ՉԱՐԵՆՑԻ ՉՏՊԱԳՐՎԱԾ ԺՈՂՈՎԱԾՈՒՆ

27 Հկտ

1920-ական թվականներին զանազան նորամուծությունների շարքում առանձնանում էր էսպերանտո լեզվի նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը: Իսկ յուրաքանչյուր վերափոխման մեջ հեղափոխականություն տեսնել ցանկացող վարչակարգն ամեն կերպ նպաստում էր Լ. Ջամենհոֆի ստեղծած միջազգային լեզվի մասսայականացմանը: Ստեղծվեցին էսպերանտական միություններ, լույս տեսան պարբերականներ, մարդկային պարզ հետաքրքրասիրությունը վերածվեց լայնածավալ շարժման: Այդ շարժումը գլխավորում էր 1921 թ. Թիֆլիսից Երևան տեղափոխված Գուրգեն Սևակը:
Մեր պատմության այդ կարճատև դրվագի մասին եղած ժլատ ուսումնասիրություններում այսօր կարելի է կարդալ, որ Գ. Սևակին հաջողվեց առաջին անգամ էսպերանտո լեզվով թարգմանել ու հրատարակել հայ գրողների ստեղծագործությունները: Իբրև այդպիսիք սովորաբար հիշատակվում են Ավ. Իսահակյանի «Աբու Լալա Մահարին» ու Հ. Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը»:
Բայց արդյո՞ք այդ հեղինակներն են եղել առաջինները:
Փաստերն այլ բան են պնդում: 1935 թ. ապրիլի 4-ին «Ավանգարդ» թերթն իր էջերում զետեղում է մի տեղեկավություն, որտեղ ասված էր. «Հեղափոխական գրող, էսպերանտիստների ասոցիացիայի անդամ ընկ. Գ. Սևակը տպագրության համար պատրաստել է Ե. Չարենցի բանաստեղծությունների ժողովածուն՝ էսպերանտո լեզվով: Գիրքն այս տարի լույս կտեսնի Պետհրատի հրատարակությամբ: Սա կլինի Հայաստանում լույս տեսնող առաջին գեղարվեստական գրականությունն էսպերանտո լեզվով: Ընկ. Սևակը տպագրության համար պատրաստել է և այս տարի էսպերանտո լեզվով նույնպես լույս է տեսնելու Հովհաննես Թումանյանի «Մի կաթիլ մեղրը», «Թմկաբերդի առումը» և մի շարք բանաստեղծություններ, ինչպես նաև Ավ. Իսահակյանի «Աբու Լալա Մահարին»:
Ինչպես տեսնում ենք, առաջին հերթին նախապատվությունը ոչ միայն տրվել է Չարենցին, այլև նույնիսկ եղել է հրատարակչությանը հանձնած պատրաստի ժողովածուն:
Բայց գիրքն, այնուամենայնիվ, լույս աշխարհ չեկավ:
Դժվար չէ կռահել, որ ինքնատիպ ժողովածուի հրապարակումը կասեցվել է Չարենցի նկատմամբ իշխանությունների վերաբերմունքի կտրուկ փոփոխման արդյունքում: Եվ այդ իրավիճակում նախապատվությունը զիջվել է առավել «անվնաս» հեղինակների գործերին: Բոլոր դեպքերում, Չարենցի կյանքին առնչվող այդ փոքրիկ դրվագը, որ մոռացության էր տրված, արժանի է հիշատակման:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s