Պահոց | 7:45 ե.

Հարյուր տարվա հիվանդություն

22 Նյմ

Հայկական բանակում հերթական արյունոտ միջադեպն է տեղի ունեցել. սպանվել են չորս զինծառայողներ, ևս չորսը հրազենային վերքեր են ստացել: Ասում ենք` հերթական, և այդ սովորական բառի թիկունքում թաքցնում ենք ողբերգությունների մի երկար շղթա, որոնց մասին դժբախտություն ունեցանք տեղեկանալու վերջին ամիսների ընթացքում: Սպանություններ, ինքնասպանություններ, դժբախտ պատահարներ, դիվերսիաներ, ոչ կանոնադրային հարաբերություններ, բանակային կոռուպցիա, հովանավորչություն… Հասարակությունը վրդովվում է, պահանջում է պատժել մեղավորներին, մամուլը սահմռկեցուցիչ մանրամասներ է հրապարակում, իսկ իբրև պատասխան ստանում է աստղաշատ ուսադիրներով մեծամեծների երկար ու բարակ դատարկախոսությունն այն մասին, թե չարիքի արմատը պետք է որոնել ամեն տեղ, բայց ոչ բանակում, թե այդ կարգի մեղադրանքները խարխլում են մեր երկրի ամենակայացած կառույցի հիմքերը, թե պաշտպանության նախարարության հասցեին յուրաքանչյուր թթու խոսքը դավաճանություն է ու պարտվողականություն… Եվ մինչ սեփական մեղքի գիտակցման իսպառ բացակայությունը նրանց մղում է ժողովրդին կերակրել ամենատարբեր ու անհեթեթ պատճառաբանություններով, կրակոցները շարունակվում են, սպանվում են երիտասարդներ, որոնց կյանքն ու անվտանգությունը վստահված էր այդ նույն «անմեղներին» ու «հայրենասերներին»:
Յուրաքանչուր ողբերգական դեպք իր նախապատմությունն ունի, իր հանգամանքներն ու դրդապատճառները: Կարելի է անվերջ քննարկել, մատնացույց անել այս կամ այն բացթողումը, խոսել իրավունքների ու պարտականությունների մասին և այդ տարատեսակ կարծիքների առատության մեջ շրջանցել ամենաէականը, այն, ինչի շուրջ մշտապես լռություն են պահպանում` իբրև անցանկալի ու տհաճ թեմա: Սակայն ու՞մ համար է այսօր գաղտնիք մեր բանակի մեծագույն ու հիմնական խոցը, որը մի անուն ունի` խմբապետական սինդրոմ: Հենց այդ բառով և ոչ ուրիշ կերպ պիտի բնորոշել այն չարիքը, որ եղել է, կա և ցավոք դեռ երկար կմնա կենսունակ ու կանխորոշիչ բանակային համակարգում` որպես իրավունքի ու հարաբերությունների գերակա աստիճան:
Խմբապետի դասական կերպարը` մազուրերով, մորթե գլխարկով ու թավ բեղերով, սոսկ իր դարն ապրած դիմապատկեր չէ, այլ էություն, որ անփոփոխ անցել է վերջին հարյուր տարիների միջով ու արմատներ ձգել մեր օրերում: Խմբապետն այսօր կենսակերպ է, ոգի, աշխարհայացք: Խմբապետը առանցքն ու հենասյունն է այն նախրային ըմբռնումի, համաձայն որի թշնամին նա է, ով իր դեմ է, իսկ յուրայինները նրանք են, որոնց հետ նա կիսում է իրեն բաժին ընկած պատառը: Եվ հիմա մի մեծ, բազմանդամ ու բազմաճյուղ կառույց, որ Ազգային բանակ է կոչվում, դեռ շարունակում է հենվել այդ երերուն հիմքի վրա, որից հնության բույր է փչում, որն առաջնորդվում է քարեդարյան սկզբունքներով:
Ու քանի դեռ կա այդ կարծրացած մտայնությունը, երեկվա թերուս ֆիդայինը կշարունակի զորամասեր ղեկավարել` համոզված, որ իր չնչին գիտելիքները լիովին բավարար են մի փոքրիկ վասալության իշխանը համարվելու համար: Քանի դեռ խմբապետությունն է պետության պատկերացումների վերջնակետը, մարտավարական ու ռազմավարական տարրական իմացություններից զուրկ մարդկանց մի կաստա իրենց փափուկ բազմոցներին նստած գեներալական տիտղոսներ ու շքանշանների շարաններ կվաստակեն երկրին մատուցած անհայտ ու անհասկանալի ծառայությունների դիմաց և ոչ մի գնով չեն բաժանվի այն բանի գիտակցումից, թե ի վերուստ իրենց է տրված հողի ու տասնյակ հազարավոր մարդկանց ճակատագիրը տնօրինելու իրավունքը: Ճիշտ այդպես մտածում էին նաև նրանց նախապապերը, որ Առաջին հանրապետության տարիներին առանց կրակոցի հանձնեցին Կարսը, որ ինտրիգներով ու գզվռտոցներով էին զբաղված, քանի դեռ թուրքական բանակը ավերում է Գյումրին ու Լոռին, որ նույնիսկ դուրս չեկան մի բուռ կիսաքաղց ու բոկոտն կարմիրբանակայինների դեմ` երկիրն անմռունչ նվիրելով նրանց: Ո՞վ կասի, թե ինչ-որ բան է փոխվել այն ժամանակներից: Եվ այսօր այդ նույն պաշարո՞վ են պատրաստվում կոչվելու տարածաշրջանի ամենամարտունակ բանակը, սրա՞նց հույսով պիտի ավարտին հասցնենք մեր անավարտ կռիվը, թե՞ Սփյուռի նախարար Հրանուշ Հակոբյանի օրինակով պիտի դեռ հավելենք, որ «իրատեսական է դառնում «Արի բանակ» ծրագիր իրականացնելու հնարավորությունը»:
Եկել են, գալիս են, դեռ գալու են, բայց ոչ թե սպանվելու, այլ պաշտպանելու համար: Գալու են այն բանի հստակ համոզմամբ, որ աշխարի ուրիշ ոչ մի` իրեն քիչ թե շատ հարգող երկրում խմբապետը զորքեր չի առաջնորդում, և զինվորն այդչափ անպաշտպան չի կամայականության մթնոլորտի մեջ…
Երեկ մի շարք հասարակական կազմակերպություններ արդեն հանդես են եկել հայտարարությամբ, որով բանակում կատարված վերջին դեպքերը որակել են որպես պետական և բանակային բարձրագույն իշխանությունների անպատասխանատվության ու ոչ պրոֆեսիոնալիզմի ճչացող փաստ, բանակի քայքայման և ապաբարոյականացման գագաթնակետ: Հիմա ինչպե՞ս վարվել. այս խոսքերը համարել բացարձակ ճշմարտությու՞ն, թե կրկին ասել, որ վարկաբեկում ենք զինված ուժերին, որ դրանով ջուր ենք լցնում թշնամու ջրաղացին:
Անձամբ ինքս կուզեի, որ նրանք վիրավորվեին, քանի որ վիրավորվելու ընդունակությունը գոնե չնչին նախանշանն է այն բանի, որ մարդը դեռևս ունի ամոթի ու խղճի զգացում: Ես կցանկանայի վարկաբեկած լինել նրանց հանուն մի զիվորի կյանքի: Հանուն մի քաղաքացու ազատ ու արժանապատիվ կյանքի ես կվարկաբեկեի այս իշխանություններին, որովհետև ու՞մն է պետք այդ բանակն առանց իր զինվորի և ու՞մն է պետք այս իշխանությունն առանց իր քաղաքացու:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ԱՆՐԻ ՄԻՇՈ

22 Նյմ

Բնանկարներ

Բնանկարներ` խաղաղ կամ տրտում;
Կյանքով դեգերելու բնանկարներ և ո՛չ երկրի մակերեսի պատկերներ:
Բնանկարներ Ժամանակի, որն հոսում է ծուլորեն, գրեթե` անշարժ, իսկ երբեմն էլ` կարծես շրջուն:
Բնանկարներ` քրջերի, ձաղկված նյարդերի, գերլարված ուժերի:
Բնանկարներ` ծածկելու համար թափանցանց վերքերը, պողպատը, պոռթկումը, չարիքը, դարաշրջանը, պարանի օղակը վզի, զորահավաքը: Բնանկարներ` բղավոցները խլացնելու համար:
Բնանկարներ` վերմակի նման, որ գլխիդ ես քաշում:

Ծովը

Անսահման ծովը-ահա ինչն է թանկ ինձ համար, ահա թե ինչը գիտեմ ես:
Քսաներկու տարեկանում հեռացա քաղաքից ու նավաստի դարձա:
Տախտակամածի վրա, նավամբարում, ամենուր աշխատանքն էր եռում:
Ես զարմացած էի:
Նախկինում ինձ թվում էր, թե նավի վրա
Միայն նայում էին ծովին: Ամեն ժամանակ նայում էին ծովին:
Սկսվեց գործազրկությունը, ու նավաստիները հեռացան նավից:
Ես էլ հեռացա:
Ոչինչ չասացի. իմ մեջ ծովն էր, ծովն էր իմ շուրջ, հավերժ:
Այո:Բայց ո՞րը:
Դրան պատասխանել կդժվարանայի:

Թարգմ. Գառնիկ Մելքոնյան

ԱՐԹՈՒՐՈ ՊԵՐԵՍ ՌԵՎԵՐՏԵ

22 Նյմ

Դու թանկ արժես

Շատ անգամ եմ ամաչել տղամարդ լինելուց: Պատճառները տարբեր են, բայց ոչինչ այնպես ինձ չի շիկնեցնում, ինչպես տղամարդկանց որոշ կարգի պահվածքը, բարային շաղակրատանքը, հակառակ սեռի աչքի առաջ կատարած արարքները: Ոմանք ենթադրում են, թե աշխարհը որսատեղի է, իրենք էլ՝ հավանոցի աքլորներ: Դոնժուանական հայացքները, որոնք ասում են՝ ահա ես, փոքրիկս, միշտ պատրաստ, տրամդրված՝ քեզ էս ու էն անելու: Սրտիկդ ուտելու: Այդպիսի պահվածքը հատուկ է ինչպես հզոր ու խորամանկ տիպերին, այնպես էլ ոջլոտ կիսաճաղատներին ու գջլոտ թափթփուկներին: Ես համոզվել եմ, որ ամենաանտաշ ու ստոր կաղնակեր կենդանին անգամ համոզված է, որ բոլոր կանայք խելքները թռցնում են իր հմայքից: Գոյություն ունի նաև ամենօրյա պատարագ կատարողի, մեծահոգի դասախոսի, հասկացող պետի դիմակ հագած խարդախ երկերեսանին, ով դարանակալ հետևում է այն պահին (դասախոսական, աշխատանքային, և այնպիսի մարդու խուսափուկ հայացքով, որն իբր անպատկառ կամ անամոթ ոչ մի մտադրություն չունի), թե երբ գործը խորամանկություններով առաջ տանի:
Սակայն իմ սիրելի քույրիկներն էլ են երբեմն հեշտացնում գործը: Ռիսկի դիմելով, որ Կռվի Պատրաստ Ոզնուհիների Միությունը (ԿՊՈՄ) կարող է ինձ մաղադանոսի թերթիկի պես բզիկ-բզիկ անել, պիտի ասեմ, որ հափշտակիչը ոչնչանում է, երբ մատչելի զոհեր չի գտնում, բայց դե աշխարհը լի է գառնուկներով, որոնք սպասում են, որ գայլն իրենց ուտի: Իսկ դրանից դերերը փոխվում են: Կան նաև այնպիսի կանայք, ովքեր կարիքից դրդված, — գոյատևելը նույնքան օրինական պատճառ է, որքան ցանկացած որևէ այլ պատճառ, — համաձայնում են կասկածելի դաշտում խաղալ: Ես այս ամենն անտեղի չեմ ասում, որովհետև ընկերուհիներցս մեկը նոր է պատմել իր՝ աշխատանքի ընդունվելու վերջին հարցազրույցի մասին: Կեսից ես արդեն գիտեի, թե ինչով է ավարտվելու պատմությունը: Եվ ոչ այն պատճառով, որ շատ խելացի եմ:
Պատկերացրեք առաջին գործողությունը: Աշխատանքային խորհրդակցություն ապագա աշխատակցուհու հետ ծանոթանալու համար: Երեք աշխատակիցներ, աշխատանքային զրույց, վիսկի: Կինը՝ փայլուն ինքնակենսագրությամբ, ում շատ է պետք այդ աշխատանքը, ի սկզբանե ծուղակն է ընկել. վայելուչ աղջկա նման հագնված՝ ցանկանում է գեղեցիկ երևալ և դուր գալ: Տոնիկ է խնդրում: Մի երկու բաժակ վիսկիից հետո երկու աշխատակիցները հեռանում են: Նա զգում է, որ աշխատանքն արդեն իրենն է: Պետը խնդրում է մնալ որոշ մանրամասներ պարզաբանելու համար:
Գործողություն երկրորդ: Նա կպել է իր տոնիկին, մինչ պետը գովասանքների շարան է բացում իր անձի հասցեին՝ թե որքան խելացի է և որքան բարձրակարգ, թե որքան հեռու կարող է գնալ ձեռնարկությունում: Նա սկսում է անհարմար զգալ, փոքր ումպեր է անում տոնիկից: Երրորդ վիսկիից հետո պետի կենացները քաղցրանում են, հայացքն անհաճո դառնում: Մերթընդմերթ ձեռքին ազատություն է տալիս և դիպչում աղջկա ծնկին: Միանգամայն հայրաբար, բայց ո՛չ աչքերն են հայրական, ո՛չ էլ ձեռքը: Եվ այդ պահին աղջիկը երկրորդ սխալն է գործում: Նրան շատ է պետք այդ աշխատանքը, և այդ աղբին «գնա մորդ ծնկին դիր ձեռքդ» ասելու փոխարեն շարունակում է այնտեղ մնալ՝ դիմանալով ոտնձգություններին: Համոզված է, որ գլուխ կհանի: Վստահ է, որ կկարողանա տեղը դնել դրան: Եթե համառորեն դիմանա, ձեռք կբերի այդ անիծյալ աշխատանքը: Այնպես որ, դեռ մնում է այնտեղ նստած՝ վայելուչ աղջկա իր կոստյումով ու պայուսակով, հուզիչ կերպով իր տոնիկին կառչած, նողկանքի և ամոթի արցունքները զսպելով:
Սխալ երրորդ. նա դեռ չի գնացել, երբ այդ ողորմելին փոխում է տակտիկան: Սկսում է անձնական բնույթի հարցեր տալ և ավարտում սեքսի մասին անկապ բաներ դուրս տալով, հարցը խառնելով Աստծո գոյության կամ չգոյության մասին դատողությունների հետ. որովհետև նա, — էդ մի բանը նա շա՜տ պարզ է ուզում ցույց տալ, -հավատացյալ մարդ է: Քիչ անց հարցնում է, թե արդյոք աղջիկը լեսբուհի չէ՞: Իսկ նա տոնիկի բաժակը դրա տխմար ու վավաշոտ դեմքին չի դաջում, այլ շարունակում է դիմանալ և գործը քննարկել: Ի վերջո, համոզվելով, որ ձեռք գցելու բան չկա, սրիկան ավարված է համարում հարցազրույցը: Ես քեզ կզանգեմ աշխատանքի համար, — խոստանում է նա: Անշուշտ, երբեք էլ չի զանգի:
Այս գեղեցիկ և խրատական պատմության բարոյախոսությունը. որոշ տղամարդիկ ընդունակ են իրենց տականքի նման պահելու, բայց որոշ կանայք էլ ընդունակ են կուլ տալու անկուլտալին: Կարիքից կուրացած՝ սթափ չտեսնելով այն սահմանը, որտեղ դրվում է «բավակա՛ն է» բայը: Այս աշխարհը լավագույնը չէ հնարավոր աշխարհներից, գրեթե միշտ էլ վատագույնն է, և այդ համատեքստում կան խաղեր, որոնք անպատիժ չեն կարող մնալ՝ անտեսելով ռիսկերը և վճարվելիք գինը: Անպատվությունը սնունդ է առնում բարդություններից, կարիքից և վախից: Դա անարդարացի է և սարսափելի, բայց դա կա: Աշխարհը, փողը, աշխատատեղերը շարունակում են շատ հաճախ մնալ այնպիսի սինլքորների ձեռքին, ինչպիսին էդ բոզի տղան, ում նկարագրում էի մի քանի տող վերև: Վաղ, թե ուշ խնդիրն ավարտվում է հասարակ «վերցրու կամ թող»- ով: Եվ ամեն կին իր արժանապատվությանը համապատասխան է որոշում «բավական է»-ի սահմանը:

Թարգմ. Կարինե Չոբանյան

%d bloggers like this: