդարանական կոալիցիան: Երկրի արտաքին գործոց գերատեսչությունն իր հերթին ասում է, որ պաշտոնական Երևանի գերնպատակը ԼՂՀ միջազգային ճանաչումն է, և բանակցային ողջ գործընթացը տարվում է հենց այդ ուղղությամբ: Իսկ սա չի նշանակում, թե ԼՂՀ-ն պաշտոնապես ճանաչելու հարցը հանվել է օրակարգից, պարզապես դրա համար պետք է հարմար ժամանակ գա։
Կրկին այդ անիծյալ հարմար ժամանակը: Իսկ մինչ այն կգա, այդ ընթացքում ճանաչման մասին օրինագիծը պետք է գործածվի որպես Ադրբեջանի գլխին կախված մահակ: Այդ մահակն էլ դուրս հանելու անհրաժեշտություն չկա, և թող մշտապես հայկական խորհրդարանի օրակարգում լինի։ Այսպիսին է մեր հեռատես պատասխանատուների տեսակետը, որոնց համոզմամբ քանի դեռ գործում է Մինսկի խումբն ու այդ կառույցի շրջանակներում ընթանում են ԼՂ հարցով բանակցությունները, անկախության ճանաչումը մեծ սխալ է: Սխալ է այն պատճառով, որ երբ մենք միակողմանի ճանաչում ենք ԼՂՀ-ն, դա նշանակում է ավերակի վերածել ողջ բանակցային գործընթացքը, իսկ սա էլ իր հերթին նշանակում է անհարգալից վերաբերմունք համանախագահների նկատմամբ: Սակայն ի՞նչ քաղաքավարություն ու բարեկրթություն խաղալու ժամանակն է: Մի՞թե ավելի ծանրակշիռ փաստարկ դժվար է գտնել որոշումը հիմնավորելու համար:
Փաստարկներն, իբրև այդպիսիք, ցավոք, դեռ չկան: Բայց կա ուրիշ մի բան` վախը ապագայի հանդեպ, և հենց այդ հեռանկարի վախն է այժմ ներշնչվում յուրաքանչյուր տարակուսողի: Պարզվում է, որ Ղարաբաղի ճանաչումը մարտահրավեր է ամբողջ աշխարհին, իսկ եթե Հայաստանը որոշի դեմ դուրս գալ Ռուսաստանին և ԱՄՆ-ին, ապա այդ դեպքում կստանանք նույն արդյունքը, ինչը տեղի ունեցավ Կարսի դեպքում:
Պատմության տխուր էջերի հիշատակումը ներգործող տարբերակ է: Իսկ այնուհետև կարելի է նաև հավելել այն միտքը, թե ձախողելով բանակցությունները, մենք Ադրբեջանին կնվիրենք պատերազմ սկսելու առիթ, և միջազգային հանրությանն էլ իր հերթին կտեսնի, որ Բաքուն իրավացի էր, իսկ մենք կառուցողական մոտեցումներից հեռանում ենք: Ահա այսպիսի ապագա գծագրելուց հետո վախը դառնում է միանգամայն շոշափելի ու ազդեցիկ:
Օրինագիծը խորհրդարանում տապալվեց: Բայց կրքերը շուտ հանդարտվելու նախանշաններ ցույց չեն տալիս: Այժմ ինչ մեղադրանքներ ասես, որ չեն հնչում իշխանությունների հասցեին` էլ արտաքին ուժերի շահերի սպասարկու, էլ գավառամիտ, էլ կարճատեսության պատանդ… Սակայն հայհոյանքը ևս վկայում է փաստարկների բացակայության մասին: Եվ ստացվում է, որ երկու կողմերն էլ լիարժեք պատկերացում չունեն, թե ի՞նչ են ուզում, ինչպե՞ս պիտի դա արվի, և ե՞րբ պիտի արվի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՍՈՄԵՐՍԵԹ ՄՈԵՄ

10 Դկտ

Գթասրտություն կա սիրո մեջ, սիրած էակին պաշտպանելու ցանկություն, բարիք գործելու, հաճույք պատճառելու ձգտում, և եթե սերը անձնազոհություն չէ, ապա բոլոր դեպքերում հիանալիորեն քողարկված եսասիրություն է: Սակայն որոշակի երկչոտություն էլ կա սիրո մեջ: Սերը ամենակուլ զգացմունք է, որ զրկում է մարդուն ինքնուրույնությունից, և նույնիսկ ամենախորաթափանց մարդը, չնայած գիտե, որ այդպես էլ կլինի, իրականում չի կարող պատկերացնել, որ կանցնի իր սերը: Սերը պատրանքով է պարուրում մարմինը, և մարդը հասկանալով, որ դա պատրանք է, այնուամենայնիվ այն ավելի է սիրում, քան իրականությունը: Սերը մարդուն դարձնում է ավելին, քան նա կա, և միաժամանակ փոքր-ինչ պակաս: Մարդը դադարում է իրեն հավատարիմ լինելուց, այլևս անհատ չէ, այլ առարկա, իր «ես»-ին օտար նպատակի հասնելու գործիք…
… Հենց այստեղից էլ սկսվում է գրական կեղծիքը: Սերը, որպես կանոն, մարդու կյանքի դրվագներից մեկն է, իսկ վեպերում մեծ տեղ են տալիս դրան, որը չի համապատասխանում իրական կյանքին: Քիչ տղամարդ կգտնվի, որոնց համար ամենակարևոր բանը աշխարհում սերն է, և դրանք մեծ մասամբ անհետաքրքիր տղամարդիկ են: Նրանց արհամարհում են նույնիսկ կանայք, որոնց համար սերը վեր է ամեն ինչից: Երկրպագելը շոյում է կանանց, հուզում, բայց նրանք ներքնապես զգում են, որ այդ տիպի տղամարդիկ խղճուկ արարածներ են: Նույնիսկ այն կարճատև պահերին, երբ տղամարդը սիրում է, նա զբաղված է նաև այլ գործերով, որոնք շեղում են նրա միտքը սիրո առարկայից: Մեկի ուշադրությունը գրավում է աշխատանքը, որ նրան ապրուստի միջոցներ է տալիս, մյուսը տարված է սպորտով, մի ուրիշը` արվեստով: Տղամարդկանց մեծամասնությունը իրենց գործունեությունը ծավալում են տարբեր բնագավառներում. նրանք ընդունակ են ամբողջովին կենտրոնանալու միայն այն բանի վրա, որ տվյալ դեպքում հետաքրքրում է նրանց, և սրտնեղում են, երբ մեկը խանգարում է մյուսին: Սիրո մեջ տղամարդու և կնոջ տարբերությունը կայանում է նրանում, որ կինը ամբողջ օրն է սիրում, իսկ տղամարդը` երբեմն:

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԴՅՈՒՄԱ

10 Դկտ

«… Մի՞թե ձեր մտքով չի անցել մտածել, թե ինչ դասի են պատկանում այդ կանայք… Մի՞թե դուք չեք նկատել, որ դրանք մեծատոհմիկ տիկնայք են… Ձեր կայազորային արկածների ժամանակ պատահե՞լ է, որ դուք տեսնեք այդպիսի ճերմակ թաթիկներ, այդպիսի ամբարտավան ժպիտ: Ուշադրություն դարձրե՞լ եք այդ շքեղ զգեստների, այդ քնքուշ ձայների, այդ կեղծավոր հայացքների վրա: Օ, իհարկե, դրանք մեծատոհմիկ կանայք են: Նրանց հրամանով է գիշերը մեզ գտել դեմքը գլխաշորով ծածկած պառավը, և մեղրանուշ խոսքերով հմայելով, մեզ բերել այստեղ: Օ, դրանք անկասկած մեծատոհմիկ կանայք են: Նոր էինք ոտք դրել շքեղորեն կահավորված սենյակը, որ տաք էր ու հազվագյուտ բուրմունքներով հագեցած, երբ նրանք նետվեցին մեր գիրկը, փաղաքշեցին, հանձնվեցին առանց աչքը թարթելու և առանց հապաղելու: Այո, այո, նրանք մեր գիրկը նետվեցին, թեև առաջին անգամ էին տեսնում մեզ, և մենք թրջվել էինք անձրևի տակ: Մի՞թե դրանից հետո կարելի է կասկածել, որ դրանք մեծատոհմիկ տիկնայք էին… Սեղանի մոտ նրանք բուռն ու ինքնամոռաց կերպով տրվեցին սիրույն ու արբեցմանը, նրանք հայհոյում էին աստծուն, արտառոց ճառեր արտասանում, նրանց բերանից գարշելի հայհոյանքներ էին թափվում, նրանք կորցրել էին ամոթը, կորցրել էին մարդկային կերպարանքը, մոռացել էին երկրի մասին, մոռացել էին երկնքի մասին: Այո, դրանք մեծատոհմիկ տիկնայք էին, հավատացեք ինձ, խիստ մեծատոհմիկ տիկնայք…»:

%d bloggers like this: