Պահոց | 10:46 ե.

ՅԱՍՈՒՆԱՐԻ ԿԱՎԱԲԱՏԱ

28 Նյմ

ՍԻՐԱՅԻՆ ԻՆՔՆԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ

Ամուսնուց նամակ եկավ: Նա այլեւս չէր սիրում նրան եւ լքել էր: Երկու տարվա ընթացքում առաջին նամակը: Հեռավոր քաղաքից:
«Աղջկան ռեզինե գնդակը մի տուր: Ես լսում եմ, թե ինչպես է նա դրանով խփում հատակին: Այդ ձայնից իմ սիրտը արագ է խփում»:
Մայրն աղջկանից խլեց գնդակը: Նա ինը տարեկան էր:
Հետո ամուսնուց եւս մի նամակ եկավ: Այն արդեն ուրիշ քաղաքից էր ուղարկված:
«Թող մեր աղջիկը դպրոց գնալիս այդ կոշիկները չհագնի: Ես լսում եմ դրանց տկտկոցը սալահատակի վրա: Ասես տրորում է իմ սիրտը»:
Այդ կոշիկների փոխարեն մայրն աղջկան տվեց կտորե փափուկ մաշիկները: Աղջիկը լացեց եւ դադարեց դպրոց գնալ:
Հետո եւս մի նամակ եկավ: Նախորդ ուղերձից հետո ընդամենը մեկ ամիս էր անցել, բայց ամուսնու ձեռագիրը ծերունական էր:
«Աղջկան կերակրաթասը մի տուր: Երբ նա այնտեղից բրինձ է քերում, իմ հոգում ասես կատուներ են ճանկռտում»:
Մայրը սկսեց աղջկան իր փայտիկներով կերակրել, կարծես թե նա երեք տարեկան էր: Հետո նա հիշեց այն ժամանակը, երբ նա իրոք երեք տարեկան էր, իսկ ամուսինն այնքան երջանիկ խաղում էր նրա հետ:
Աղջիկը կամացուկ մոտեցավ պահարանին եւ հանեց կերակրաթասը: Մայրը ճանկեց այն նրա ձեռքից ու ջարդուփշուր արեց այգու քարի վրա: Ահա թե որ ձայնից է կոտրվում նրա ամուսնու սիրտը: Նա մռայլվեց եւ իր կերակրաթասն էլ քարով տվեց: Ահա այդ ձայնի՞ց է կոտրվում նրա սիրտը: Մայրը ճաշասեղանը նետեց այգի: Իսկ այս ձայնը ո՞նց է: Նա նետվեց դեպի տան պատը եւ սկսեց բռունցքներով խփել դրան: Հետո մեջքանց նետվեց թղթե միջնորմի վրա` պատռեց, ասես տեգով խփեց, ընկավ հատակին: Ո՞նց է քեզ այս ձայնը:
— Մամա, մայրիկ:
Աղջիկն արտասվաթոր վազեց մոր մոտ, իսկ նա սկսեց ապտակել նրան: Դե, այս ձայներն էլ լսի:
Դրա արձագանքն եղավ ամուսնու նոր նամակը: Մեկ ուրիշ հեռավոր քաղաքից:
«Դուք չհամարձակվեք որեւէ ձայն հանել: Դուք չհամարձակվեք դռները շրխկացնել: Դուք չհամարձակվեք պատուհանները բացել: Դուք չհամարձակվեք շնչել: Դուք չհամարձակվեք ժամացույցը լարել»:
«Դուք, դուք, դուք…»,- շշնջում էր կինը՝ արցունք թափելով: Հետո ընդմիշտ դադարեց ձայն հանել: Նույնիսկ` ամենացածր: Նա ու աղջիկը մահացան:
Տարօրինակ է, բայց ամուսինը մահացել էր նրա հետ նույն անկողնում:
Թարգմ. Վարդան ՖԵՐԵՇԵԹՅԱՆ

ԿՈՆՍՏԱՆՏԻՆ ԲԱԼՄՈՆՏ

28 Նյմ

Լուսինը ոգու անտես ուժ ունի,
Նրա շուրջը միշտ գաղտնիք է շրջում,
Ասում է «Կյանքը արտացոլք է մի,
Բայց ուրվականն այդ իզուր չի շնչում»:

Փայլում է ցոլքով իր խունականաչ
Ու հմայված այդ արթնացող փայլով,
Հառնում է հոգում մի երկար հառաչ,
Տանջում է նա իր համբույրի ցավով:

Երկու շաբաթվա մահ ու կորստյամբ
Ու իր հարությամբ նոր ու տիրական
Ասում է` զուր չենք թախիծով օծված,
Որ վերջում լույս է մեզ բաժին ընկած:

Ու գունատ ծիրում քնած է թեպետ,
Հմայում է մեզ հեռու անհունից,
Որպես կարոտի հիասքանչ տիկին,
Համայն տխրության վերին տիրուհի:

Թարգմ. Լ. Բլբուլյան

ՎԻԼՅԱՄ ՍԱՐՈՅԱՆ

28 Նյմ

ՍԵՐ ԵՎ ՀԱԿԱՍԵՄԻՏԻԶՄ

Վիլյամ Սարոյանի կյանքում քիչ չեն եղել աղմկահարույց ու անսպասելի պատմությունները։ Ինչպես յուրաքանչյուր մեծ արվեստագետ, նա ևս զերծ չէր տարօրինակություններից ու զանազան թուլություններից։ Սակայն մի դեպք, այնուամենայնիվ, առանձնանում է այդ ընդարձակ շարքում։ Խոսքը սկսնակ դերասանուհի Քարոլ Մարկուսի հետ Սարոյանի ամուսնության ու կրկնակի բաժանման մասին է։ Սարոյանը 34 տարեկան էր, երբ 1942-ի մի սովորական օր Հոլիվուդի ռեստորաններից մեկում հանդիպեց ու ծանոթացավ իր ապագա կնոջ հետ։ Քարոլը նրանից փոքր էր 16 տարով, բայց նշանավոր գրողի համբավն ու հմայքն անմիջապես գերեցին աղջկան։ Մեկ տարի անց նրանք ամուսնացան։ Ծնվեցին երկու զավակները՝ Արամն ու Լյուսին։ Ամեն ինչ ընթանում էր իր բնականոն հունով։ Անխախտ սիրո հավաստացումները, ընտանեկան մթնոլորտի ջերմությունը որևէ բանով չէին նախանշում այն շրջադարձը, որ պիտի հաջորդեր ավելի քան 6 տարիների համատեղ կյանքին: Եվ երբ, այնուամենայնիվ, բաժանումը կայացավ, Սարոյանի անսպասելի որոշումը անակնկալի էր բերել բոլոր նրանց, ովքեր ճանաչում էին երջանիկ զույգին։ Այդ առթիվ զանազան ենթադրություններ էին արվում։ Նույնիսկ Չապլինի կինը՝ Ունան, որ Քարոլի ընկերուհին էր, ասում էր, թե իբր պատճառը պատերազմի օրերին Սարոյանի կնոջ՝ ամուսնուն հասցեագրած նամակներն էին, որոնք լի էին քերականական սխալներով, իսկ դա չէր կարող չզայրացնել բծախնդիր գրողին։ Դա, իհարկե, ճշմարիտ լինել չէր կարող։ Իսկ իրական դրդապատճառն իմանալու համար տասնամյակներ պահանջվեցին։ Միայն Սարոյանի մահից հետո հայտնի դարձան մանրամասներ, որոնք առաջին հայացքից կարող են պարզապես անհավանական համարվել։
Համաձայն այդ պատմությունների, խնդիրն ուղղակիորեն առնչվում էր Քարոլի ազգային պատկանելությանը։ Մայրական կողմից նա հրեա էր, սակայն երկար ժամանակ այդ փաստը գաղտնի էր պահում ամուսնուց՝ խուսափելով հնարավոր հետևանքներից։ Այս մտավախությունը հավանաբար հիմքեր ուներ, ինչի մասին կարելի է միայն կռահել։ Իսկ թե ինչ պատահեց 1949 թվի վաղ գարնանը, այդ մասին գրողի որդին՝ Արամ Սարոյանը շարադրել է հոր մասին պատմող իր հիշողություններում.
«…Եվ մի գիշեր, անկողնում, երկուսով սեր անելուց անմիջապես հետո, երբ Քարոլը Բիլի վերաբերմունքից ելնելով` իրեն ապահով էր զգում, կատարում է իր երկարաձգած քայլը և ամուսնուն հայտնում, որ ինքն իրականում հրեուհի է։ Սարոյանի պատասխանը կայծակնային էր։ Նա վեր կացավ, վերցրեց իր անկողինը և գնաց, պառկեց հյուրասենյակի բազմոցին։ Կեսգիշերին վերադարձավ ննջարան, վառեց լույսը ու մի կողմ նետեց վերմակը՝ Քարոլին թողնելով մորեմերկ։ ։
Առավոտյան Սարոյանը լքում է կնոջն ու երեխաներին, որից հետո՝ Քարոլի համաձանյությամբ ապահարզն է տալիս ու բռնում Եվրոպա տանող ճանապարհը։
Թե որքանով էր լուրջ այս միջադեպը, որպեսզի ամուսինների բաժանման առիթ հանդիսանար, դժվար է ասել։ Կատարվածը նախ և առաջ տարօրինակ էր նրանով, որ հակասեմիտական տրամադրությունները երբևէ չէին արտահայտվել ոչ Սարոյանի ստեղծագործություններում, ոչ նրա կյանքի այլ իրավիճակներում ու հարաբերություններում։ Ի դեպ, պետք է նկատել, որ Սարոյանի այդ տարիների պահվածքում հազվադեպ չէին անսպասելի բռնկումների դեպքերը։ Դրանցից մեկի մասի հենց ինքն է խոստովանում. «…Եղավ, որ խենթացա… 72 ժամ խենթ եղա, խենթություն եկավ վրաս։ Մարդ չիմացավ։ Ես ու իմ աստված կռվեցանք ու ես հաղթեցի…»:
Որքան որ անսպասելի էր անջատումը, նույնքան էլ անակնկալ կերպով 1951-ին ընտանիքը կրկին միավորվում է։ Նույնիսկ պսակադրության արարողություն է կայանում Լոս Անջելեսի հայկական եկեղեցում։ Բայց Սարոյանի նման մարդը ստեղծված չէր ընտանեկան կյանքի համար։ Վերջնական բաժանումը տեղի է ունենում 1955-ին։
Իր կյանքի հետագա տարիները Սարոյանը նախընտրեց ապրել ամուրիի կարգավիճակով։ Ճիշտ է, խոսում էին այն մասին, որ այդ ընթացքում նա սիրային կարճատև կապ է ունեցել բազմաթիվ հայտնի ու անհայտ կանանց, այդ թվում նաև նշանավոր դերասանուհի Մերիլին Մոնրոյի և ոչ պակաս հանրահայտ Շելի Ուինթրզի հետ, իսկ ավելի ուշ խիստ մտերմիկ հարաբերություններ էր հաստատել մի հայուհու՝ Գեյլ Սարգսյանի հետ, բայց այդ կապերից և ոչ մեկն այդպես էլ չպսակվեց նոր ամուսնությամբ, և ամենայն հավանականությամբ Սարոյանը բնավ չհետաքրքրվեց, թե ինչ ազգության ներկայացուցիչ էին իր սիրահետումի թիրախները։
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

%d bloggers like this: