Փոխանակում` առանց հումանիզմի

6 Նյմ

Ռուսաստանի, Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների` Աստրախանում կայացած եռակողմ հանդիպման արդյունքում ձեռք բերված պայմանավորվածությունը` ռազմագերիների փոխանակության ու զոհվածների մարմինների վերադարձի մասին, երեկ վերջապես ի հայտ բերեց կյանքի կոչվելու առաջին նախանշանները: ժամը 12-ի սահմաններում հայ-ադրբեջանական շփման գոտու հյուսիս-արևելյան սահմանում` Իջևան-Ղազախ ճանապարհի հատվածում ադրբեջանական կողմը Հայաստանին հանձնեց սպանված հայ հովիվ Մանվել Սարիբեկյանի դին, իսկ Հայաստանը վերադարձրեց Ադրբեջանի քաղաքացի, 47-ամյա Էլդար Թաղիևին, ով շուրջ 10 ամիս առաջ ապօրինի հատել էր ՀՀ սահմանը: Ինչպես և նախատեսված էր, փոխանակման առաքելությունն իրականացվեց Կարմի խաչի միջազգային կոմիտեի աջակցությամբ:
Պետք է ասել, առաջին իսկ պահից ոմանք տարակուսանք հայտնեցին այն բանի առթիվ, թե ինչու՞ էր հայկական կողմը զոհված քաղաքացու դիակի փոխարեն հակառակորդին հանձնում կենդանի ադրբեջանցու, երբ կարելի էր նույնիսկ այս պարագայում որոշակի սկզբունքային մոտեցումներ պահպանել պարտավորությունների ստանձնման ու կատարման իմաստով: Սակայն, կարծում ենք, սա այդ դեպքը չէր, երբ կարելի էր խոսել համարժեքության մասին:
Պաշտպանության նախարարության տվյալների համաձայն, ներկայումս ադրբեջանական գերության մեջ շարունակում են մնալ 6 հայ զինծառայողներ ու 5 հոգուց կազմված մի ընտանիք: Դրա դիմաց Հայաստանը հայտարարում է, որ մեր երկրում Թաղիևից բացի ուրիշ ադրբեջանցի գերի այլևս չկա: Այսինքն դրանք կան, բայց գտնվում են Լեռնային Ղարաբաղում, քանի որ գերեվարվել են այն ժամանակ, երբ դիվերսիոն գործողություններ կատարելու նպատակով հատել էին ԼՂՀ սահմանը: Փաստորեն այդ երկու զինծառայողներին վերադարձնելու իրավասությունն այժմ միայն ու միայն Ղարաբաղի իշխանություններին է: Հենց Ստեփանակերտն էլ այս օրերին Կարմիր խաչի ներկայացուցիչների հետ բանակցություններ է վարում:
Հավանաբար իրավացի են նրանք, ովքեր Աստրախանի համաձայնության թերություններից մեկը համարեցին այն, որ դրանում հիշատակված չէր Ղարաբաղի անունը: Եվ այժմ զուտ քաղաքական նպատակներով թույլ տրված բացթողումը կարող է լուրջ դժվարություններ հարուցել փոխանակման գործընթացի համար, ինչից անմիջապես կօգտվի Ադրբեջանը` հայտարարելու, թե հայերը հրաժարվում են ստանձնած պարտավորությունների կատարումից: Սա, իհարկե, հասկանում են նաև Ստեփանակերտում, և պետք է հուսալ, որ ԼՂՀ-ն այնուամենայնիվ ընդառաջ կգնա միջնորդներին և հավելյալ խոչընդոտներ չի հարուցի Հայաստանի համար: Ադրբեջանական լրատվամիջոցների պնդմամբ, Ղարաբաղում են գտնվում զինծառայողներ Անար Հաջիևն ու Ռոման Հուսեյնովը:
Մինչ կողմերը կփորձեն համաձայնության գալ այդ խրթին հարցերի շուրջ, Կարմիր Խաչի ճանապարհին մի նոր բարդություն կարող է դառնալ հասարակության վերաբերմունքը, որը մի շարք հարցերում ուղղակի մեղադրում է այդ կազմակերպությանը իր աշխատանքները պատշաճ ձևով չկատարելու համար: Աշխատելով Ժնևյան կոնվենցիաների ներքո՝ ԿԽՄԿ-ն մեր տարածաշրջանում գործում է 1992 թվից ի վեր և ներկայացուցիչներ ունի ինչպես Հայաստանում ու Ադրբեջանում, այնպես էլ Ղարաբաղում: Մանդատ և չեզոք միջնորդի կարգավիճակ ունեցող այսանկախ հումանիտար կազմակերպության հասցեին քննադատություններ սկսեցին հնչել այն բանից հետո, երբ հայտարարվեց, թե ադրբեջանական բանտում Սարիբեկյանն ինքնասպանություն է գործել: Այդ ժամանակ էլ պարզվեց, որ Կարմիր Խաչի ներկայացուցիչները ոչ միայն վերջին մեկ ամսվա ընթացքում չէին այցելել գերուն, այլև առանց դիակը տեսնելու հայտարարեցին, թե հաստատում են նրա մահվան փաստը: Դեպքն այնքան արտառոց էր, որ դրան անդրադարձ եղավ նույնիսկ Ազգային ժողովում: Մյուս կողմից իրավապաշտպան կազմակերպությունները գտնում են, որ հատկապես ԿԽ-ն պիտի լուրջ պատասխան պահանջի Ադրբեջանից Հայաստանի քաղաքացու, այսպես կոչված, ինքնասպանության հանգամանքների վերաբերյալ, մի բան, որ նույնպես չի արվել և առայժմ չկա դրան անհրաժեշտ շահագրգռվածությունը:
ԿԽ-ի ներկայացուցչիները չեն կիսում այս կարծիքները և գտնում են, որ բոլոր դեպքերում իրենք հանդես են եկել չեզոք միջնորդ հանդիսանալու դիրքերից: Դրա հետ մեկտեղ նշում են, որ շարունակելու են մասնակցություն բերել հայրենադարձումներ իրականացնելու գործին։ Ու թերևս նրանք այս հարցերում էլ իրավացի են: Մեր ռազմագերիներին ետ բերելու խնդիրը նախ և առաջ մեր երկրի խնդիրն է և հետո միայն ամեն կարգի միջնորդների ու մարդասիրական կառույցների: Եթե օգնում են` շնորհակալ պիտի լինենք, իսկ եթե թերանում են` բացը պիտի լրացնենք մեր ջանքերով:
Մյուս գերիների հնարավոր փոխանակման մասին որևէ տեղեկություն առայժմ չկա: Սակայն կարծիք կա, որ այս անգամ շատ երկար սպասելու անհրաժեշտություն չի լինի, և մինչև դեկտեմբերի սկիզբ գործընթացը կավարտվի: Այս տեսակետը հիմնվում է այն փաստի վրա, որ հազիվ թե երկու երկրների նախագահները ցանկանան Աստանայի հանդիպմանը մեկնել` իրենց ուսերին կրելով ևս մի հավելյալ բեռ:
Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s