Աստանա. օր առաջին

2 Դկտ

ԵԱՀԿ 7-րդ գագաթաժողովը, որին այնքան երկար սպասում էին, մեկնարկեց: Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայի Անկախության պալատում, 11 տարվա ընդմիջումից հետո, դեկտեմբերի 1-ին հավաքվել էին շուրջ 5 հազար մասնակիցներ աշխարհի տարբեր անկյուններից, այդ թվում` 28 երկրների նախագահներ, 10 պետությունների կառավարության ղեկավարներ, ինչպես նաև 33 միջազգային ու տարածաշրջանային կազմակերպությունների պատվիրակներ, գագաթաժողովը լուսաբանող 1200 լրագրողներ:
Առաջին իսկ րոպեներից պարզ դարձավ, որ հավաքն անցնելու է բավականին լարված մթնոլորտում։ Իսկ այն փաստը, որ ԱՄՆ ու Ֆրանսիայի նախագահները, ինչպես նաև Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը չէին մասնակցում, զանազան ենթադրությունների տեղիք տվեց։ Շատերն էին այն կարծիքին, թե դա ցույց է տալիս, որ այս անգամ Ռուսաստանին հնարավորություն է տրվել իրեն զգալ իրադրության տերը և առավել ակտիվ աշխատել հակամարտող կողմերի հետ։ Քիչ չէին նաև նրանք, ովքեր գտնում էին, որ ԵԱՀԿ-ն կորցրել է իր երբեմնի ազդեցությունը, լուծումներ իրագործելու լծակներ չունի և շտապ արդիականացման կարիք է զգում: Գուցե թե կողմերից ամեն մեկն իրավացի էր յուրովի, բոլոր դեպքերում ընդհանուր ակտիվության մեջ մեզ համար էականն այն ամենն էր, ինչը պիտի վերաբերեր Ղարաբաղի խնդրին: Եվ այս անգամ ոչ միայն դրա պակասը չզգացվեց, այլև եղածը չափից ավելին էր մի քանի ժամերի համար: Հարցի առնչությամբ տասնյակ ելույթներ հնչեցին, սակայն դրանց հանրագումարը դարձավ համանախագահող երկրների, Հայաստանի և Ադրբեջանի հնգակողմ հայտարարությունը, որը բարի ցանկություններից զատ ընդգրկում էր մի շարք կարևոր դրույթներ:
Հաստատելով իրենց համաձայնությունն այն մասին, որ եկել է ժամանակը` վճռական ջանքեր գործադրելու Լեռնային Ղարաբաղի խնդրի լուծման ուղղությամբ, Հայաստանի և Ադրբեջանի նախագահները վերահաստատում էին իրենց հավատարմությունը` հասնելու հակամարտության վերջնական լուծման` հիմնված Միջազգային իրավունքի սկզբունքների և նորմերի, ՄԱԿ-ի Հռչակագրի, Հելսինկյան եզրափակիչ ակտի, ինչպես նաև նախագահներ Մեդվեդևի, Սարկոզիի և Օբամայի` 2009թ. հուլիսի 10-ին Աքվիլայում և 2010թ. հուլիսի 26-ին Մուսկոկայում արված հայտարարությունների վրա:
Փաստաթղթի վրա անմիջապես բևեռվեց վերլուծաբանների ուշադրությունը: Վերջիններս հատկապես ընդգծեցին այն կարևոր հանգամանքը, որ առաջին անգամ ղարաբաղյան հակամարտությունը դուրս է բերվում մյուս հակամարտությունների կարգավորման շրջանակներից ու դիտարկվում է որպես առանձին գործոն։ Առաջին դեպքն էր նաև, երբ հայտարարության մեջ ի թիվս այլ փաստաթղթերի, հղում էր արվում ՄԱԿ-ի կանոնադրությանը: Սա, անշուշտ, կարգավորման գործընթացի բոլորովին նոր տարր է, և համոզմունք կա, թե այդ նորամուծությունը բխում է Լեռնային Ղարաբաղի շահերից: Բանն այն է, որ ՄԱԿ-ի կանոնադրությունը, որը միջազգային իրավունքի համակարգում ունի գերակա ուժ, բավականին հստակ կարևորում է ժողովուրդների ինքնորոշման իրավունքը:
Սակայն Աստանայի հայտարարությունը ոչ բոլորի համար էր միայն դրական լիցքերի աղբյուր: Ոմանց մտահոգել էր այն ձևակերպումը, թե «կողմերը համաձայնություն հայտնեցին, որ բանակցությունների միջոցով խաղաղ կարգավորումը տարածաշրջանի ժողովուրդներին կայունություն և անվտանգություն կբերի, և կհանդիսանա միակ հնարավորությունը նրանց միջև համաձայնության հասնելու համար»։ Սա մեկնաբանվեց այն իմաստով, որ բոլոր հարցերը հնարավոր կլինի քննարկել միայն խնդրի կարգավորումից հետո, իսկ դա նույնն է, թե համաձայնել կոնֆլիկտի հավերժացման գործընթացին, որովհետև, ըստ էության, կողմ արտահայտվելով Մադրիդյան առաջարկներին, նշանակում է երկարաձգել լուծումը: Անհանգստության առիթ էր տալիս նաև հայտարարության այն հատվածը, որտեղ հղում է արվում 2010թ. Մուսկոկաում ընդունված փաստաթղթին, իսկ հիշյալ փաստաթղթում, ինչպես հայտնի է, առկա է «օկուպացված տարածքների վերադարձ» դրույթը:
Բայց նույնիսկ այս պարագայում պետք է խոստովանել, որ Ադրբեջանի կացությունը Աստանայում շատ ավելի աննախնձելի էր: Եվ Բաքուն վշտանալու մի քանի լուրջ պատճառներ ուներ: Նախ նրանց խորը հիասթափություն պատճառեց ՌԴ նախագահ Վ. Մեդվեդևը` իր ելույթում հատուկ ընդգծելով, որ հակամարտությունների լուծման ժամանակ ուժի կիրառումը բացարձակապես անընդունելի է: Ռուսաստանի նախագահի խոսքով, ԵԱՀԿ-ն պետք է մշակի հակամարտությունների կարգավորման միասնական սկզբունքներ, որոնք չպետք է լինեն ընտրողաբար և պետք է կիրառվեն միշտ:
Հետո Բաքվի համար իսկական սառը ցնցուղ եղավ ԱՄՆ պետքարտուղար Հիլարի Քլինթոնի հայտարարությունը։ Նա ասաց, որ ղարաբաղյան հակամարտությունը պետք է լուծվի ուժի կիրառման կամ դրա սպառնալիքի բացառման, տարածքային ամբողջականության և ազգերի ինքնորոշման սկզբունքների հիման վրա, իսկ նշված բոլոր սկզբունքները մեկ միասնականություն են ներկայացնում, և դրանցից մեկը մյուսի նկատմամբ գերակա ներկայացնելը ապակառուցողական կլինի ու չի օգնի հակամարտության լուծմանը։
Տիկին Քլինթոնից անմիջապես հետո Ֆրանսիայի վարչապետը բառացի կրկնեց նույն հայտարարությունն ու հավելեց, որ Ֆրանսիան վճռականորեն կաջակցի կարգավորման գործընթացի առաջընթացին: Ստացվում էր, որ երեք համանախագահող երկրները հանդես էին գալիս միասնական դիրքորոշմամբ, իսկ այդ դիրքորոշումը ոչ մի կերպ հոգեհարազատ չէր Ի. Ալիևի սպասելիքներին:
Ի դեպ, նկատենք նաև, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի անդամ երկրների ներկայացուցիչները իրենց ելույթներում այդպես էլ չնշեցին Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչման մասին, չնայած Մոլդովայի ու Վրաստանի դեպքում նման հայտարարություն արվեց։
Թե ինչ եղավ հետո, անսպասելի էր ինչպես մասնակիցների, այնպես էլ կազմակերպիչների համար: Ադրբեջանի նախագահը հայտարարությունն ընդունելուց քիչ անց գագաթաժողովի ամբիոնից հակահայկան բուռն ելույթ ունեցավ ու արտասանեց բաներ, որոնք լիովին հակասում էին ընդունած փաստաթղթի դրույթներին: Եվ ապա հայտնի դարձավ, որ նախագահներ Սերժ Սարգսյանի և Իլհամ Ալիեւի հանդիպումը, որը նախատեսված էր օրվա երկրորդ կեսին, չէր կայանալու: Դա նաև նշանակում էր, որ այդ հանդիպման արդյունքներով նախատեսված ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների հայտարարությունը նույնպես առկախվում էր: Շուտով անանուն դիվանագիտական աղբյուրները բացատրեցին, որ Ալիևը մերժել է տեսակցությունը ինչպես Սարգսյանի, այնպես էլ Մեդվեդևի հետ, քանի որ չի կարողացել բացատրություն գտնել ամբիոնից իր ելույթի ու իր անունից արված հայտարարության միջեւ առկա հակասությունների համար: Համանախագահներին մնում էր խոստովանել, որ իրենք պարզապես տարակուսած են:
Գագաթաժողովի առաջին օրը ադրբեջանցիների համար իրոք ձախողված էր: Այդ երեկո Ալիևը հազիվ թե տրամադրություն ունենար դիտելու ֆինն խուլ ռեփեր Մարկո Վուորիհեյմոնի ելույթը, որ կազմակերպվել էր հյուրերի համար: Իսկ ահա մեկ այլ հարցում Ադրբեջանի նախագահը գուցե և ժամանակ գտներ: Հայտնի բան է, որ ամեն անգամ, երբ Ալիևը հայտնվում է անհարմար կացության մեջ, նրա դժգոհությունն իր արտահայտությունն է գտնում է հայ- ադրբեջանական սահմանի վրա: Այնպես որ, սխալ արած չենք լինի, եթե սպասենք տհաճ անակնկալների:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s