Իսրայելյան զենք` Ղարաբաղի ճակատում

8 Դկտ

Երբ հայ սահմանապահները ստուգում էին սպանված ադրբեջանցի դիվերսանտի իրերը, գերազանց սպառազինված զինվորի մոտ նրանք հայտնաբերեցին նաև իսրայելական արտադրության գիշերային տեսասարք, խլացուցիչով ինքնաձիգ, սառը զենք: Սակայն դրանց պատկանելիությունն առանձնապես չզարմացրեց հայկական կողմին: Վաղուց էր հայտնի, թե Իսրայելն ինչպես է հոգ տանում Ադրբեջանի բանակի հագեցվածությունն ապահովելու համար: Այնպես որ, մեզ համար մեծ անակնկալ լինել չէր կարող նաև սկանդալային Wikileaks-ի հազարավոր բացահայտումներից այն մեկը, ուր խոսք է գնում Ադրբեջանի և Իսրայելի ռազմական հարաբերությունների մասին: Բաքվում ԱՄՆ դեսպանատան խորհրդականի այդ հեռագիրում նշվում է, որ շնորհիվ Իսրայելի հետ սերտ կապերի՝ Ադրբեջանին հասանելի է դարձել սպառազինության նոր մակարդակը՝ սեփական բանակի զարգացման համար: Ադրբեջանցի դիվանագետը նաև գրում է, թե նման տեխնիկա նա չի կարող ստանալ ոչ ԱՄՆ-ից, ոչ Եվրոպայից ու ոչ էլ հետխորհրդային երկրներից տարբեր իրավական սահմանափակումների պատճառով: Իբրև ասվածի հիմնավորում, պատճառաբանվում է, որ Արևմուտքի մյուս երկրները վախենում են վերգետնյա ռազմական համակարգեր վաճառել Ադրբեջանին Լեռնային Ղարաբաղում նոր պատերազմ չսկսելու համար, իսկ ահա Իսրայելն իրեն միանգամայն ազատ է զգում ու սիրով պատրաստ է գործարքներ կնքել և եկամուտ ստանալ հարուստ հաճախորդից:
Նախ նկատենք, որ ամերիկացի նամակագիրը չափից ավելի է խտացրել գույները և շրջանցել է ճշմարտությունն այն պարզ պատճառով, որ Բաքուն վաղուց ի վեր ակտիվ ռազմական համագործակցություն է ծավալում ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի, Թուրքիայի, Ուկրաինայի, Բելոռուսի, Հարավ-Աֆրիկյան Հանրապետության հետ: Պաշտպանության ծախսերը մեծացնելով` Ադրբեջանն այսօր ռազմական տեխնիկա է ձեռք բերում նաև ՆԱՏՕ-ի այլ անդամներից` Գերմանիայից ու Իտալիայից: Այնպես որ, Իսրայելը սոսկ այդ ընդարձակ ցանկում հերթական գործընկեր է: Սակայն նույնիսկ այս պարագայում երկու երկրների համագործակցությունը առանձնակի ուշադրություն է պահանջում:
Իսրայելի ու Ադրբեջանի ռազմական կապն առաջին անգամ հրապարակայնորեն հաստատվեց 2008 թվականին (չնայած, ըստ որոշ աղբյուրների, նրանց հարաբերությունները սկիզբ են առել դեռևս 1990-ականների սկզբներին): Այն ժամանակ Բաքուն հեշտ ու հանգիստ և առանց ավելորդ դիմադրության համաձայնագիր ստորագրեց Իսրայելի պաշտպանության նախարարության հետ, որը նրան թույլ էր տալիս նռնականետներ, զինամթերք, ռեակտիվ հրետանի ու կապի միջոցներ ձեռք բերել: Նույն ժամանակ Իսրայելի Կնեսեթում այդ երկրի իշխանության ներկայացուցիչները կուրծք էին ծեծում` հավատացնելով, թե «Իսրայելը երբեք զենք չի մատակարարի մի երկրի, եթե դա կարող է սպառնալ հարևան երկրների անվտանգությանը»: Շատ ու շատ դժվար պիտի լինի մտածել, թե Թել Ավիվում ոչինչ չէին լսել Լեռնային Ղարաբաղի մասին և չգիտեին, որ Հայաստանը Ադրբեջանի հետ գտնվում է պատերազմական վիճակում: Բայց նույնիսկ տեղեկացված լինելը չխանգարեց, որպեսզի կնքվեր հարյուրավոր միլիոն դոլարների չափով գործարքը, և Իսրայելից Ադրբեջան տեղափոխվեին Lynx համազարկային 122 մմ-անոց համակարգեր, «Սոլթամ» ընկերության արտադրության հաուբիցներ ու դրանց համար ռազմամթերք, հրթիռա-հրետանային համակարգեր, «Տադիրան» ընկերության կապի միջոցներ, մեծ հզորությամբ ու հեռահարությամբ օժտված «EXTRA» հրթիռներ և այլն, և այլն: Իսկ ընդամենը երկու ամիս առաջ տեղեկություն հրապարակվեց, որ իսրայելական Elbit Systems ընկերությունն արդիականացնելու է ադրբեջանական բանակի Т-72 տանկերը: Հիշենք նաև, որ այս տարվա սկզբներին մամուլում լրատվություն սպրդեց այն մասին, որ ադրբեջանական զինվորական պատվիրակությունը գաղտնի այցելել է Իսրայելի ռազմա-արդյունաբերական մի շարք ձեռնարկություններ ու բանակցել է երկրի ռազմական ապահովման կառույցների հետ:
Հազիվ թե գտնվի ավելի պերճախոս վկայությունն այն իրողությյան, որ Իսրայելն ակնհայտորեն փորձում է ներխուժել կովկասյան առանց այդ էլ անկայուն տարածաշրջան` իր ներկայությամբ մեծացնելով պատերազմի վերսկսման հնարավորությունը: Թել Ավիվի այս «դեպի հյուսիս» տեղաշարժերի մասին այսօր զանազան ենթադրություններ են արվում, որոնցից մեկի համաձայն էլ ադրբեջանա-իսրայելական հարաբերությունների ակտիվացումը կարող է պայմանավորված լինել հայ-թուրքական հարաբերություններում նշմարված փոփոխություններով, մի հանգամանք, որն անհետևանք չմնաց ու որոշակի լարվածություն հաղորդեց նաև թուրք-ադրբեջանական հարաբերություններին: Սակայն Իսրայելում նախընտրում են դա արդարացնել սոսկ Իրանից եկող վտանգներով: Հատկանշական է, որ Իսրայելի հետ ձայն ձայնի տված, Ադրբեջանը նույնպես սկսել է Իրանը դիտարկել որպես իր անվտանգության գլխավոր սպառնալիք: Այսպես շատ հարմար է, և ցանկացած դեպքում կարելի է Արևմուտքին բացատրել, թե հատկապես դրանով է պայմանավորված երկու երկրների համագործակցությունը, առավել ևս, որ վերջիններիս կապը լուրջ դժգոհություն է հարուցել Իրանի պաշտոնական օղակներում, և Թեհրանում բացահայտորեն ու խստությամբ դատապարտում են Ալիևի իսրայելական քաղաքականությունը: Միայն թե այնքան էլ հեշտ գործ չէ մախաթը պարկում պահել ու Հայաստանի փոխարեն մատնացույց անել Իրանին: Զենքի ու ռազմամթերքի այդ ահռելի պաշարը, որ կուտակվում է Բաքվում, գործադրման մեկ հասցե կարող է ունենալ, և դա Ղարաբաղն է: Տարօրինակ է միայն, որ, ի տարբերություն Իրանի, Երևանում ու Ստեփանակերտում շարունակում են համառ լռություն պահպանել, և այդ լռությունն այս պահին ոչ մի արդարացում չունի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s