Պահոց | 12:38 ե.

ՎԻԼՅԱՄ ՎՈՐԴՍՎՈՐԴ

7 Նյմ

ԼՅՈՒՍԻՆ
Նրա ապրած տնակի մոտ
Ճանապարհն էր լռում,
Քչերն էին նրան ծանոթ
Քչերն էին սիրում:

Մանուշակ էր համեստ ու հեզ
Թփերի տակ թաքուն,
Եվ սիրուն էր այն աստղի պես,
Որ մենակ է ծագում:

Եվ մահացավ Լյուսին իմ հեզ,
Աստղ էր, ընկավ նա վայր…
Մարդ չիմացավ, բայց և այսպես
Փոխվեց աշխարհն արար…

ՈՒՌԵԿԼՅԱՆԻ «ԳՈՐԾԸ»

7 Նյմ


1929 թ. փետրվարյան մի օր երևանյան թերթերում հայտնվեց խիստ հակիրճ, սակայն անսպասելի մի լուր: «Գրքի գողը» ոչ երկիմաստ վերնագրի ներքո գրված էր. «Մյասնիկյանի անվան հանրային գրադարանի վարիչի օգնական Ուռեկլյանը ձերբակալված է՝ գրադարանից սիստեմատիկաբար գրքեր, արժեքավոր գրավյուրներ գողանալու համար: Գործի քննությունը մոտ օրերս կավարտվի»:
Այս տեղեկությունը նախ տարակուսանք, հետո հետաքրքրասիրություն և ի վերջո բուռն վրդովմունք հարուցեց բոլոր այն շրջանակներում, որտեղ ոչ միայն ճանաչում էին Լևոն Ուռեկլյանին, այլև արդեն կարողացել էին որոշ մանրամասներ իմանալ գործի ծավալների ու հանգամանքների մասին:
Ի՞նչ էր թաքցնում մամուլի ժլատ հաղորդագրությունն իր տողատակերում:
Նախ ասենք, որ խոսքը ոչ թե գրադարանի վարիչի օգնականի, այլ տեղակալի մասին էր: Եվ յուրացված «ավարն» էլ սովորական գրքեր չէին, այլ թանկագին ու հազվագյուտ օրինակներ, պատմական անգնահատելի արժեք ներկայացնող եզակի հրատարակություններ: Սակայն Ուռեկլյանի «քաջագործությունների» շարքը միայն այսքանով չէր եզրափակվում: Շատ շուտով հայտնի դարձան եղելության այնպիսի մանրանասներ, որոնք այլև կասկած չէին թողնում. խոսքն աննախադեպ ու իր ծավալներով աներևակայելի մի հանցագործության մասին էր: Գրադարանի ֆոնդերից պարբերաբար եզակի գրականություն յուրացնելու հետ մեկտեղ նրան մեղադրում էին նաև այն բանի համար, որ «շահադիտական նպատակներով» հարյուրավոր գրքերի վրայից պոկել էր արժեքավոր էկսլիբրիսներ, գրանիշներ, նկարներ, պատկերազարդ թերթեր և այլն:
Մասնագետները ցնցված էին, երբ Ուռեկլյանի բնակարանում իրավապահների կողմից կատարված խուզարկության արդյունքում գտնվեցին հանրային գրադարանին պատկանող 1400 գիրք, 921 նամակ, զանազան եզակի ձեռագրեր: Ներկաների զարմանքն ու վրդովմունքը հարուցեց այն զավեշտական փաստը, որ մի քանի առավել «հոգեհարազատ» գրքեր նա նվիրել էր իր կնոջը՝ հուզիչ ընծայագրերով:
Որոշ ժամանակ անց նաև բացահայտվեց, որ Ուռեկլյանի գործունեության աշխարհագրությունը նույնքան ընդգրկուն էր, որքան նրա ձեռնարկի չափերը: Պարզվեց, որ նա տարիներ շարունակ սերտ կապեր էր պահպանել Սովետական Միության տարբեր քաղաքներում գտնվող հայտնի գրավաճառների ու հնավաճառների հետ: Նրա հարաբերությունները հատկապես «ջերմ» էին եղել անվանի կոլեկցիոներ և անտիկվարների մասնագետ Վլադիմիր Կունինի հետ: Վերջինիս մոտ ևս խուզարկություն կատարվեց ու հայտնաբերվեցին հայ «գործընկերոջ» նամակները: Այդ գործնական գրագրությամբ Ուռեկլյանը մոսկվացի հնագրավաճառներին էր առաջարկում պատմական դեմքերի ու ականավոր գործիչների ձեռագրեր, գրավյուրաներ, կտավներ, էկսլիբրիսներ և այլ արժեքավոր իրեր: Նամակագիրն ընձեռված հնարավորությունը բաց չէր թողել նաև պարծենալու, թե իր ձեռքի տակ կան… 40 հազար գրանիշներ, մի քանի հազարի հասնող էկսլիբրիսներ: Ո՞վ չէր հրապուրվի նման առատությամբ… Նկատենք, որ այդ շրջանում առանձնապես մեծ պահանջարկ էին վայելում 1905 և 1917 թթ. հեղափոխական շրջանների հրատարակությունները, թռուցիկները, Անդրկովկասի հեղափոխական խմբակների գործունեությանը առնչվող տպագիր նյութերը: Ուռեկլյանը այդպիսի նյութեր ուներ և լիուլի վաճառքի էր հանել: Հասկանալի է, որ բոլոր դեպքերի համար սնուցող աղբյուրը նույնն էր՝ հանրային գրադարանը:
Նախաքննության ընթացքում բացահայտվեցին «մոլի գրքասերի» կենսագրության շատ ու շատ մութ անկյուններ: Մասնավորապես, հաստատվեց այն փաստը, որ իր նախընտրած արհեստով նա սկսել էր զբաղվել շատ ավելի վաղ՝ մինչ¨ Երևան տեղափոխվելը, երբ դեռ պաշտոնավորում էր Գանձակում ու Թիֆլիսում: Տեղի գրադարանները մեկ անգամ չէ, որ զոհ էին գնացել Ուռեկլյանի «հետաքրքրասիրությանն» ու թուլություններին:
Հետաքննական մարմնի զարմանքն էր հարուցել այն փաստը, որ իրենց հերոսը տարիներ շարունակ ներկայացել էր որպես գրադարանային գործի հմուտ գիտակ, Մոսկվայի գրադարանային բարձրագույն կուրսերում ուսանած մասնագետ: Այդ փաստն արձանագրված էր տեղեկանքներում ու աշխատանքային գրքույկում: Ու թերևս հենց այդ հանգամանքն էր, որ նրան հնարավորություն էր ընձեռել հասնել մինչև հանրային գրադարանի վարիչի տեղակալի պաշտոնին: Մինչդեռ քննությամբ պարզվեց, որ նա ոչ միայն որևէ կրթություն չի ստացել, այլև երբևէ չի եղել Մոսկվայում…
Հասարակական այն լայն հնչեղությունը, որ ստացավ Ուռեկլյանի «գործը», առաջին հայացքից գուցե և անսովոր ու չափազանցված թվար: Սակայն մարդկանց վերաբերմունքն ուներ իր ծանրակշիռ դրդապատճառները: Երկարատև պատերազմներից, հեղափոխություններից հոգնած, ավերված, կիսաքաղց երկիրը ծայրագույն ջանքերի ու միջոցների գնով աշխարհի զանազան անկյուններից հավաքում, դեպի երկիր էր վերադարձնում իր մշակութային արժեքները, թանկագին ձեռագրերն ու մասունքները: Գիտակցաբար ու գուցե նաև մի ներքին բնազդով ժողովուրդը հասկանում էր, որ հոգևոր ժառանգության մեջ էր իր կերպի ու էության շարունակականությունը, որ չէր կարող լինել գալիքն առանց անցյալի նկատմամբ նախանձախնդիր վերաբերունքի: Եվ ահա հայտնվել էր մի խաչագող, որ օրը ցերեկով վաճառքի էր հանում այդ գանձերը, ոչնչացնում ու հողմացրիվ էր անում անգնահատելին: Վրդովմունքն անսահման էր: Ամեն քայլափոխի, իբրև օրվա կարևորագույն թեմա, մարդիկ քննարկում էին բարբարոսական արարքը, գնահատականներ տալիս, ենթադրություններ անում: Հատկապես բուռն էր մտավորականության վերաբերմունքը: Գրական հավաքույթներում, մշակութային երեկոների ժամանակ ամենքը հարկ էին համարում անպայման անդրադառնալ ու դատապարտող խոսքեր ասել այդ առնչությամբ: Զայրութի մի մասն էլ հասցեագրվում էր հանրային գրադարանի աշխատակազմին, որտեղ բացակայել էր պատշաճ հսկողությունը, ամենաթողության մթնոլորտ ստեղծվել:
Ու երբ նույն տարվա հունիսյան մի շոգ առավոտ Կարմիր Բանակի տան դահլիճում սկսվեց դատական գործընթացը, դահլիճը ծայրեծայր լի էր մարդկանցով: Շատերը նույնիսկ տեղ էին զբաղեցրել պատշգամբներում և միջանցքներում:
Դատավարությունը շարունակվեց 4 օր, և ամբողջ ընթացքում հանրությունն ուշի ուշով հետևում էր իրադարձություններին՝ սպասելով վերջնարարին:
Ուռեկլյանը առաջին իսկ պահից ջանում էր դատարանին հրամցնել այն վարկածը, թե ինքն իբր բիբլիոմանիայից դրդված և «գիտական» աշխատանքների համար էր իր տանը կուտակել հսկայական թվով եզակի գրականությունը: Այն հարցին, թե դա ի՞նչ գիտական աշխատանք էր, որ պահանջում էր հատկապես հնատիպ գրականություն, մեղադրյալը սկսեց բացատրել, թե ինքն իբր կազմում էր գրադարանային աշխատանքի ձեռնարկ, գրանիշների մատենագիտություն և դրանց զուգահեռ պատրաստվում էր գրել Ադրբեջանի պատմությունը՝ հնագույն ժամանակներից մինչև իր օրերը: Ըստ նրա պնդումների, այդ նպատակին նա նվիրել էր իր կյանքի տասը տարիները: Այս կարգի հավաստիացումներ լսող դահլիճը Ուռլեկլյանի խոսքերին արձագանքում էր զվարթ ծիծաղով ու հեգնոտ բացականչություններով:
Տեսնելով, որ այդ մարտավարությունն ակնհայտորեն ձախողվում է, մեղադրյալը փոխեց «հարվածի» ուղղությունը և սկսեց դատարանին համոզել, թե եզակի գրքերն ինքը նվեր է ստացել գրադարանի նախկին վարիչներ Ե. Թաղիանոսյանից ու Հ. Զորյանից: Վերջիններս, իբրև վկա, կտրականորեն հերքեցին այդ հորինվածքը: Առաջին իսկ դատական նիստից հետո հանրությունն առանց տարակույսի Ուռեկլյանին կնքեց «Ժամանակակից Խլեստյակով» անվամբ:
Պաշտպանությունը, կատարելով իր խնդիրը, փորձում էր հանցագործությունը ներկայացնել իբրև շարքային վնասարարություն, իսկ մեղադրյալին՝ իբրև գրքամոլ արկածախնդիր: Բայց հասարակական մեղադրող Գրիգոր Չուբարյանը, մերժելով ամեն կարգի մակերեսային որակումները, փոխեց խնդրի շեշտադրումները: Այն ժամանակների Հայաստանի լավագույն իրավագետներից մեկն ուղղակի հայտարարեց. «Մեր մերձեցումը պիտի լինի պայքարել ոչ միայն այստեղ կանգնած կոնկրետ անձնավորության, այլև այն պայմանների դեմ, որոնք արգավանդ հող են ստեղծել նման հանցագործությունների համար»: «Գրքամոլ» Ուռեկլյանին որակելով որպես «գրքատյաց», Չուբարյանը վերջինիս արարքի համար միայն մեկ անուն ուներ՝ վանդալիզմ: Դահլիճն իր համաձայնությունն արտահայտեց բուռն ծափերով:
Պարարտ հողն իսկապես առկա էր: Հարյուրավոր կազմակերպություններից ու նվիրատուներից Երևան բերված մեծ քանակությամբ գրականությունը ոչ միայն պահվում էր անմխիթար վիճակում, այլև տարրական հետևողականություն ու ուշադրություն չէր հատկացվել դրանց դասակարգմանն ու հաշվառմանը:
Դատարանի դահլիճում թվարկված բազում օրինակներից մեջբերենք միայն մեկը: Լազարյան ճեմարանի գրադարանից Հայաստան փոխադրված արկղերը բացելու ժամանակ նույնիսկ ցուցակագրում չէր կատարվել, և եթե որևէ մեկի մտքով անցներ այնտեղից ինչ-որ բան գրպանել, դա առանձնակի դժվարություն չէր ներկայացնի: Ի վերջո, հենց նույն պատճառով Ուռեկլյանի թեթև ձեռքով անհետացան Ղորղանյանի գրադարանում եղած «Կավկազսկի Վեստնիկ» հանդեսի արխիվի արժեքավոր ձեռագրերը:
Մամուլը, որն ուշի-ուշով հետևում էր դատավարությանը և պարբերաբար նյութեր հրապարակում ընթացքի մասին, հաճախակի անդրադառնում էր նաև հասարակության ներսում ծավալվող խմորումներին ու տրամադրություններին: Ահա մի բնորոշ օրինակ: «Խորհրդային Հայաստան» թերթի հունիսի 23-ի համարում թղթակիցը պատմում է, թե նիստի ընդմիջման ժամանակ ճեմասրահում ներկաներն ինչպես են քննարկում արտառոց դեպքը: Վիճաբանում են մի օրիորդ և պատմության պրոֆեսորը: Պրոֆեսորն ասում է.
«- Ես շահագրգռված եմ, որ մեր Հայաստանի Մատենադարանի հարստությունը մնա Հայաստանում:
— Ինձ թվում է, պրոֆեսոր, որ դա ազգայնական մտայնություն է:
— Ինչպե՞ս, ինչ ասացի՞ք…
— Այո, այդ նրանք էին երազում ինքնամփոփ Հայաստան: Հայաստանի հարստությունը՝ Հայաստանի համար: Իսկ մեզ՝ սոցիալիզմի ճանապարհը հարթողներիս համար, կարծում եմ, չպետք է լինի իմը-քոնը:
— Երևի Ուռեկլյանն այս սկզբունքով էլ առաջնորդվել է՝ ցանկանալով գործնականապես ապացուցել իր դավանած մարքսիզմի ուսմունքը:
— Դուք, պրոֆեսոր, սոփեստություն եք անում…»:
Ահա, այսպիսին էր ժամանակի ոգին, որ ամենապարզ ցանկությունների մեջ պատրաստ էր ազգայնականության բացիլը որոնել: Եվ իրականում սոփետությունը ոչ թե պրոֆեսորի խոսքերի մեջ էր, այլ այն գաղափարախոսության, որով վարակված էր մի ողջ կայսրություն: Խնդիրը դուրս էր հորդել մի մասնավոր դեպքի շրջանակներից և վերածվել էր համոզմունքների ու սկզբունքների անհաշտ պայքարի…
Իսկ մինչ այդ, դատավարությանը զուգընթաց, դատական կազմը փորձագետների հանձնաժողովի հետ տեղազննություն կատարեց հանրային գրադարանում: Ուռեկլյանի աշխատասենյակում, դարակներում, գրասեղանի վրա հայտնաբերվեցին բազմաթիվ թանկարժեք գրքեր, որոնք, ըստ սահմանված կարգի, հարկ էր, որ գտնվեին եզակի գրականության համար նախատեսված պահարաններում: Դրանք բոլորն էլ վնասված էին. պոկված էին գրանիշները, գրավյուրները, շապիկները: Սրանցից զատ, մեղադրյալը հավաստիացրել էր, թե անհետացած որոշ գրքեր պետք է փնտրել հենց գրադարանում: Սակայն նշվածներից և ոչ մեկը հայտնաբերել չհաջողվեց: Հանձնաժողովը միաժամանակ փաստեց, որ գրադարանի հսկայական հարստությունը մատնված է անուշադրության, և այնտեղ մի իսկական քաոս է տիրում:
Հետաքրքրական մի փաստ է նաև այն, որ դատին իբրև դատարանի անդամ մասնակցել է մեծ լեզվաբան Հրաչյա Աճառյանը: Ահա մի հատված նրա և Ուռեկլյանի երկխոսությունից: Այն բանից հետո, երբ մեղադրյալը դատարանին ասում է, թե ինքը չէր պատրաստվում վաճառել Բենկենդորֆին պատկանող մի ձեռագիր, այլ ընդամենը ցանկացել էր պարծենալ, Աճառյանը հարցնում է.
— Եթե Դուք իսկապես սոսկ ցանկանում էիք պարծենալ, ինչու՞ չէիք ասում, թե ունեմ Պետրոս Մեծի, Նապոլեոնի կամ Տրդատ թագավորի նամակները, չէ՞ որ դրանք ավելի հարմար էին պարծենալու համար: Ինչու՞ հիշում էիք հատկապես այնպիսի նյութեր, որոնք կային հանրային գրադարանում:
— Այդ նյութերը գտնվում էին ինձ մոտ, և ես նրանց տպավորության տակ էի:
— Արդյոք դուք որևէ հույսեր կապու՞մ էիք այդ նյութերի հետ:
Մեղադրյալը չի պատասխանում:
Սակայն միայն այս կարգի հարցերը չէ, որ մնում էին անպատասխան: Ի վերջո, Ուռեկլյանը հասկացել էր, որ իր մեղքն ապացուցելն այլևս որևէ դժվարություն չէր ներկայացնելու: Բայց արդյո՞ք, պատժելով մեկին, իսպառ ջնջվում էր վտանգի հետքը: Ո՞վ երաշխիքներ պիտի տար, որ վաղը չէին հայտնվելու նոր ուռեկլյաններ:
Հավանաբար այս մտահոգությունն էր պատճառը, որ Գերագույն դատարանի նախագահ Խարմանդարյանը մինչ դատավճռի ընթերցումը հարկ համարեց հայտարարել. «…Դատավարությունն ակնհայտ կերպով ապացուցեց, որ Հայաստանի համար բացառիկ նշանակություն ունեցող կուլտուրական մի այնպիսի հարստության վրա, ինչպիսին հանդիսանում է հանրային գրադարանը, պատշաճ ուշադրություն չեն դարձրել մեր կուլտուրական լուսավորական հիմնարկները և կազմակերպությունները: Մեծ մասամբ այդ կարելի է ասել նաև հանրային գրադարանի վարչության մասին: Այդ հանգամանքն ապացուցվում է այն փաստով, որ մինչև այժմ լրիվ ինվենտարիզացիայի չեն ենթարկվել գրադարանում պահվող գրքերն ու դոկումենտները, չնայած գրադարանն ունի մոտ կես միլիոն հատոր գիրք և ամեն տարի ստացվում են 50-70 հազար նոր հրատարակություններ: Գրադարանի վարչության մոտ կատարելապես բացակայել է իրեն հանձնված հարստության պահպանման գիտակցությունը…»:
Իսկ ինչ վերաբերում է մեր հերոսի տխուր ճակատագրին, ապա հետևանքների մասին կռահելն այլևս դժվար չէր: Դատավարության չորրորդ օրը, գիշերվա ժամը 1-ին, դարձյալ լեփ-լեցուն դահլիճում, հրապարակվեց մեղադրական եզրակացությունը: Դատավճռի ընդարձակ շարադրանքն ավարտվում էր այսպես. «…Մեղադրյալ Լևոն Ուռեկլյանին ճանաչել հանցավոր ըստ քր. օր. 135 հոդվածի, ըստ որում նա սիստեմատիկաբար ի չարը գործ դնելով իր պաշտոնը և այն վստահությունը, որ ցույց է տրված եղել իր հանդեպ՝ շահադիտական նպատակով կատարել է մի շարք վնասակար գործողություններ, պատճառելով հանրային գրադարանին անփոխարինելի կորուստներ: Այդ հանցավոր արարքների համար ենթարկել նրան սոցիալական պաշտպանության միջոցի՝ ազատազրկման 7 տարի ժամկետով, խիստ մեկուսացմամբ և զրկելով նրան բոլոր տիպի գրադարաններում պաշտոնավորելու իրավունքից 5 տարի ժամանակով…»:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՄԵՍՐՈՊ ՄԱՇՏՈՑ

7 Նյմ

Վտանգիմ ի բազմութենէ մեղաց իմոց,
Աստուած խաղաղութեան, օգնեա ինձ:

Ալեկոծիմ հողմով անօրէնութեան իմոյ,
Թագաւոր խաղաղութեան, օգնեա ինձ:

Ի խորըս մեղաց ծովու տարաբերեալ ծփիմ,
Նաւապետ բարի, փրկեա զիս:

ՍՈՒՁՈՒԿԻ ԴԱՅՍԵՑՈՒ

7 Նյմ

ՀԱԿԱՍՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ, ՈՐՈՆՑՈՎ ՏԱՌԱՊՈՒՄ Է ԱՐԵՎՄՈՒՏՔԸ

1. Անհատն ու մեքենան միմյանց հակադիր են, եւ այդ պատճառով Արևմուտքն ահռելի հոգեբանական լարում է ապրում:
2. Անհատը անհատականություն է ենթադրում, անձնական պատասխանատվություն, իսկ մեքենան ինտելեկտի, վերացարկման, ընդհանրացման, տոտալիզացիայի եւ խմբակային կյանքի արտադրանք է:
3. Անձնական պատասխանատվությունն անիմաստ է, եթե այն օբյեկտիվ, ինտելեկտուալ եւ մեքենայակերպ է: Պատասխանատվությունը տրամաբանորեն հարաբերակցվում է ազատությանը, բայց տրամաբանության մեջ ազատություն չկա, քանզի ամեն բան նրանում ենթակա է սիլլոգիզմի կարծր կանոններին:
4. Որպես կենդանի բնության մաս, մարդը ղեկավարվում է կենսաբանական օրենքներով: Ժառանգականությունը փաստ է, որը չի կարող փոխել ոչ մի անհատ: Ես-ը ծնվում է ոչ իր ազատ կամքով: Եվ ծնողներն էլ ինձ աշխարհ են բերում ոչ իրենց ազատ կամքով: Պլանավորված ծնունդը ոչ իրականություն ունի, ոչ էլ իմաստ:
5. Ազատությունը ևս մեկ անիմաստ գաղափար է: Ես ապրում եմ հասարակության մեջ, խմբի մեջ, որը սահմանափակում է ինձ իմ բոլոր գործողություններում` ինչպես մտային, այնպես էլ ֆիզիկական: Նույնիսկ մենության մեջ ես ամենեւին էլ ազատ չեմ: Ես ունեմ տարաբնույթ մղումներ, դրանք ամենեւին էլ միշտ չէ, որ վերահսկվում են` դրանցից ոմանք ձգում են ինձ կամքիս հակառակ: Քանի դեռ մենք ապրում ենք այս սահմանափակ աշխարհում, մենք երբեք չենք կարող խոսել մեր ազատության կամ ըստ մեր կամքի գործելու մասին: Նույնիսկ այդ ցանկությունը մեզ չի պատկանում:
6. Անհատը կարող է խոսել ազատության մասին, բայց մեքենան բոլոր կողմերից նրան սահմանափակում է: Ազատությունը վերածվում է ազատության մասին բլբլոցի: Արևմտյան մարդն ի սկզբանե ճզմված, նեղված անազատ է: Ինքնաբերականությունը պատկանում է ոչ թե իրեն, այլ մեքենային: Մեքենան ստեղծագործություն չի ունենում, նա աշխատում է իր կառուցվածքին համապատասխան եւ երբեք չի գործում որպես «անհատ»:
7. Անհատն ազատ է միայն այնտեղ, որտեղ կորչում է անհատը: Մարդն ազատ է, երբ ժխտում է իրեն եւ կուլ գնում ամբողջությանը: Ավելի ճիշտ, նա ազատ է, երբ և ինքն է, և ինքը չէ: Մարդը չի աճում մինչեւ ազատության կամ պատասխանատվության կամ ինքնաբերականության մասին խոսելուն իսկ, քանի դեռ հասու չէ այդ հակասությանը: Օրինակ, ինքնաբերականությունը, որի մասին այդքան շատ են խոսում Արեւմուտքում, եւ ամենից առաջ որոշ հոգեբույժներ` սոսկ մանկական կամ կենդանական ինքնաբերականություն է, բայց ոչ երբեք` հասուն անհատի:
8. Մեքենան, բիհերիորիզմը, պայմանական ռեֆլեքսը, կոմունիզմը, արհեստական բեղմնավորումը, ավտոմատիզացիան, կենդանահերձությունը, ջրածնային ռումբը, դրանք բոլորն ամենասերտ կերպով փոխկապակցված են եւ մեկ փակ տրամաբանական շղթայի օղակներն են:
9. Արևմուտքը տենչում է շրջանի քառակուսու մակերեսին: Արևելքը փորձում է շրջանը հավասարեցնել քառակուսուն: Ձեն-ի համար շրջանը շրջան է, քառակուսին` քառակուսի, բայց միաժամանակ քառակուսին` շրջան է, շրջանը` քառակուսի:
10. Ազատությունը սուբյեկտիվ հասկացություն է և չի կարող օբյեկտիվորեն մեկնաբանվել: Երբ մենք փորձում ենք այդ անել, ապա անխուսափելիորեն անլուծելի հակասությունների մեջ ենք ընկնում: Այդ պատճառով էլ խոսակցությունն ազատության մասին այս սահմանափակումներով լի օբյեկտիվ աշխարհում անիմաստ է:
11. Արեւմուտքում այո-ն` այո է, ոչ-ը`ոչ. այո-ն երբեք չի դառնա ոչ եւ ընդհակառակը: Արևելքը ստիպում է «այո»-ին սահել դեպի «ոչ»-ը: Եվ դա հենց կյանքի բնույթն է: Միայն տրամաբանության մեջ է այդպիսի տարբերությունն անհաղթահարելի, եւ տրամաբանությունը մարդ ստեղծել է օգտապաշտական գործունեության համար:
12. Արևմուտքը անբացատրելի երեւույթների համար այնպիսի հասկացություններ է հորինում, ինչպես ֆիզիկայում հայտնի անորոշության կամ հավելյալության սկզբունքները: Սակայն, բազմապատկելով հասկացությունները, նա ունակ չէ որսալու դրանցով գոյության փաստերը:
13. Կրոնն այստեղ մեզ չի վերաբերում, բայց հետաքրքրական է նշել հետեւյալը` քրիստոնեությունը, Արեւմուտքի կրոնը խոսում է Լոգոսի, Բառի, մարմնի, մարմնավորման եւ մրրկածուփ ժամանակավորության մասին: Արևելքի կրոնները տենչում են առ հետմարմնավորում, լռություն, ներկլանում, հավերժական կյանք: Ձեն-ի համար մարմնավորումը հետմարմնավորում է, լռությունը ամպրոպանման է, երկիրը երկիր չէ, մարմինը մարմին չէ, այստեղ-ը եւ հիմա-ն հավասարազոր են դատարկությանը (շունյատա) եւ անվերջությանը:

Թարգմանությունը` Վարդան Ֆերեշեթյանի

ՌՈՒԴՈԼՖ ՇՏԱՅՆԵՐ

7 Նյմ

… Ամեն ճանաչողություն, որ դու փնտրում ես միայն գիտելիքներդ հարստացնելու, միայն քո մեջ գանձեր կուտակելու համար, քեզ հեռացնում է քո ճանապարհից. սակայն ամեն ճանաչողություն, որ փնտրում ես, որպեսզի ավելի հասուն դառնաս մարդու ազնվացման ու աշխարհի զարգացման ճանապարհին, քեզ մի քայլ առաջ է տանում… Յուրաքանչյուր գաղափար, որ չի դառնում քեզ համար իդեալ, քո հոգում մի ուժ է սպանում. սակայն յուրաքանչյուր գաղափար, որ դառնում է իդեալ, քո մեջ ստեղծում է կենսական ուժեր…

ՏՈՆԻՆՈ ԳՈՒԵՐԱ

7 Նյմ

ԲՌՆԱԿԱԼԻ ՎԵՐՋԻՆ ՃԻՉԸ
Նա կառավարում էր վիթխարի, բայց դժբախտ հողերը, որոնց խփել էր այտուցային ժանտախտը, եւ հիմա մահանում էր իր ապարանքի դահլիճներից մեկում:
Ի վերջո, բռնակալը հրամայեց կանչել հպատակների մեծ մասին, որոնց հետ դաժան էր վարվել` եւ կանանց, ում բռնաբարել էր, եւ կույրերին, կաղերին, նրա չարությունից տուժած խեղանդամներին: Նա ուզում էր, որ ողջ ժողովրդի վրա` դահլիճում ժողովված, եւ աստիճանների մոտ, եւ դրսում ծնկաչոք կեցածների վրա ընկներ իր մերձիմահ ճիչը` «Ես գոհ եմ մեռնում, քանզի գիտեմ, որ ոչ մեկին բարություն չեմ արել»:

ՌՈՒՍ ՊԱՐՈՒՀԻՆ
Մի ռուս պարուհի, որ արդեն 70-ն անց էր՝ պարուսույց էր դպրոցում: Մի անգամ նրան հետապնդեց մի անծանոթ երիտասարդ, որը ցնցվել էր նրա սլացիկ կազմվածքից:
Պարուհին վազքով տուն նետվեց, որպեսզի երիտասարդը չհասներ իրեն: Շնչակտուր դուռը կողպեց: Փոքր աղջիկը հարցրեց, թե ինչ է պատահել:
— Աներեւակայելի է,- պատասխանեց ծեր պարուհին,- ինչ-որ պատանի սկսեց ինձ հետապնդել, բայց ես չէի ուզում, որ նա տեսներ իմ դեմքը եւ խաբվեր իր ակնկալիքներում: Նայիր պատուհանից, գուցե նա դեռ այնտե՞ղ է՝ մայթեզրին:
Աղջիկը մոտեցավ պատուհանին եւ դրսում տեսավ մի ծերունու, որ կանգնած էր՝ գլուխը վեր ցցած:

Թարգմանությունը` Վարդան Ֆերեշեթյանի

ՄՈՒՐԱՑԱՆ

7 Նյմ

… Մի նվիրեք ձեր սիրտը վաղանցուկ հրապույրներին և ոչ էլ շլացեք փայլուն երևույթներով: Դրանք ասուպներ են, որոնք մի վայրկյան վառվելով երկնակամարի վրա, ապա հանգչում, անհետանում են մթության մեջ: Հետևելով դրանց, դուք կմոլորվեք և իզուր կվատնեք ձեր թանկագին հարստությունը, այն է` երիտասարդական հասակի աննման եռանդն ու կորովը և այդպիսով ձեր ժառանգները կմատնեք բարոյական աղքատության: Մի օր ետ կնայեք և կտեսնեք, թե որքան դատարկ, որքան ապարդյուն է անցել ձեր կյանքը, բայց այն ժամանակ արդեն ուշ կլինի: Փափուկ և անդորր ապրողից ավելի երջանիկ է այն մարդը, որ կյանքը նվիրում է իր ՆՄԱՆԻՆ օգնելուն, մանավանդ բարոյական ձեռնտվությամբ: Սովորեցեք ապրել այդ կյանքով, սովորեցրեք նույնը և նրանց, որոնց առաջնորդ պիտի լինեք: Այդպիսով դուք ապագա սերունդը կբախտավորեցնեք, և մարդիկ կօրհնեն ձեզ…

* * *
… Ճշմարիտ սերը այն մարդու մոտ է, որ միայն սիրում է և ոչ նրա, որ սիրում է, բայց և սպասում է սիրվելու: Երբեք ես չեմ սպասում, որ դու սիրես ինձ, և չեմ էլ հափշտակվում, երբ դու հալվում ես ինձ համար:Իմ մեջ նախանձ չկա,նախանձը էգոիստների սեփականությունն է , այսինքն այն մարդկանց,որոնք մի անգամ սիրելով` ուզում են փոխարենը տասնապատիկ սիրվիլ:Ինձ համար մեկ է, ուզում ես սիրիր, այդ քո ցանկությունն է, բայց որ ես քեզ սիրում եմ և դրանով երջանիկ եմ, ապա այս հարստությունը ոչ ոք չի կարող խլել ինձանից…

ՍԱԼՎԱՏՈՐԵ ԿՎԱԶԻՄՈԴՈ

7 Նյմ

ԱՇՈՒՆ
Մեղմ, սիրուն աշուն,
Ճանաչում ես ինձ:
Ես կռանում եմ ջրերիդ վրա`
Երկինքն ըմպելու:
Իսկ ծառերն` իրենց մարմինները լքած,
Շարժվում են դեպի անհուն:
Լինելիության պաղ ճշմարտությունը
Հիմա ինձ գտնում է քեզ հետ ձուլված:
Քո մեջ կոտրվում եմ ու ապաքինվում:
Քո մեջ ընկնում եմ ու ելնում:
Ինչպես մոռացված մի իր
Հողն ինձ վերցնում-բարձրացնում է:

ՀԵՆՐԻ ՄԻԼԼԵՐ

7 Նյմ

‎… Ոչ փող, ոչ ապրուստի միջոց, ոչ հույս չունեմ: Ես աշխարհի ամենաերջանիկ մարդն եմ: Մի տարի վեց ամիս առաջ կարծում էի, թե գրող եմ: Հիմա էլ չեմ մտածում դրա մասին. գիտեմ, որ գրող եմ, և վերջ: Գրականության հետ կապված ամեն ինչ պոկվել-անջատվել է ինձնից: Այլևս ոչ մի գիրք գրելու կարիք չկա, փառք Աստծո: Ուրեմն այս մեկն ի՞նչ է: Սա գիրք չի: Սա բամբասանք է, չարախոսություն` ուղղված մարդկային բնությանը: Սա գիրք չի, բառիս բուն իմաստով: Չէ, սա երկարացված հայհոյանք է, թուքումուր Արվեստի երեսին, ապտակ դեմքին Աստծո, Մարդու, Ճակատագրի, Ժամանակի, Սիրո, Գեղեցկության… ինչին ուզում եք: Ես ուզում եմ երգել ձեզ համար. ձայնս այդքան էլ հաջող չի, բայց կերգեմ: Կերգեմ, մինչ դուք խռխռացնում եք, կպարեմ ձեր կեղտոտ դիակի շուրջ… Երգելու համար նախ պետք է բացել բերանը: Պետք են մի զույգ թոքեր և տարրական գիտելիք երաժշտությունից: Պարտադիր չի ունենալ ակորդեոն կամ կիթառ: Էականը երգելու ցանկությունն է: Այդժամ այն կկոչվի երգ: Ես երգում եմ: Քեզ համար եմ, Տանյա, երգում: Կուզենայի ավելի լավ երգել, ավելի մեղեդային, բայց այդ դեպքում դու հավանաբար չէիր էլ ցանկանա լսել ինձ: Դու լսել ես ուրիշների երգերը, և նրանք քեզ վրա տպավորություն չեն գործել: Նրանց երգը չափազանց գեղեցիկ կամ ոչ բավականաչափ գեղեցիկ է եղել: Այսօր հոկտեմբերի քսանքանի՞սն է: Օրերի հաշիվը կորցրել եմ: Կասե՞ք ինձ` վերջին երազս նոյեմբերի տասնչորսի՞ն էր: Կան ինտերվալներ, բայց դրանք երազների միջև են, իսկ գիտակցությունս ոչինչ չի պահել դրանցից: Աշխարհն իմ շուրջ անէանում է` այստեղ-այնտեղ ժամանակի բծեր թողնելով: Աշխարհը ինքն իրեն խժռող քաղցկեղ է… Մտածում եմ… երբ ամենքի ու ամենի վրա իջնի մեծն լռությունը, երաժշտությունը վերջապես կհաղթանակի: Երբ ամեն ինչ կրկին ներծծվի ժամանակի արգանդի մեջ, քաոսը կվերականգնվի, իսկ քաոսը իրականության համար գրված պարտիտուրան է: Դու, Տանյա, իմ քաոսն ես: Հենց դրա համար էլ երգում եմ: Այսինքն դա նույնիսկ ես էլ չեմ, այլ մեռնող աշխարհը, որի վրայից կլպվում է ժամանակի կեղևը: Բայց ես դեռ կենդանի եմ և խաղում եմ արգանդիդ մեջ — իրականություն, որի համար կարելի է պարտիտուրա գրել:

ՆԱՊՈԼԵՈՆ ԲՈՆԱՊԱՐՏ

7 Նյմ

Այն ժամանակվանից ի վեր, երբ պետության ղեկավար դարձա, ես խորհրդակցել եմ միայն ինքս ինձ հետ, և դա ինձ միանգամայն ձեռնտու էր. ես սխալներ սկսեցի գործել այն ժամանակ, երբ սկսեցի լսել, թե ինչ էին ասում խորհրդականներս:
Ժողովուրդը սեփական դատողությունն ունի, քանի դեռ մոլորության մեջ չի ընկել ամբոխավարների կողմից: Ցանկացած կուսակցական խառնաժողով կազմված է հիմարներից և սրիկաներից: Քաղաքականության մեջ բթությունը թերություն չի համարվում:
Շատախոսների մեկ տասնյակն ավելի մեծ աղմուկ է անում, քան տասը հազարը, որ լռում են. սրանում է հաջողության հասնելու նրանց միջոցը, ովքեր հաչում են ամբիոնից: Երբ ժողովուրդները դադարում են դժգոհել, նրանք դադարում են մտածել:

ՄԱՏԹԵՈՍ ԶԱՐԻՖՅԱՆ

7 Նյմ

Հոգիս կը տանջե
Ջութակ մը հեռու.
Իզու՜ր շուքերու
Կը նայիմ — Ան չէ՜…

Ահ, նվագը՜ն այս խոր
Ամառ գիշերվան.
Կարծես թե կուլան
Աստղերը բոլոր…

Իզու՜ր շուքերու
Կը նայիմ — Ան չէ՜,
Հոգիս կը տանջե
Հոգի մը հեռու…

%d bloggers like this: