Յոթ սարից այն կողմ

17 Նյմ

Ռադիոակտիվ նյութերի մաքսանենգության սկանդալային պատմությունը, ուրանի հանքերի շահագործման առիթով բարձրացված աղմուկը և այդ ամենի շուրջ ծավալված քննարկումները մեկ անգամ ևս հիշեցրին Հայաստանի ատոմակայանի, նրա ճակատագրի և երկրորդ ատոմակայանը կառուցելու հոգսերի մասին: Օգոստոսից ի վեր, երբ Հայաստան ժամանեց Ռուսաստանի նախագահ Դ. Մեդվեդևը և նույն օրերին ռուսական կողմը մեր երկրի հետ կնքեց ատոմակայանի նոր էներգաբլոկը համատեղ ուժերով կառուցելու համաձայնագիր, այդ թեմայի շուրջ կարծես թե որևէ այլ անդրադարձ չէր եղել: Իսկ հիմա բոլորը կրկին վերհիշեցին ԱԷԿ-ը, և դեռ նրանց համատեղ մտաբերումներում ներգրավվեցին նորանոր ձայներ: Այս շարքում առաջին հերթին ուշադրության էր արժանի ԱՄՆ-ի անակնկալ հայտնությունը: Երևան ժամանած ԱՄՆ-ի Պետդեպարտամենտի Եվրոպական և Եվրասիական երկրներին ամերիկյան օժանդակության ծրագրերի համակարգող Դենիել Ռոզենբլումը կառավարության ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ հայտարարեց, թե Միացյալ Նահանգները հույս ունի, որ ամերիկյան ընկերությունները ևս կմասնակցեն Հայաստանում նոր ատոմակայանի կառուցման աշխատանքներին: Հազիվ թե այս նախանձախնդրությունը պայմանավորված լիներ մեր երկրի էներգետիկ ապագայի մասին մտահոգություններով: Պարզից էլ պարզ էր, որ ամերիկացիներին առաջին հերթին անհանգստացնում է այն փաստը, որ Հայաստանի կառավարության և ռուսաստանյան Ռոսատոմ կորպորացիայի միջև ստորագրված համաձայնագրով ատոմակայանի նոր էներգաբլոկի միջուկային կղզյակը կառուցելու է ռուսական Ատոմստրոյէքսպորտը: Իսկ ռուսներին միջուկային հարցերում միայնակ չթողնելը Վաշինգտոնում միշտ էլ պատվի գործ են համարել: Եվ այժմ երրորդ կողմ դառնալու համար նրանք շանսեր ունեն, քանի որ անվտանգության սարքավորումների մատակարարման համար մրցույթ է հայտարարվելու և դրան կարող են մասնակցել տարբեր երկրների կազմակերպություններ: Ինչ խոսք, ամերիկացիներն այս հնարավորությունը հազիվ թե ձեռքից բաց թողնեն:
Ներկա պահին այլ մասնակիցներ ևս կան: Նոր միջուկային էներգաբլոկի հարթակի սեյսմատեկտոնիկ ուսումնասիրությունն իրականացրել է բուլղարական ,,Ուորլի Պարսոնս Յուրոպ Էներջի Սիստեմս Լիմիտեդ,, ընկերությունը։ Այդ աշխատանքներն անցել են փորձաքննություն Ատոմային էներգիայի միջազգային գործակալության փորձագետների կողմից: Գլխավոր նախագծողը լինելու է Ատոմէներգոնախագիծը: Ի դեպ, սա այն նույն ընկերությունն է, որի անունն առաջին հերթին կապվում է Իրանի Բուշերի ատոմակայանի հետ, որն էլ իր հերթին այդքան մեծ հոգսեր է պատճառում Արևմուտքին:
Սակայն եղածով հանդերձ բաց է մնում հարցերից ամենահիմնականը` ե՞րբ շահագործումից կհանվի Հայաստանի գործող ատոմակայանը և ե՞րբ պատրաստ կլինի նորը: Ըստ տրամաբանության, ատոմակայանը կդադարի գործել, երբ կշահագործվի միջուկային նոր էներգաբլոկը։ Ընդ որում, գործող էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը լրանում է 2016 թվականի հունվարի 5-ին։ Միայն թե այս ամենը ասվածին մոտ լինելու այնքան էլ շոշոփելի հիմքեր չունի: Նախ սկսենք նրանից, որ գործող ատոմակայանը առաջին սերնդի է և դրա գործունեության ժամկետի երկարեցման կամ դրա կոնսերվացման վերաբերյալ որոշում կկայացվի միայն 2014-2015 թթ., իսկ այդ նպատակի համար կպահանջվի առնվազն 350-400 մլն. դոլար։ Եվ հավանաբար սա է պատճառը, որ Հայաստանն այժմ փորձում է թույլտվություն ստանալ Մեծամորի էներգաբլոկի շահագործման ժամկետը երկարաձգելու համար։
Գալով նորի ճակատագրին, նախ հիշենք, որ դեռևս 2009-ի մայիսին Էներգետիկայի նախարար Արմեն Մովսիսյանը հայտարարեց, որ նախատեսվում է նոր ատոմակայանի շինարարությունը սկսել 2011 թվականի սկզբին եւ ավարտին հասցնել մինչեւ 2017 թվականը։ 1200 մեգավատտ հզորությամբ կայանի կառուցման համար, ըստ նախնական հաշվարկների, կպահանջվի 5-7.2 միլիարդ դոլար։ Սա մեզ համար ահռելի թիվ է, իսկ կառավարությունն առ այսօր դեռ չի մատնանշել, թե կոնկրետ ինչ աղբյուրներից է հայթայթելու այդ գումարը։ Փոխարենը հապշտապ կարգով ու փութաջանությամբ վերանայվեցին ժամկետները: Նախկին 2011-ի փոխարեն այժմ էլ հայտարարում են, որ նոր բլոկի կառուցումը կսկսվի, ամենայն հավանականությամբ, 2012 թվականին։ Իսկ կառուցման համար նախատեսվում է 6 տարի ժամկետը, ինչը նշանակում է, որ շինարարությունն այս դեպքում կավարտվի 2018 թվականին:
Բոլորովին վերջերս ՀՀ ֆինանսների նախարար Տիգրան Դավթյանը հայտարարեց, թե 2011 թվականի պետական բյուջեում ոչ նոր ատոմակայանի և ոչ էլ Իրան-Հայաստան երկաթուղու շինարարության համար գումարներ հատկացված չեն: Նախարարը նաև նշեց, որ առաջիկա տարիների համար էլ` միջնաժամկետ ծրագրերում, բյուջեով նման ծախսեր արտացոլված չեն: Ստացվում է, որ մի օր էլ կգա վերանայվածը վերանայելու պահը: Այսինքն հեռանկար ասվածը մեզ համար առայժմ խիստ առաձգական ու հարաբերական է:
Ինչ վերաբերում է ավելի կարճաժամկետ ու մոտ խնդիրներին, դրանցից մեկը աշխատած միջուկային վառելիքի պահեստավորման ու անվտանգության հարցն է: Հայտնի է, որ թափոններն այսօր չեն տեղափոխվում Ռուսաստան, քանի որ Հայաստանը շրջափակման մեջ է։ Ադրբեջանի կողմից երկաթգիծը չի գործում, Վրաստանով տանելը նույնպես անհնար է: Վերջին տասնամյակի ընթացքում կուտակվածը մնում է Հայաստանում ու դեռ պարզ չէ, թե դա որքան պիտի շարունակվի:
Հոկտեմբերի 15-ին ԱԷԿ-ի երկրորդ էներգաբլոկի գործունեությունը դադարեցվեց 55 օրով՝ պլանային նորոգման, ինչպես նաև անվտանգության մի շարք միջոցառումների իրականացման համար։ Եվ քանի դեռ նորի ուրվականը յոթ սարից այն կողմ է, մեզ մնում է հուսալ, որ գոնե հինը աշխատել կսկսի սահմանված ժամկետներում և մոտակա տարիներին տհաճ անակնկալներ չի մատուցի:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s