Հերթական եռակողմի դասերը

28 Հկտ

Երեկ Աստրախանում Երևանի ժամանակով ժամը 16:00-ին մեկնարկած Հայաստանի, Ադրբեջանի ու Ռուսաստանի նախագահների եռակողմ հանդիպումը, համաձայն տարածված լրատվության, եղել է բավականին գործնական ու ընդգրկուն: Հատկանշական է, որ բանակցությունները նախաձեռնող ռուսական կողմն այս անգամ իբրև ԼՂ հակամարտության կարգավորման հիմք առաջարկել է քննարկումերը ծավալել 2008-ին Մայնդորֆում ընդունված հռչակագրի դրույթների շուրջ, ինչպես նաև մեծ ուշադրություն է հատկացրել առանձնապես հայ-ադրբեջանական շփման գոտում առկա լարվածությունը թուլացնելու քայլերի ձեռնարկմանը: Այս մոտեցման մեջ հարկ է նկատել միջնորդների խիստ բացասական վերաբերմունքը հրադադարի ռեժիմի խախտման դեպքերի և ընդհանրապես ռազմաշունչ հռետորաբանության հանդեպ: Իհարկե, դեռ վաղ է խոսել փոխվստահության մթնոլորտի բարձրացման և նմանատիպ տրամադրությունների մասին, սակայն նվազագույնը, որ կարելի է ձեռք բերել պարտավորվածության տեսքով, դա սահմանային միջադեպերի ու կրակահերթերի երկուստեք բացառումն է:
Նախագահների հանդիպումից հետո բանակցությունները շարունակվել են արտգործնախարարների մասնակցությամբ, իսկ այնուհետև Ռուսաստանի նախագահ Դ. Մեդվեդևը մանրամասներ է հաղորդել լրագրողներին կայացած քննարկումների արդյունքների մասին: Այժմ դժվար է միանշանակ ասել` Մեդվեդևն է չափից ավելի լավատես, թե՞ իսկապես նման տեսակետ արտահայտելու համար հիմքեր կային, սակայն նրա կարծիքով Հայաստանն ու Ադրբեջանը կարող են հանգել ղարաբաղյան հակամարտության կարգավորման սկզբունքների համաձայնեցված լուծման մինչև դեկտեմբերի սկզբին Աստանայում կայանալիք ԵԱՀԿ գագաթաժողովը: Էլ ավելի առաջ գնալով` Մեդվեդևը նաև հավելել է, թե կողմերը հակված են համաձայնության գալ կարգավորման սկզբունքները շուրջ, որոնք հետագայում պետք է դրվեն խաղաղ պայմանագրի հիմքում:
Որպես հանդիպման օրվա մյուս արգասիք տեղեկացվել է այն մասին, որ երեք երկրների ղեկավարները բանակցությունների արդյունքում ընդունել են համատեղ հայտարարություն: Այդ հայտարարության ամբողջական տեքստն անմիջապես տեղադրվեց Ռուսաստանի նախագահի կայքէջում: Խոսքն այս անգամ էլ վստահության ամրապնդմանն ուղղված միջոցառումների մասին էր, սակայն գրավոր` հատուկ հռչակագրի տեսքով: Այդ փաստաթուղթը ենթադրում է ռազմագերիների փոխանակություն և զոհվածների մարմինների վերադարձ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների ու Կարմի խաչի միջազգային կոմիտեի աջակցությամբ: Ըստ էության ստացվեց այնպես, որ ամիսներ շարունակ շահարկված հարցը այս անգամ ևս վերածվեց քաղաքական խաղաթղթի և Աստրախանում ներկայացվեց որպես բարի կամքի դրսևորում` իբրև խթան ու արդյունք Մեդվեդևի նախաձեռնությանը:
Աստրախանի եռակողմը որևէ գնով բեկումնային կամ կանխորոշիչ համարել չի կարելի: Սակայն հարկ չկա թերագնահատել դրա նշանակությունն այն աստիճան, որպեսզի աննկատ մնա հիմնականը` եթե կողմերը բանակցում են, ուրեմն դեռ խաղաղ հանգուցալուծման ակնկալիքի ողջ պաշարը լիովին սպառված չէ:
Գալով արձագանքներին, առաջին հերթին ուշադրություն դարձնենք պաշտոնական Ստեփանակերտի փոքր-ինչ թերահավատ վերաբերմունքի վրա: Այստեղ կարծում են, որ աղավաղված բանակցային ձևաչափը՝ առանց ԼՂՀ ներկայացուցիչների, արցախյան կարգավորման գործընթացում առաջընթացի բացակայության հիմնական պատճառներից է: Սակայն այս դժգոհությունը դեռ ամբողջը չէ: Ղարաբաղի իշխանությունների գնահատմամբ, տեղաշարժի ճանապարհին հաջորդ խոչընդոտը հնացած մեթոդներն ու մեթոդոլոգիան են, որ օգտագործվում են 1992 թվից ի վեր, և միայն հակամարտող բոլոր կողմերի համար հավասար պայմանների ստեղծման դեպքում միջազգային հաստատությունները կկարողանան իրացնել իրենց վերապահված դերը:
Ռուսաստանի միջնորդական ջանքերի գործադրումն այս անգամ էլ անմասն չմնաց քննադատությունից: Շատերն են շարունակում մնալ այն համոզմանը, որ Մոսկվան փաստացի ճնշում է գործադրում կողմերի վրա, իսկ այս ներկա դեպքում ճնշման նպատակն է ամեն գնով հասնել նրան, որպեսզի դեկտեմբերի 1-2-ին Աստանայի գագաթաժողովում նախագահների մակարդակով որևէ փաստաթուղթ ստորագրվի:
Իրականության մեջ հազիվ թե Ռուսաստանն այնքան միամիտ գտնվի, որպեսզի չնկատի իր պահանջի ու ներքին դիմադրության նշանակալի տարբերությունը: Արտաքին ճնշումները արդյունավետություն կարող են ձեռք բերել միայն այն ժամանակ, երբ կա ընդառաջ գնալու կամք ու նախադրյալ: Իսկ Ղարաբաղի խնդրի պարագայում իրավիճակն այս պահին այնքան լարված է, որ իմաստ էլ չկա նման հույս փայփայել: Եղածին հավելենք նաև այն, որ հաշված օրեր հետո Ադրբեջանում խորհրդարանական ընտրություններն են, իսկ դրա նախաշեմին ու հետընտրական փուլում Բաքուն հազիվ թե կտրուկ գործողություններ կատարելու պատրստակամություն հայտնի:
Դեռ նոր են ավարտվել Աստրախանի բանակցությունները, բայց արդեն շշուկներ են պտտվում այն մասին, թե իբր առաջիկայում միանգամայն հնարավոր է Հայաստանի ու Ադրբեջանի նախագահների նոր հանդիպումը Լիսաբոնում կայանալիք ՆԱՏՕ-ի գագաթաժողովում: Սա էլ համարենք Մոսկվայի նկատմամբ Արևմուտքի ռևանշի հերթական փորձը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s