Պահոց | 6:48 ե.

ՌՈԲԵՐՏ ՇՈՒՄԱՆ ԵՎ ԿԼԱՐԱ ՎԻԿԻ

2 Նյմ

ՆԱՄԱԿՆԵՐ

Շումանը` Կլարային
<13 օգոստոսի, 1837թ.
Դուք հավատարի՞մ ու հաստա՞տ եք դեռ: Որքան էլ որ հավատամ Ձեզ, բայց ամեն արիություն սպառվում է, երբ ոչինչ չգիտես քեզ համար ամենաթանկ մարդու մասին: Իսկ աշխարհում ամենաթանկն ինձ համար Դուք եք: Հազար անգամ ծանրութեթև եմ անում ու ներքուստ զգում եմ խորապես, որ այդպես էլ կլինի, ինչը մենք ենք ուզում, եթե ճիշտ վարվենք: Պարզապես գրեք ինձ , եթե համաձայն եք հանձնելու Ձեր հորը իմ նամակը: Հիմա նա ինձ լավ է վերաբերվում, եթե Դուք էլ մի քիչ խնդրեք, չի մերճի: Գրում եմ Ավրորայի օրը: Ախ, եթե մեզ միայն մի արևածագ բաժաներ: Կարևորը, հավատացեք, որ ամեն ինչ կկայանա այնպես, ինչպես մենք ցանկանում ենք: Այս նամակի մասին ոչ ոքի չասեք, թե չէ ամեն ինչ կարող ենք փչացնել: Առաջին հերթին չմոռանաք -ն: Ես պիտի ունենամ այդ համոզվածությունը նախքան որևէ քայլի դիմելը:
Ամբողջ հոգով հավատում եմ այստեղ գրվածին ու հաստատում եմ իմ անունով:
Ռոբերտ Շուման>:

Կլարան` Շումանին
<Լեյպցիգ, 15 օգոստոսի, 1837 թ.
Ինձնից ընդամենը մի փոքրիկ եք պահանջո՞ւմ: Այդքան պստլիկ բառ ու այդքան կարևո՞ր: Բայց մի՞թե իմ սիրտը, որ լեցուն է աներևակայելի սիրով, չի արտաբերի այդ փոքրիկ բառը: Այդպես էլ անում եմ, և իմ հոգին շշնջում է Ձեզ այդ հավերժ -ն:
Իմ սրտի տառապանքը, անհամար արցունքները` կարո՞ղ եմ արդյոք ամեն ինչ արտահայտել, օ, ոչ: Գուցե ճակատագիրն այնպես դասավորվի, որ վերջապես հանդիպենք ու խոսենք, Ձեր նախաձեռնությունն ինձ վտանգավոր է թվում, բայց սիրող սիրտը չի վախենում վտանգից: Եվ այսպես. Կրկնում եմ` : Մի՞թե Աստծուն հաճո է իմ տասնութամյակի օրը դարձնել տխրությոան օր: Օ, ոչ, դա շատ դաժան կլիներ: Վաղուց էի զգում, որ , աշխարհում ոչինչ չի խաբի ինձ: Ես կապացուցեմ հորս, որ ջահել սիրտն էլ կարող է արի լինել:
Ձեր` Կլարա>:

Թարգմ. Ա. Ամիրյան

Լրտեսամանիա` հայկական հետքով

2 Նյմ

Վրացական իշխանությունները, որոնք ոչ մի գնով չեն կարողանում ձերբազատվել հետապնդման բարդույթից, այս օրերին համակվել են հերթական լրտեսամանիայով: Տեղեկատվությունն այն մասին, որ այդ երկրում ձերբակալվել են 20 անձ՝ Ռուսաստանի օգտին լրտեսության մեղադրանքով, քչերին զարմացրեց: Այն ամենն, ինչ սովորաբար Թբիլիսին վերագրում է ռուսներին, մեծ մասամբ ուրիշ բան չի լինում, քան թերարժեքության ու արկածախնդրության միաձուլումից ծնունդ առած գործողություն: Եվ այժմ խիստ դժվար է հավատալ, որ գոնե այս անգամ խոսք կարող է գնալ իրականությանը մոտ փաստերի մասին:
Արդեն հաղորդվել է, որ բոլոր ձերբակալվածները Վրաստանի քաղաքացիներ են, որոնք կասկածվում են ճյուղավորված լրտեսական ցանց ստեղծելու համար՝ նպատակ ունենալով ձեռք բերել ու Մոսկվային փոխանցել պետական ու ռազմական գաղտնիք ներկայացնող տեղեկատվություն։ Առանձահատուկ շեշտադրությամբ ընդգծվել է և այն, որ խմբի երկու անդամները հայազգի քաղաքացիներ են:
Որքան էլ առաջին հայացքից տարօրինակ հնչի, բայց միայն աժմ է հայտնի դառնում, որ իրավապահները դեռևս հոկտեմբերի 17-ին ձերբակալել էին Բաթումիի բնակիչներ Արմեն Գևորգյանին ու Ռուբեն Շիկոյանին: Վերջիններիս մասին ասվում է, որ երկուսն էլ աշխատել են բեռների ու նավթամթերքի փոխադրման ստուգումներով զբաղվող մի ընկերությունում: Գևորգյանն այդ ընկերության տնօրենն էր, իսկ Շիկոյանը զբաղեցնում էր նրա տեղակալի պաշտոնը: Նրանք շարժման անդամներ են դեռևս 1998 թվից և ակտիվորեն աշխատել են երիտասարդության հիմնախնդիրների լուծման ուղղությամբ: Իսկ Ա. Գևորգյանը Ասլան Աբաշիձեի իշխանության տարիներին նաև Աջարիայի հայ համայնքի ղեկավարն էր:
Վրացական իշխանություններն առայժմ հրաժարվում են որևէ հավելյալ տեղեկատվություն տրամադրել: Գործի քննությունն ընթանում է լիակատար գաղտնիության պայմաններում: Անանուն աղբյուրներից հնարավոր է դարձել իմանալ ընդամենը այն, որ Շիկոյանին ու Գևորգյանին մեղադրում են Ռուսաստանի Դաշնության մի քաղաքացուց գումար ստանալու մեջ: Վրացական թերթերը գրում են, թե ենթադրաբար այդ ռուսաստանցին հետախուզության աշխատակից է եղել, իսկ ձերբակալվածներին հանձնարարված է եղել տեղեկություններ հավաքել Վրաստանի ներքին գործերի ու պաշտպանության նախարարությունների կողմից իրականացված գնումների, ինչպես նաև ուժային կառույցների աշխատակիցների անձնական տվյալների մասին: Հույս կա, որ մոտ օրերս փոքր-ինչ լույս կսփռվի այս մութ պատմության վրա: Համենայն դեպս, վրաց իրավապահները խոստացել են գործի մանրամասները հրապարակել նոյեմբերի 5-ին: Իսկ առայժմ տեղյակ է պահվել այն մասին, որ հայերից մեկը ներկայումս գտնվում է հիվանդանոցում, քանի որ տառապում է շաքարախտով:
Դժվար է ասել` Հայաստանի իշխանություններն ինչ-որ կերպ կփորձե՞ն արձագանքել կատարվածին: Հասկանալի է, որ ձերբակալվածները մեր երկրի քաղաքացիներ չեն և դա դժվարություններ կհարուցի միջամտելու պարագայում: Սակայն հարկ է նաև չմոռանալ, որ սա բնավ էլ վրացական իշխանությունների կողմից բացահայտման առաջին փորձը չէ: Անցյալ տարվա հունվարին նրանք նույն կերպ Ախալցխայի երիտասարդական կենտրոնում ձերբակալեցին երկու հայերի` Գրիգոր Մինասյանին ու Սերգեյ Հակոբջանյանին: Երիտասարդներին մեղադրանք առաջադրվեց` հանցագործության նախապատրաստում, անօրինական զինված խմբավորման ստեղծում և լրտեսություն: Հասկանալի է, որ հետո ոչ միայն անհնար եղավ լրտեսության փաստն ապացուցել, այլ գոնե մի պարսատիկ գտնել զինված խմբավորման զինանոցից: Բայց նույնիսկ այդ աղաղակող կեղծիքները վրացական կողմին ետ չեն պահում իրենց մտադրություններից: Ջանալով անպայման ընդգծել հայ-ռուսական դավադրության գոյությունը, նրանք յուրաքանչյուր անգամ երևակայական լրտեսական խմբերի ինտերնացիոնալ կազմը:
Մոսկվայի առաջին արձագանքները գալիս են հաստատելու ձեռնարկի շինծու լինելու հանգամանքը: Ռուսաստանի ԱԳՆ-ն հրաժարվել է մեկնաբանություններ անելուց, իսկ արտգործնախարար Սերգեյ Լավրովը հայտարարել է, թե քանի որ ձերբակալվածները Վրաստանի քաղաքացիներ են, ապա ավելի տրամաբանական կլիներ հենց պաշտոնական Թբիլիսիին դիմել պարզաբանումների համար: Ի դեպ, հիշեցնենք նաև, որ 2006-ին վրացական ոստիկանությունը ձերբակալել էր 4 ռուս զինվորականների ու Վրաստանի 11 քաղաքացիների, որոնք կրկին մեղադրվում էին լրտեսության մեջ:
Վրաստանի ընդդիմադիր քաղաքական ուժերը աղմկահարույց այս առնչությամբ իրենց բացատրությունն ունեն: Նրանք ուշադրություն են հրավիրում այն փաստի վրա, որ ռուս- հայկական հետքով հերթական լրտեսական սկանդալը ծագել է տեղի ընդդիմության խոստացված ակտիվացման նախօրեին: Վրացի ընդդիմադիրները նոյեմբերի երկրորդ կեսին պատրաստվում են փողոց դուրս գալ` անհամաձայնություն հայտնելու նախագահ Սահակաշվիլիի վարած քաղաքականությանը: Եվ չի բացառվում, որ շատ շուտով իշխանությունները փորձեն ներքին քաղաքական շիկացումը կապել Մոսկվայի խարդավանքների հետ: Դա նոր բան չէ Թբիլիսիի գործելաոճում:
Կա ևս մի ուշագրավ դրվագ: Դեռևս այս տարվա ամռանը Վրաստանի պաշտոնական մարմինները հայտարարել էին, թե չեն բացառում, որ երկրի ներսում լրտեսական ցանց է ձևավորվում: Այս խոսքերից անմիջապես հետո ելույթ ունեցավ Բրիտանական հետախուզության պետը` նախազգուշացնելով այն մասին, թե իբր ձախողվելով ԱՄՆ-ում ու Եվրոպայում, Ռուսաստանի հատուկ ծառայություններն այժմ կարող են իրենց հետախույզներին ուղարկել Վրաստան: Ահա այսպիսի դետեկտիվ սյուժե` միանգամայն արժանի Արթուր Կոնան Դոյլի գրչին ու երևակայությանը: Ուրեմն զինվենք համբերությամբ և սպասենք վիպական հանգուցալուծման:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎԱՍԻԼԻ ՇՈՒԿՇԻՆ

2 Նյմ

ՆԱՄԱԿԸ ՄՈՐԸ

Բարև, մայր
Ստացա 200 ռուբլին, ծանրոցը (երկրորդը) և նամակը: Ծանրոցում ամեն ինչ պահպանվել էր: Մայր, դու այդ ի՞նչ ես անում: Վերարկու ես գնել: Սիրելիս, չէ՞ որ նույն հաջողությամբ շինելով կանցկացնեի աշունն ու գարունը: Ծանրոց եմ ստանում, էլի ոնց որ փոքրիկ վագոն: Ի՞նչ է, մտածում եմ, հաջողացրել է այստեղ էլի՞ ինչ-որ բան տեղավորել: Բացում եմ, իսկ այնտեղ նոփ- նոր վերարկու է: Այ քեզ բան: Մայր, որտեղի՞ց ես փող ճարում: Վերարկուն ճիշտ վրայովս է: Բայց դեռ չեմ հագնի: Այ, կմաշեմ շինելս, իսկ հետո արդեն… Փող ունեմ: Լավ եմ սնվում: Ինչ ցանկանում` այն էլ գնում եմ: Մինչև հոկտեմբերի 15-ը փողս կհերիքի: Այլևս ոչինչ մի գնիր…
Այսօր ստացա քո նամակը` լուսանկարով: Մայր, կարծես մի քիչ նիհարել ես: Սիրելիս, ազնվորեն գրիր` ինչպե՞ս ես ապրում: Ի՞նչ ես ուտում…
Վերջերս մեր կուրսում հարցում անցկացվեց` ում ծնողներն ովքեր են, այսինքն` ուսանողների ծնողների մասնագիտությունը, կրթությունը: Գրեթե բոլորինը` գրողներ, դերասաններ, պատասխանատու աշխատողներ են և այլն: Հերթն ինձ է հասնում: Հարցնում են` ծնողներից ով կա: Պատասխանում եմ` մայրս:
— Ի՞նչ կրթություն ունի:
— Երկու դասարան,- պատասխանում եմ, — բայց հասկանում է մինիստրից ոչ պակաս:
Ծիծաղում են: Դե եղիր առողջ, սիրելիս:
Քո` Վասիլի:

Թարգմ. Նորա Ազատյան

ՕՍԻՊ ՄԱՆԴԵԼՇՏԱՄ

2 Նյմ

Ինձ մարմին է շնորհված- նրա հետ ի՞նչ անեմ ես,
Մարմին, որ իմն է այնքան, ամբողջական է այնպես:

Երջանկության համար այս` շնչելու ու լինելու,
Ասեք խնդրեմ, ու՞մ եմ ես շնորհակալ լինելու:

Ես, որ ծաղիկ եմ այգում, ուր այգեպան եմ նաև,
Մութ զնդանում աշխարհի միայնակ չեմ արդարև:

Ու նշմարվում է արդեն հավերժության ապակուն
Շնչառության մեջ ապրող ջերմությունը իմ հոգու:

Նրա վրա շերտ առ շերտ զարդանախշեր են բանվում,
Նախշեր, որ ոչ մի լեզվով, ոչ մի կերպ չեն անվանվում:

Վայրկյանները թող հոսեն որպես մրուր, որպես մուժ,-
Զարդանխշերն հարազատ էլ չի ջնջի ոչ մի ուժ:

Թարգմ. Հ. Բեյլերյան

ԼԵԳԵՆԴՆԵՐ ԱՐԵՎԻ ՄԱՍԻՆ

2 Նյմ

Մի կին իր որդու համար գուլպա է գործելիս լինում: Երբ քիչ է մնում վերջացնելու, արևը պատրաստվում է մայր մտնել: Որդին խնդրում է արևին սպասել, մինչև մայրը կվերջացնի գուլպան: Արևը կատարում է նրա խնդիրքը: Երբ ուշ երեկոյան արևի մայրը հարցնում է արևին, թե ինչու՞ այդքան ուշացավ, արևը պատմում է եղածի մասին: Արևի մայրը անիծում է տղային, որ նա ցերեկը մեռնի, գիշերը կենդանանա, իսկ նրա մայրը էլ երբեք չվերջացնի գուլպան: Տղան ցերեկները մեռնում է, գիշերները կենդանանում, գալիս է մոր մոտ և խնդրում իր գուլպան: Մայրը չի կարողանում վերջացնել գուլպան, որովհետև գործածը ինքն իրեն քանդվում է, և տղան ստիպված թափառում է ոտաբոբիկ…

* * *
Մի աղջիկ արևը մայր մտնելուց հետո տունն ավլել և աղբը դուրս է ածել: Ծերեկը արևի մոտ սևերես լինելով, նա մեռած է մնում, գիշերը` կենդանանում: Աղջկա հայրը հագնում է երկաթե տրեխներ, ձեռքն է առնում երկաթե գավազան և ճանապարհ ընկնում արևի մոտ` նրանից խնդրելու այն ջրից, որով արևը լվանում է իր երեսը: Ասում են, թե մինչ այսօր էլ աղջկա հայրը շարունակում է թափառել և չի կարողանում գտնել արևի բնակարանը:

* * *
Առավոտյան, երբ արևը դուրս է գալիս ծովից` երկրին շատ մոտիկ է լինում, ջերմությունը` սաստիկ: Նա կարող է այրել ու մոխիր դարձնել երկիրը, եթե դեմը դուրս չգա մի մեծ թռչուն, որն իր հսկայական թևերով հովանի է անում երկրին, մինչ արևը բարձրանում է երկնքի մեջտեղը, հեռանում երկրից, որով պակասում է նրա ջերմությունը: Թռչունի թևերը խանձվում են, նա կիսակենդան ընկնում է ծովի մեջ, զովանում, բուժում թևերը և մյուս առավոտ նորից կազդուրված դուրս է գալիս արևի դեմ` երկրին հովանի անելու:

Քաղեց և շարադրեց Վ. Ֆերեշեթյանը

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ԴՅՈՒՄԱ

2 Նյմ

ՀԱՅԵՐԻ ՄԱՍԻՆ
… Հայը մարմնի կառուցվածքով նույնն է, ինչ որ պարսիկը, բայց հայն արագ գիրանում է, մի բան, որ երբեք չի պատահում պարսիկի հետ: Հայի դիմագծերը պարսիկինի նման զարմանալի համաչափ են. աչքերը շատ գեղեցիկ են, հայացքը, որ բնորոշ է միայն նրան, պարունակում է միաժամանակ խելամտություն, վեհանձնություն, թախիծ կամ հանազանդություն, երբեմն թե՜ մեկը, թե՜ մյուսը:
Հայը պահպանել է նահապետական բարքերը: Նրա համար Աբրահամն իր մահկանացուն է կնքել երեկ, իսկ Հակոբը դեռ ողջ է: Հայրը ընտանիքի անվիճելի ղեկավարն է, նրանից հետո իշխանությունը պատկանում է ավագ որդուն, կրտսեր եղբայրները նրա սպասավորներն են… Բոլորն անվերապահորեն ենթարկվում են հոր անվիճելի և անողոք կամքին: Նրանք հազվադեպ են նստում հոր ներկայությամբ. դրա համար անհրաժեշտ է ոչ թե հոր հրավերը, այլ հրամանը:
Եթե այցելում է մեկի կողմից երաշխավորված կամ հարգանքի արժանի հյուր (հայի համար միևնույնն է), հայ օջախում սկսվում է տոնախմբություն. մորթում են ոչ թե հորթ (հիմա Հայաստանում հազվագյուտ է պատահում այդ կենդանին), այլ գառնուկ, վառում են բաղնիքը և բոլոր բարեկամներին հրավիրում ն խնջույքի…
Այսպիսին է հայկական կենցաղի արտաքին կողմը՝ ընդգծված տնտեսավարության հետ զարմանալի հակում դեպի կարգուկանոնը և մեծ խելահասություն առևտրական գործերում: Իսկ մյուս կողմը, որ մնացել է ստվերում ու պահանջում է ակներև ուսումնասիրում, հայ ազգին մերձեցնում է հրեաների հետ, որոնց հետ, ըստ ավանդության, նա կապված է պատմական հիշողություններով, որ սկիզբ են առնում աշխարհի ստեղծումից:
Ինչպես ենթադրում են, Հայաստանում էր գտնվում երկնային դրախտը: Հայաստանում իրենց սկիզբն էին առնում Երկիրը ոռոգող չորս նախապատմական գետերը: Հայաստանի բարձրագույն լեռան վրա հանգրվանեց տապանը: Հայաստանում սկսվեց ավերված աշխարհի վերակենդանացումը: Վերջապես Հայաստանում Նոյը տնկեց խաղողի այգի և առաջին անգամ փորձարկեց գինու զորությունը:Հրեաների նման հայերը ցրված են, բայց ոչ թե ողջ աշխարհով մեկ, այլ միայն ամբողջ Ասիայում: Այնտեղ նրանք գտնվում են զանազան տիրապետությունների տակ, բայց մշտապես բռնապետական, միշտ այլադավան ու բարբարոսական, միշտ ղեկավարվող քմահաճույքով՝ կարգուկանոնի փոխարեն, կամայականությամբ՝ օրենքի փոխարեն:
Տեսնելով, որ հարստահարիչները միշտ ձգտում են խլել իրենց հարստությունը, հայերը սկսեցին այն թաքցնել: Համոզվելով, որ անկեղծ խոսքը ոչնչի չի բերում կործանումից բացի, նրանք դարձան ինքնամփոփ: Նրանք կյանքը վտանգի պիտի ենթարկեին, եթե շարունակեին երախտագիություն հանդես բերել երեկվա հավանավորի հանդեպ, որն այսօր եղել է շնորհազուրկ:
Հայի խոսքը համարյա միշտ ճիշտ է, նրա գործարքային ստորագրությունը գրեթե սուրբ է:Հայերը իրենց հնազանդ և հեզաբարո բնավորությամբ հանդերձ, պատահում է, որ գող լինեն, երբեմն էլ՝ խարդախ, բայց գրեթե երբեք մարդասպան:

ԱԼԴՈ ՊԱԼԱՑԵՍԿԻ

2 Նյմ

ԵՐԱԶԿՈՏ ԿԻՆԸ
Նա կլինի մոտ հարյուր տարեկան:
Ոչ ոք երբևէ չի տեսել նրան
օրը ցերեկով: Եթե տեսել են,
տեսել են նրան աղբյուրների մոտ
երջանիկ քնած: Երջանիկ քնած
քաղցր, ներդաշնակ
աղմուկների մեջ
օրերի,
օրերի,
օրերի:

Թարգմ. Ա. Շեկոյան

ԷԴԳԱՐ ՊՈ

2 Նյմ

Եթե որևէ փառասեր մարդ ցանկություն ունի մեկ հարվածով հեղափոխել մարդկային մտքի, կարծիքի և զգացմունքի ողջ աշխարհը, ապա հնարավորությունն իր ձեռքում է. ճանապարհը դեպի անմահ փառք ուղիղ է, բայց ոչ անխոչընդոտ: Հարկավոր է ընդամենը գրել ու հրատարակել շատ փոքրիկ մի գրքույկ: Վերնագիրը շատ պարզ է, մի քանի հասարակ բառ. : Բայց գրքույկը պիտի հավատարիմ լինի իր վերնագրին:
Սակայն` խիստ արտառոց վիճակ. հանրահայտության մոլի ծարավի առկայությամբ, որ բնորոշ է մարդկանց մեծ մասին, նաև շատ-շատերին, ում փույթն էլ չէ, թե իրենց մասին ինչ կմտածեն մահվանից հետո, չի գտնվում մեկը, որ բավականաչափ քաջություն ունենա գրելու այս պստլիկ գրքույկը: Գրելու, ասում եմ: Բյուր մարդկանց, գիրքը գրվելուց հետո, ծիծաղելի կթվար այն միտքը, թե կյանքի օրոք դրա հրատարակումն անհանգստություն կպատճառի իրենց, և նրանք ոչ մի առարկություն չէին ունենա մահվանից հետո դրա տպագրվելու դեմ: Բայց դժվարը գրելն է: Ոչ ոք չի համարձակվում գրել: Ոչ ոք երբեք չի համարձակվի գրել: Ոչ ոք չէր էլ կարողանա գրել, եթե անգամ համարձակվեր: Կրակոտ գրչի յուրաքանչյուր հպումից թուղթը կկնճռոտվեր ու կբոցավառվեր:

* * *
Օրական երեք-չորս անգամ սրիկային ասեք, թե ինքը ազնվության տիպար է, և միանգամայն լրջորեն, նրան կդարձնեք առնվազն մարդ: Իսկ, ընդհակառակը, ազնիվ մարդուն համառորեն ու հետևողականորեն մեղադրեք չարագործ լինելու մեջ, և նրան կլցնեք կամակոր մի տենչով` ապացուցել, որ այնքան էլ չեք սխալվում:

Թարգմ. Շուշանիկ Ավագյան

Օրինախախտ վարչապետն ու նախարարը

2 Նյմ

Սահմանադրությամբ և դեռ առանձին օրենքով ամրագրված է, որ Հայաստանում պետական լեզուն հայերենն է: Թե «Լեզվի մասին» և թե «Հեռուստատեսության ու ռադիոյի մասին» օրենքները արձանագրում են, որ հանրապետության տարածքում հրապարակային ելույթները, հաղորդումները պետք է լինինեն միմիայն հայերենով:Ընդ որոում, երկու դեպքերում էլ առանձին հղում է կատարում այս դրույթն ապահովելիս պաշտոնական անձանց պատասխանատվության աստիճանի մասին: Իսկ այժմ տեսնենք, թե որքանով են մեր պատասխանատու այրերը դա գիտակցում:
«Արմենիա» հեռուստաընկերությունը մեկ անգամ չէ, որ մեղանչել է վերը հիշատակված օրենիքների տառի ու ոգու առաջ: Բայց ահա «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ» խաղ- հաղորդաշարի նոր փուլը գերազանցեց նրա բոլոր նախկին «ոտնձգությունների» սահմանները: Նշված հաղորդումը ծայրից ծայր ռուսերեն է: Անխտիր բոլոր մասնակիցները շփվում ու արտահայտվում են այդ լեզվով, ընդ որում աչքի է զարնում ոչ միայն շեշտված ու ծիծաղելի ակցենտը, այլև լեզվին վատ իմացությունը: Թե ինչու՞ են հեղինակները որոշել, որ ռուսերեն խոսելով իրենց գիտելիքների պաշարն ավելի ակնառու կներկայանա, դժվար է ասել: Բայց ամենաարտառոցը միայն դա չէ: Բանն այն է, որ հիշյալ հաղորդաշարը եթեր է հեռարձակվում ՀՀ վարչապետ Տ. Սարգսյանի բարձր հովանավորությամբ: Սա նշանակում է, որ վարչապետը կամա թե ակամա մասնակից է դառնում օրինախախտությանը` նյութապես ու բարոյապես աջակցելով մի նախաձեռնության, ինչն անտեսում է նրա իսկ ղեկավարած գերատեսչության սահմանված կարգը:
Իսկ ահա մեկ այլ բարձրաստիճան պաշտոնյա` կրթության և գիտության նախարար Արմեն Աշոտյանը ամիսներ առաջ իր շեֆից էլ առաջ անցավ` որոշելով անմիջականորեն իր լուման ներդնել հայերենի չեզոքացման գործում: Վերջինս` հրապուրված նույն խաղով, հարկ համարեց իր ինտելեկտուալ պաշարն ի ցույց դնել ազգիս և անմիջական մասնակցություն ունեցավ «Ի՞նչ, որտե՞ղ, ե՞րբ»-ին` խոսելով բացառապես ռուսերենով: Այս փաստը մեզ պիտի այնքան էլ չզարմացներ, քանի որ հենց ԿԳ նախարարն էր «Լեզվի մասին» օրենքում փոփոխություններ ու լրացումներ կատարելու նոր նախագծի հեղինակը, որով առաջարկում է կանաչ լույս վառել օտարալեզու դպրոցների առաջ:
Ռուսաց լեզվի հանդեպ բացի համակրանքից մենք այլ զգացմունքներ չունենք: Պարզապես մտածում ենք, որ եթե հանկարծ մի օր «ОРТ» հեռուստաալիքով նույն խաղը եթեր հեռարձակվի հայերենով, ռուս հեռուստադիտողն արդյո՞ք այդ արտառոց փոփոխությանը պիտի նայի այնքան հանգիստ հայացքով, ինչպես այսօր նայում են մեր վարչապետն ու ԿԳ նախարարը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՆԻԿՈԼԱՅ ԼՈԲԿՈՎԻՑ

2 Նյմ

Եթե առաջադեմների կարճատեսությունն արտահայտվում է նրանում, որ նրանք մշակույթի արդարացված ու ճշմարիտ խնդիրը ընդունում են արդարությունը, ապա պահպանողականները սովորաբար հակված են մշակույթում ամենայն նշանակալին հանգեցնել բարոյականությանը: Ոչ ոք չի փորձի վիճարկել բարոյական սկզբունքների կարևորությունը, բայց և այնպես ամեն ինչի հանգեցումը բարոյականությանը կարող է բերել անհանդուրժողականության տարատեսակին: Նաև մենք տեսնում ենք այն հանգամանքը, որ Գաղտնիքն ու Խորհուրդը ամենևին էլ բարոյականության կատեգորիաներ չեն: Ինձ երբեմն թվում է, որ անգամ եկեղեցական հեղինակությունները հակված են մոռանալու, որ եկեղեցին տիեզերական Գաղտնիքի ծառայողն է և ոչ թե բարոյականության պահակը:
Համարյա բոլոր մոլորությունները, դժբախտություններն ու աղետները, որոնցով նշանավորվել է մեր մշակույթի նորագույն պատմությունը, սկիզբ են առնում մեզ նման մարդկանց` համալսարանական կրթության տեր մտավորականների ուղեղներում: Չափազանց հաճախ ամենաազնիվ գաղափարները` հնարավոր է` աղճատված ֆանատիկոսների մոլագարությամբ, վերածվել են դաժանագույն և անխիղճ գաղափարախոսությունների: Մենք պետք է պատասխանատվություն ստանձնենք, որ նման բան չկրկնվի: Դա մեր պարտքն է, միայն հարկ չէ այդ պարտքի ֆանատիկոսները դառնալ: Իմ հայրենիքի` Չեխոսլովակիայի առաջին պրեզիդենտ Մասսարիկը մի առիթով նկատել է. : Իհարկե, ցույցն էլ երբեմն անհրաժեշտ է, բայց ինքնաարտահայտման այդ ձևը հազիվ թե որևէ ազդեցություն թողնի մշակույթի վրա: Ես կոչ եմ անում կատարել ամենադժվարին քայլն այս կյանքում` դուրս եկեք լեթարգիայից և դիմագրավեք այսօրվա խնդիրներին, թող ձեր միտքը պայծառ լինի, թող ձեր գաղափարներն իրական արդյունք տան, բայց ձեր գործի և ձեր սիրո արդյունքները մատուցեք աշխարհին այնքան ցածր ձայնով, որ լսողներն ստիպված լինեն լարել իրենց ուշադրությունը:

Թարգմ. Կ. Խոդիկյան

ՍԱՌԱ ԹԻԶԴԵՅԼԹ

2 Նյմ

ՆԱՅՎԱԾՔԸ
Սթիվընն ինձ գարնանը համբուրեց,
Իսկ Ռոբինը` աշնանը,
Քոլինը, սակայն, ինձ միայն նայեց,
Բայց երբեք չհամբուրեց:

Սթիվընի համբույրը կատակ էր` չքվեց,
Ռոբինինը կորավ խաղի մեջ,
Իսկ համբույրը Քոլինի աչքերի
Հալածում է ինձ անվերջ:

Թարգմ. Վ. Մկրտչյան

ՖՐԻԴՐԻԽ ՇԵԼԼԻՆԳ

2 Նյմ

Լեզուն որպես ինքն իրեն կենսականորեն դրսևորող անվերջ հաստատում քաոսի գերագույն խորհրդանիշն է, որ հավերժորեն ներդրված է բացարձակ իմացության մեջ: Որ կողմից էլ լեզուն դիտելիս լինենք, նրանում ամեն բան առկա է որպես միասնություն: Հնչյունային կամ ձայնային առումով դիտելիս` նրանում գտնում ենք բոլոր հնչյունները` նրանց որակական տարբերություններով հանդերձ: Մարդկային լեզվում այս բոլոր տարբերությունները միախառնվում են, այդ իսկ պատճառով խոսքը չի նմանվում հատկապես որևէ հնչման կամ հնչյունի, այլ հավասարապես պարունակում է դրանք բոլորը: Բացարձակ նույնությունը լեզվում էլ ավելի բացարձակ արտահայտություն է գտնում, երբ այն դիտվում է նրանում եղած նշանակությունների հայեցակետից: Զգայականն ու ոչ զգայականն այստեղ նույնական են, ամենաընկալելին դառնում է ամենաոգեղենի նշան: Ամեն ինչ դառնում է ամեն ինչի պատկեր, իսկ ինքը` լեզուն, հենց դրանով վերածվում է բոլոր իրերի նույնության խորհրդանշանի: Լեզվի ներքին կառուցվածքում ամեն մի եզակի տարր սահմանվում է ամբողջի միջոցով. հնարավոր չէ որևէ ձև կամ առանձին խոսք, որ չենթադրի այդ ամբողջը:
Բացարձակ առումով կամ ինքնին դիտված` լեզուն մեկ ամբողջություն է, ինչպես և մեկ ամբողջություն է բանականությունը: Սակայն ճիշտ այնպես, ինչպես բացարձակ նույնությունից առաջ են գալիս տարբեր իրեր, այդպես էլ այդ միասնությունից բխում են տարբեր լեզուներ, որոնցից ամեն մեկն իր համար տիեզերք է` բացարձակորեն անջատված մյուսներից, բայց և այնպես դրանք բոլորը էականորեն նույնական են ոչ միայն ըստ բանականության ներքին արտահայտման, այլև առանձին տարրերի վերաբերմամբ. տարրեր, որոնք, մի կողմ թողած փոքրաթիվ երանգները, համընկնում են բոլոր լեզուներում: Չէ՞ որ այդ արտաքին մարմինն ինքնին դարձյալ հոգի և մարմին է…
… Ինչպես հայտնի է, լեզվի նախասկզբնական ծագման հարցը խորապես հետաքրքրել է փիլիսոփաներին ու պատմաբաններին, որոնք հնարավոր են համարել լեզուն ըմբռնել` ելնելով հոգեբանորեն մեկուսացած մարդու բնույթից, մինչդեռ այն հասկանալի է դառնում միայն ողջ տիեզերքը ելակետ ընդունելու դեպքում: Փիլիսոփային հետաքրքրում է միայն իդեաներից լեզվի ծագման հարցը, իսկ այդ առումով լեզուն անպայմանորեն առաջանում է ճիշտ այնպես, ինչպես տիեզերքը` բացարձակ ճանաչողական ակտի հավերժական ներգործմամբ. ակտ, որը, սակայն, հնարավորություն է գտնում ինքն իրեն արտահայտելու բանական տարերքում…

Թարգմ. Է. Աթայան

%d bloggers like this: