Wikileaks և Հայաստան

6 Դկտ

Երբ Wikileaks կայքէջն իր աննախադեպ բացահայտումներով ու գաղտնազերծումներով մի գիշերվա մեջ պղտորեց մոլորակի արյունը, առաջին պահին Հայաստանի իշխանությունները բոլորովին պատրաստ չէին պարզաբանել կամ գոնե ինչ-որ կերպ արձագանքել այդ փաստին: Նախագահի մամլո քարտուղարն իրենց լռությունը պատճառաբանեց այն հանգամանքով, թե սկզբունքորեն չեն մեկնաբանում այլ պետության դիվանագիտական գրագրությունը: Նույն օրինակով պատասխաններ հնչեցնելուց հրաժարվեցին նաև պաշտպանության նախարարությունը, արտգործնախարարությունը: Թերևս նրանք ճիշտ վարվեցին ներկա կացության մեջ, երբ հաստատել կամ հերքելը հավասարապես անհետևանք չէր մնալու, իսկ մի փոքր սպասելը և ժամանակի փոփոխությունների մեջ կողմնորոշվելը ոչ մեկին չէր խանգարի:
Բայց այդ սպասումն իր հետ մեկ այլ հետևանք էլ բերեց` վստահությունն այն ամենի նկատմամբ, ինչ ասվում էր Wikileaks-ի հրապարակած թղթերում: Որքան էլ ընդունենք, որ Հայաստանին վերաբերող տեղեկություններն անհամեմատ քիչ էին, այնուամենայնիվ դրանք ի զորու էին ձևավորել պատկերացումների այն նվազագույն շրջանակը, ինչը թույլ պիտի տար հետևություններ անել մի շարք կարևոր դեպքերի ու իրավիճակների մասին: Իսկ նման տեղեկություններ կային մեր բոլոր հարևանների ու նրանց հետ մեր առնչությունների մասին:
Առաջին հերթին ուշադրության կենտրոնում հայտնվեցին Վաշինգտոնի այն մեղադրանքները, համաձայն որոնց 2003 թվականին Հայաստանն իբրև թե նպաստել էր Իրանի կողմից հրթիռների և գնդացիրների ձեռք բերմանը, ինչի համար քիչ էր մնում, որ մեր նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառվեին: Հայաստանն այդ փաստը հերքել էր, և պետք է կարծել, որ հերքումը եղել է հիմնավորված: Նախ դրա օգտին է խոսում այն հանգամանքը, որ ոչ մի պատժամիջոց էլ կյանքի չկոչվեց, իսկ հետո ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպան Մարի Յովանովիչը օրերս ներողություն հայցելու պես մի ելույթ արտասանեց, որի իմաստն այն էր, թե չնայած Wikileaks-ի աղմկահարույց բացահայտումներին, Հայաստանի հետ հարաբերությունները շարունակելու են ամրապնդվել:
Հաջորդ խնդրահարույց թեման վրացականն էր: Մեզ համար մեկ անգամ ևս պարզ դարձավ, որ «եղբայրական» Վրաստանը բնավ էլ ավելի լավը չէ, քան, ասենք, Թուրքիան կամ Ադրբեջանը, իսկ ասվածի հավելյալ ապացույցները տվեցին ամերիկացի դիվանագետները`պատմելով 2008-ի օգոստոսյան պատերազմի ողջ ընթացքում պաշտոնական Թբիլիսիի գործելակերպի մասին, որ նախ օրեր շարունակ անպատասխան էր թողնում Երևանի բոլոր զանգերն ու դիմումները, ապա Բաթումից ու Փոթիից դեպի Հայաստան բեռնափոխադրումների սակագները միանգամից եռապատկեց (Ադրբեջանինը` ոչ): «Գների նման բարձրացումը հայաստանցի ներկրողների կողմից ընկալվել է որպես Թբիլիսիում կայացված քաղաքական որոշում»,- ասված էր Դեպարտամենտի տեղեկագրում: Իսկ դրա փոխարեն, ըստ նույն աղբյուրի, «Հայաստանի կառավարությունը խուսափում է Վրաստանի հասցեին ցանկացած բացասական հրապարակային հայտարարությունից: Եթե նման հայտարարություն այնուհանդերձ հնչեցվի, Ջավախքի հայության արձագանքը կարող է շատ վտանգավոր լինել Վրաստանի համար»:
Երբևէ Հայաստանի իշխանությունները առիթ կունենան մտորելու այն մասին, թե արդյո՞ք ճիշտ էին վարվել` թաքցնելով իրողությունը: Սակայն վստահաբար կարող ենք ասել, որ նման ճշմարտությունները եզակի չեն, և վաղ թե ուշ համբերության բաժակը կլցվի:
Իսկ ահա Թուրքիայի մասին գաղտնազերծված ճշմարտություններն այնքան էլ նոր չէին մեզ համար: Wikileaks –ի օգնությամբ ընդամենը վերահաստատվեց, որ թուրքական կառավարությունը հայ-թուրքական արձանագրությունները օգտագործել է Հայոց ցեղասպանության ճանաչման աշխատանքները կասեցնելու, ղարաբաղյան հարցում պրոադրբեջանական լուծումներ կորզելու համար: Միայն թե լրացուցիչ այլ փաստաթղթեր կարող են արմատապես փոխել Անկարայի ու Բաքվի հարաբերությունների ջերմության աստիճանը: Դրան նպաստող փաստարկներից են Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի զրույցները ամերիկացի պաշտոնյաների հետ, որտեղ Ալիևը թուրքական կառավարության հասցեին բավականին խիստ արտահայտություններ է թույլ տվել, իսկ մի առիթով էլ խոստովանել է, թե Ռուսաստանի հետ գազային պայմանագրեր է կնքել, որպեսզի թույլ չտա Թուրքիային դառնալ էներգետիկ կենտրոն։ Հիմա դրանք Անկարայում շատ ուշադիր ուսումնասիրելու են։ Իսկ արդեն տեղի ունեցած քննարկումները ցույց են տալիս, որ թուրքական իշխանությունները Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորման խնդրում այլևս նախկինի նման հակված չեն կարչած մնալ Բաքվի նազուտուզից:
Գալով բուն Ղարաբաղի հարցին, ուշագրավ պիտի համարել այս տարվա փետրվարին 25-ին Ալիևի հետ ամերիկացի պաշտոնյայի ունեցած զրույցի մանրամասն վերաշարադրումը: Ալիևն այնտեղ ասել է, որ պատրաստ է Մինսկի խմբի ձևաչափով առաջ շարժվել, սակայն լրացուցիչ ճնշումներ է պետք գործադրել Հայասանի նկատմամբ, ապա հավելել է, թե Սոչիում ՌԴ նախագահ Մեդվեդևը փորձել է համոզել Սարգսյանին, որ բեկումնային առաջընթացի հասնեն, սակայն Մոսկվայի կողմից այդքան ճնշումներից ու Լավրովի երևանյան այցից հետո էլ հայերը ոչ միայն հակադրվում են առաջընթացին, այլև հրաժարվում են ավելի վաղ համաձայնեցված կետերից:
Ոչ պակաս հետաքրքրական է ԱՄՆ-ի պաշտպանության նախարարության տեղեկանքում արված երկու կարճառոտ նշումները` կապված հայկական ուժերի` Ղարաբաղին հարող տարածքներից դուրս բերման հետ: Այնտեղ գրված է, որ դա «ամերիկյան կողմի դիրքորոշումը չէ», և «ամերիկյան վարչակազմը այս դիրքորոշումը չի պաշտպանում»:
Իբրև WikiLeaks-ի դոսյեի հայկական թեմատիկայի բաղկացուցիչներ, նշենք նաև պատմությունն այն մասին, թե ինչպես է ՌԴ պաշտպանության նախարարը ադրբեջանցի իր գործընկերոջը երկու շիշ օղու դիմաց վստահել հայերին զենք վաճառելու մասին գաղտնիքը, և, իհարկե, Վրաստանում ԱՄՆ դեսպանության հաղորդագրություններն առ այն, թե իբր Ռուսաստանը ֆինանսավորել է ջավախքահայերին` այդ տարածքում էթնիկ բախումներ հրահրելու նպատակով: Սակայն Wikileaks-ի թղթապանակն առավել քան հարուստ է, և հազիվ թե վերջինս որոշած լինի հետագայում ևս խնայել մեզ: 250 հազարի հասնող գաղտնի փաստաթղթերի մեջ անկասկած ի հայտ կգան նորանոր «հայաշունչ» տեղեկություններ: Երևանում արդեն խոսում են այն մասին, որ եթե ՀՀ-ում ԱՄՆ դեսպանատնից դուրս եկած փաստաթղթերը հրապարակվեն, դա կարող են շատ ու շատ նոր բաներ պարզել: Ասում են, որ 1700-ից ավելի փաստաթուղթ կա, որոնցից ընդամենը 400-ն է գաղտնազերծվել: Ակնարկում են այն մասին, թե նորերի մեջ ոչ միայն մարտի 1-ի հետ կապված, այլև, այսպես կոչված, «Պզոյի գործով» սենսացիոն տեղեկություններ են լինելու:
Ապագայի հետ առնչվող ենթադրությունները թողնելով ապագային և նաև ըմբռնելով, որ բազմաթիվ դեպքերում արտաքին քաղաքականության նախնական գնահատականները չեն կարող դիտարկվել որպես ԱՄՆ-ի պաշտոնական դիրքորոշում, այնուհանդերձ նկատենք, որ տվյալ պարագայում մեր չհիմնավորված հանգստությունն այնքան էլ տեղին չէ: Ճիշտ է, անլրջություն կդիտվի քաղաքական ուղենիշները գծելիս առաջնորդվել բացառապես Wikileaks-ով, սակայն դրա հետ մեկտեղ պետք չէ մոռանալ, որ նման տեղեկատվության արտահոսքը երկրների նկատմամբ ճնշումներ գործադրելու պոտենցյալ հիմք կարող է դառնալ, քանի որ դրանք մյուս կողմին դրդելու են միանգամայն այլ որոշումների կայացմանը, իսկ սա արդեն դժվարին կացության նախանշան է: Պատահական չէ, որ ԱՄՆ Կոնգրեսի Ներկայացուցիչների պալատի անդամ Ադամ Շիֆը Հայաստանին վերաբերող փաստաթղթերը «չափազանց անհանգստացնող» է անվանել։ Բայց անհանգստություն` մեզ համար, այլ ոչ թե Ադամ Շիֆի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s