Պահոց | 11:32 ե.

ՄԱՑՈՒՈ ԲԱՍՅՈ

26 Հկտ

ՀՈՔՈՒՆԵՐ

Ինչ արագ է սուրում լուսինը:
Անշարժ ճյուղերի վրա
Կախվել են կաթիլներն անձրևի:

* * *
Վերմակ մի հոգու համար,
Եվ սառցային, սև
Ձմեռվա գիշերը… Օ, թախիծ…

* * *
Անվերջանալի սառը անձրև է:
Այնպես է նայում ցրտահարված կապիկը,
Կարծես ծղոտե թիկնոցն է խնդրում:

* * *
Մանկության շունչը փչեց…
Ես գտա նկարն իմ հին.
Բամբուկի ծիլեր:

* * *
Գիշերային լռություն:
Լոկ պատի վրա, նկարի ետևում
Ծղրիդն է անվերջ զնգում:

* * *
Վերջ աշնան անձրևներին:
Արդեն ձեռքերն է տարածում
Կեղևը շագանակի:

ԲԵՆՋԱՄԻՆ ՖՐԱՆԿԼԻՆ

26 Հկտ

Նա, ով պնդում է, որ փողն ամեն ինչ կարող է անել, ամենայն հավանականությամբ ինքը կարող է ամեն ինչ անել հանուն փողի:
Ծուլությունը մտքի ու մարմնի ժանգոտումն է. հաճախ օգտագործվող բանալին միշտ փայլում է, ինչպես նորը:
Արդարացումներ գտնելու վարպետը հազվադեպ է վարպետ լինում որևէ այլ գործում։
Հայրենասիրությունը սրիկայի վերջին ապաստարանն է։
Գիտելիքը երկու տեսակի է լինում. մեկն այն է, երբ ինքներս գիտենք առարկան, մյուսը՝ երբ գիտենք, թե որտեղ կարելի է դրա մասին տեղեկություններ գտնել։
Եթե միայն խաբեբաներն իմանային ազնվության բոլոր առավելությունները, ապա հանուն շահի կդադարեին խարդախել։
Մարդը երբեմն քիչ փող ունենալիս ավելի շռայլ է լինում, քան շատ փող ունենալիս, միգուցե նրա համար, որ հանկարծ չմտածեն, թե ընդհանրապես չունի։
Մարդն ապրում է ոչ թե նրանով, ինչ ուտում է, այլ նրանով, ինչ մարսում է։ Սա հավասարապես ճշմարիտ է թե՛ մտքի, թե՛ մարմնի համար։

ՌԱԲԻՆԴՐԱՆԱԹ ԹԱԳՈՐ

26 Հկտ

Մի մարդ, որ ճգնավոր էր ուզում դառնալ, կեսգիշերին ասաց. « Հասել է ժամը, որ ես թողնեմ տունս ու գնամ որոնեմ Աստծուն։ Ա՜խ, ո՞վ էր այսքան ժամանակ ինձ պահում այստեղ՝ մոլորության մեջ»։ «Ե՛ս»,- շշնջաց Աստված, բայց մարդու ականջները փակ էին։ Անկողնու մի ծայրում խաղաղ պառկած էր կինը՝ քնած մանուկը կրծքին։
«Ո՞վ ես դու, որ այսքան ժամանակ ինձ հիմարացրիր ու խաբեցիր»,- ասաց մարդը։ Ձայնը նորից ասաց. «Ես Աստվածն եմ», բայց մարդը չլսեց։ Հանկարծ երեխան լաց եղավ քնի մեջ ու ավելի հպվեց մորը։ Եվ հրամայեց Աստված՝ «Սպասի՛ր, պանդոյր, մի՛ լքիր քո տունը», նա կրկին չլսեց։
Ու Աստված դառնորեն հառաչեց. «Ինչու՞ է ծառաս ինձ լքում և գնում որոնելու ինձ »։

ԷՐԻԽ ԿՈՇ

26 Հկտ

… Գրքերի աշխարհում դահիճների դերը հիմնականում կատարում են վարձու մարդասպանները՝ միջնադարյան վարձու տանջահարողների մի տեսակ: Այս մարդիկ այնքան արագ են փոխում տերերին, տեսակետներն ու համոզմունքները, որ ոչինչ չի հասցնում նրանց դեմքին հետք թողնել, ինչի միջոցով նրանց հնարավոր կլիներ նկատել և հիշել: Չկայացած ուսանողներ, որ ծախել են հոգիները, ովքեր չեն կարողացել երեք քննություն հանձնել, բայց և այնպես ներկայում գրավում են սպանողի պաշտոնը և սարսափի մեջ գցում իրենց իսկ պրոֆեսորներին: Ստեֆան Ստեմցի վուկադիները, որ նոր են գյուղից քաղաք եկել և պատրաստ են ծառայել յուրաքանչյուրին, անգամ ցախավել հեծնել, միայն թե առաջ գնան, կարիերա ստեղծեն՝ թեկուզ սպանության միջոցով: Նախկին սկսնակ չինովնիկներ և կատարածուներ, արտաքուստ այնքան համեստ ու հեզ, որոնք իրականում պատրաստ են ձեռքները քշտել և խոթել ուրիշի գրպանը կամ գրադարակը և հաջորդ պահին մեկ ուրիշին աթոռից գցել, գրավելով նրա տեղը, բռունցքով հարվածել սեղանին: Նրանց տերերին բավական է ծափ զարկել ու ասել, թե ո՛ր գիրքը, ո՛ր ձևով էպետք սպանել՝ խեղդելո՞վ, թունավորելո՞վ, գլուխը ջախջախելո՞վ, բութ դանակով մորթելո՞վ, թե՞ չափազանցված գովասանքների թույնով: Գրքասպանները կծղրտան՝ լսում ենք, կխոնարհվեն ու կհեռանան, իսկ հաջորդ օրը, առավոտյան թերթերի մեջ գիրքը սապնված կլինի:
Ի՞նչ ներդրում ունեն այդ մարդիկ իրենց գործում և ի՞նչ վտանգների են ենթարկվում:
Գրքասպանները չունեն գրականության մեջ ո՛չ իրենց դեմքը, ո՛չ անունը, ո՛չ էլ կապիտալը, որը կարելի լիներ կորցնել: Նրանց ամենևին չի խանգարում, որ միևնույն գիրքը այսօր գովաբանում են, իսկ վաղը՝ վատաբանում, որ մերթ սոցիալական գրականության կողմն են, մերթ՝ ապաքաղաքական, որ փոխել են տասնյակ տերեր ու հարյուրավոր տեսակներ: Նրանք ամեն ինչի վրա թքած ունեն, «իմ խրճիթը եզրին է»՝ սա է նրանց փիլիսոփայությունը և, եթե որևէ մեկը մեղադրի նրանց անհետևողականության մեջ, այդ մարդիկ ցինիկորեն կպատասխանեն, որ իրենք իշխան Միխայիլի արձանը չեն և կարող են շրջվել քամու ուղղությամբ: Նրանցից զգուշանում են նույնիսկ իրենց տերերը և երբեք թիկունքով չեն շրջվում նրանց, իսկ նրանց հետ խոսելիս մի ձեռքում փայտն են պահում, մյուսում ՝ փողը: Պարկեշտ քննադատները, ովքեր սիրում են գրքերն ու գրականությունը, ամաչում են նրանց համար, իսկ գրողները, ստեղծագործողները քամահրանքով շրջանցում են նրանց: Գրքասպաններին ոչ ոք աքսոր չի ուղարկի, նրանց չի սպառնում ո՛չ կախաղանը, ո՛չ էլեկտրական աթոռը, իսկ եթե որևէ մեկը բացահայտորեն նրանց մեղադրի սպանության մեջ, ամենևին չի խանգարի կամ վիրավորի նրանց, որովհետև նրանք շատ լավ գիտեն, թե իրենք ով են, իսկ հանրային հնչեղությունը միայն օգնում է նրանց, ապահովում աշխատանքով, այն դեպքում, երբ «շեֆը» հանկարծ պարտվում է և իրենք աշխատազուրկ են դառնում: Հիմա նրանք վարձու սպանիչների սեփական բանակով կշարունակեն իրենց գործը ավելի բարձր մակարդակով:
Պատրանք կար, թե ի վիճակի ենք միանգամից ոչնչացնել հանցագործությունները: Մենք սխալվեցինք: Հիմա արդարացիորեն վճարում ենք մեր մոլորության համար, չնայած շատ ծանր է տեսնել, թե մեր պատրանքների պատճառով ինչպես են զոհվում մեր գրական զավակները՝ մորթվում, խեղդվում, թունավորվում:
Ի՞նչ կարելի է անել դրա դեմ: Ոչինչ: Գուցե մի օր գրքասպանությունը մտնի քրեական օրենսդրության մեջ, իսկ գրքասպանների անունները լրացնեն հանցագործների ցուցակները:

ՕՍԿԱՐ ՈՒԱՅԼԴ

26 Հկտ

DE PROFUNDIS
Կյանքը ինձ համար գինով լի մի գավաթ էր, և ես ճաշակում էի նրա վայելքները, բայց այն օրը, երբ հայտնվեցի բանտում, հասկացա, թե ինչու շատ մարդիկ ապրում են այս աշխարհում` մտածելով ինքնասպանության մասին: Անցյալում իմ ամբողջ կյանքը պատկանում էր վայելքին, ես փախչում էի տառապանքից և դժբախտություններից, դրանք տեղ չունեին ոչ իմ կյանքում, ոչ իմ փիլիսոփայության մեջ, մինչդեռ դատապարտվելով և ամեն ստորացում ապրելուց հետ, ես ճանաչեցի և խոնարհվեցի տառապանքի առջև: Եկավ այն պահը, երբ տառապանքը ինձ համար դարձավ միակ ճշմարտությունը, մնացած ամեն ինչ ցնորք է: Տառապանքն է միակ ուղին, որ տանում է դեպի արվեստի մեծագույն հայտնաբերումը: Տառապանքն է, որ մեզ հավասարեցնում է Աստծուն. նա, ով տառապում է, ուրեմն գիտե Աստծու ցավն ու գաղտնիքը: Միայն աղքատները, թշվառներն ու բանտարկյալները գիտեն, թե ինչ բան է խիղճը, քանի որ այն չի կարող մտնել հարուստների սիրտն ու թագավորների պալատները…

* * *
…Մենք դեռևս միշտ չէ, որ հասկանում ենք ինքներս մեզ, իսկ ուրիշներին՝ ավելի հազվադեպ: Փորձը չունի բարոյագիտական ոչ մի նշանակություն: Փորձ անունը մարդիկ տվել են իրենց սխալներին: Բարոյագետները, որպես կանոն, փորձի մեջ միշտ նախազգուշացման միջոց են տեսել և համարել են, որ դա ազդում է բնավորության ձևավորման վրա: Նրանք փառաբանում էին փորձը, քանի որ փորձը մեզ սովորեցնում է ինչին հետևել և ինչից խուսափել: Բայց փորձը շարժիչ ուժ չունի: Նրա մեջ գործնականը նույնքան քիչ է, որքան և մարդկային գիտակցության մեջ: Իրականում նա միայն ապացուցում է, որ մեր գալիքը սովորաբար նման է մեր անցյալին, և եթե մի անգամ մեղանչել ենք դժկամությամբ, դա կրկնում ենք կյանքում բազմաթիվ անգամ, բայց արդեն բավականությամբ…

Թարգմ. Ռուբեն Խաչատրյան

ՍՏԵՆԴԱԼ

26 Հկտ

ՍԻՐՈ ՄԱՍԻՆ
Ես ինքս ինձ փորձում եմ հաշիվ տալ այն զգացմունքի համար, որի բոլոր անկեղծ մարմնավորումները ունեն գեղեցիկի հատկանիշը: Ես փորձում եմ հնարավորին չափ չոր լինել: Ուզում եմ լռություն պարտադրել իմ սրտին, որը, թվում է, ասելու շատ բան ունի: Եվ ինձ թվում է, թե ճշմարտությունն եմ արձանագրում, այնինչ գրի եմ առնում միայն սրտիս հառաչանքը:
Միշտ մի փոքր կասկած. ահա ինչ է հարուցում այդ մշտական ծարավը, ահա ինչն է երջանիկ դարձնում սիրո կյանքը: Քանի որ վախը միշտ սիրո կողքին է, այդ զգացմունքի պատճառած հաճույքը երբեք չի կարող ձանձրացնել: Եվ այս երջանկության հատկությունը ծայրահեղ լրջությունն է:
Սիրո առաջին նշանն ի հայտ է գալիս, երբ բոլոր այլ զգացմունքների և մարդկային կարիքների պատճառած հաճույքներն ու ցավերը այլևս չեն հուզում: Նուրբ հոգիները սերը քաջալերելու և մաքրագործելու համար կարիք ունեն անկեղծության: Որպեսզի սիրտը կարողանա սիրել, մենություն է պետք, և հասարակություն է հարկավոր, որպեսզի սերը կարողանա հաջողություն ունենալ:
Իսկական սերը հաճախ է մտածել տալիս մահվան մասին, այդ միտքը ծնունդ է առնում ինքնակամորեն, առանց սարսափի, և մահը դառնում է համեմատության ամենասովորական առարկան, այն գինը, որը կարելի է վճարել բազում բաների համար…

Թարգմ. Հ. Դավթյան

Ծուռ հայելիների թագավորությունը

26 Հկտ

Նախագահներին հենց այնպես հարցեր չեն տալիս: Հայտնի բան է, որ դրանք նախօրոք շարադրվում, համաձայնեցվում են և հետո միայն իրավունք են ստանում հնչելու: Այսինքն, սա նշանակում է, որ նախագահն ինքն է ցանկություն հայտնում, որ իրեն այս կամ այն հարցն ուղղեն: Այնպես որ, երբ օրերս Սերժ Սարգսյանը հանդիպում էր լրագրողների հետ և վերջիններս հետաքրքրվեցին, թե նա ի՞նչ է մտածում մեր ազգային բանակի շուրջ հասարակության ներսում ծավալվող քննարկումների մասին, միանգամից պարզ դարձավ, որ նախագահը սպասում էր այդ հարցադրմանը:
Վերջին շրջանում բանակում տեղի ունեցած աղմկահարույց դեպքերն ու սպանությունները, այդ առիթներով մի շարք սպաների ձերբակալությունները, ինչպես նաև You Tube-ում խայտառակ տեսահոլովակների հայտնությունը արդարացիորեն հանրության վրդովմունքն էին հարուցել, մարդիկ պահանջում էին հանցագործությունների բացահայտում, կանոնադրական հարաբերությունների պահպանում, իրենց զավակների կյանքի ու առողջության պաշտպանություն, մի խոսքով, ոչ մի անհնարին բան: Սակայն այդ ընթացքում շատերի համար անհասկանալի էր մնում, թե ինչու հիշատակված դեպքերին չի արձագանքում նախագահը: Եթե ոչ իբրև պետության ղեկավար, ապա գոնե որպես զինված ուժերի գերագույն գլխավոր հրամանատար նա պարզապես պարտավոր էր վերաբերմունք ցուցաբերել այդ ամենի հանդեպ:
Եվ ահա նախագահը խոսեց: Նա ասաց, որ վատ է վերաբերմում այն մարդկանց, ովքեր բանակը պախարակում են` նեղ անձնական շահերից ելնելով, և ողջունում է բոլոր նրանց, ովքեր հայկական բանակը համարում են մեր աչքի լույսը: Նախագահն, իհարկե, հնարավոր չհամարեց, որ ասողները նույնպես կարող են առաջնորդվել նեղ անձնական շարժառիթներով, ինչպես դա անում է, ասենք, պաշտպանության նախարարը` դավաճան անվանելով բոլոր նրանց, ովքեր փորձում են խոսել զինված ուժերի թերությունների մասին, ինչպես վարվում է Գլխավոր շտաբի պետը, երբ պնդում է, թե բանակը համարյա հեքիաթի պես մի բան է դարձել իր օրոք, իսկ մեր քաղաքացիներն ուղղակի չմահավան են: Հետո նախագահը մեզ` անտեղյակներիս բացատրեց, որ հայրենասիրությունը այն է, երբ միայն ջերմությամբ ես խոսում զորքերի մասին: Իսկ վերջում ասաց, թե իր ցանկությունն է, որ մենք հպարտանանք մեր բանակով:
Հպարտության զգացողությունն, իհարկե, նախագահի պատվերով արմատ չի նետում ու սաղարթ չի կապում: Այն խիստ փոխկապակցված երևույթ է և է պահանջում: Սակայն մի կողմ թողնենք զգացական հատվածը և վերադառնանք սևին սև ասելու մեր վատ սովորությանը, որն այնքան ցավ ու վիրավորանք է պատճառում բանակի վերնախավին: Միայն հասկանալի չէ, թե ո՞րն է այստեղ կծու խոսքը: Երբ բժիշկը հիվանդին ասում է նրա հիվանդության մասին, դրանով արդյո՞ք վիրավորում է վերջինիս ինքնասիրությունը: Թե՞ բժիշկը սոսկ նրա համար է, որ հպարտանա դիմացինի տկարությամբ, փառք տա բացիլներին ու գովերգի վերքերը: Իսկ ո՞վ պիտի դարմանի, ո՞վ պիտի հուշի, որ հետևանքը վերացնելու համար նախ պատճառն է պետք գտնել:
Բայց արի ու տես, որ հանրապետության նախագահը նաև այդ հոռի բարքերի սկզբնաղբյուրն է գտել, և իր բացահայտումով կիսվեց լրագրողների հետ: :
Հայելու մասին այս արտահայտությունը շատ անգամներ է առիթ լինում լսելու: Երբ որևէ տեղ ինչ-որ բան այնպես չէ, հիշում են խեղճուկրակ հայելիներին: Եթե մի պատասխանատուի ասում ես, որ կրթական համակարգը վատն է, ուսուցիչները ծեծում են աշակերտներին ու մանկապղծությամբ զբաղվում, սովորողներն անգրագետ են ու անդաստիարակ, նա քեզ անպայման պատասխանում է. : Իրավապահ մարմինները կոռումպացված են, ոստիկանները` բռի, դատավորները` կաշառակեր. այո, սրանք էլ են հասարակության հայելում արտացոլվածներ: Հարկահավաքները թալանչիներ են, մաքսավորները` խարդախներ, վաշխառուները` խաբեբա. ճիշտ է, հասարակության հայելու պտուղներն են: Շենքերը վատ են կառուցվում, հողը բերք չի տալիս, գները թանկանում են. նույն հայելուց է, նույն տեղից…
Հիմա հասկացա՞ք, թե ով է մեղավորը: Հասարակությունը: Այդ հրեշը, այդ չարիքը, այդ թույնը, այդ ծուռ հայելին, որ աղճատում է ճշմարտության դեմքը, պղծում է ամեն բան ու թույլ չի տալիս մարդկանց ազնվորեն աշխատել այս օրինապահ թագավորությունում: Նա և միայն նա է մեր թշնամին: Ոչնչացնել է պետք նման հասարակությանը…
Լավ, մի պահ ենթադրենք, թե դա այդպես է: Իսկ ու՞մ հայելին է հասարակությունը: Այս հարցը պատասխան ունի՞: Գուցե այն միջավայրի՞, որտեղ մի կերպ իրենց գոյությունն են քարշ տալիս այս երկրի հազարավոր քաղաքացիներ, այն տիրող բարքերի, ամենաթողության, անպատժելիության, որ ստեղծվել ու ամրապնդվել են վերևներում` իրենց ենթակա լծակներով: Իսկ նախագահը՞: Մի՞թե նրա մասին էլ չենք կարող ասել, որ հասարակության հայելին է: Ու եթե այդպես է, ապա շրջանն այստեղ փակվեց: Ինչպիսին հասարակությունն է, այնպիսին էլ պիտի լինի նրա նախագահը` համաձայն նախագահի տրամաբանության: Եվ կամ` հակառակը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎՈԼՖԳԱՆԳ ԲՈՐԽԵՐԹ

26 Հկտ

Երկու մարդ էին ապրում: Երբ երկու տարեկան դարձան, ձեռքերով կռվեցին:
Երբ տասներկու տարեկան դարձան, իրար ծեծում էին փայտերով ու քարեր նետում միմյանց վրա:
Երբ քսաներկու տարեկան դարձան, հրացաններով կրակեցին իրար վրա:
Երբ քառասուներկու տարեկան դարձան, ռումբեր նետեցին իրար վրա:
Երբ վաթսուներկու տարեկան դարձան, բակտերիաներ փորձարկեցին մեկմեկու վրա:
Երբ ութսուներկու տարեկան դարձան, երկուսն էլ մեռան: Նրանց կողք կողքի թաղեցին:
Հարյուր տարի անց անձրևորդը սողոսկեց նրանց գերեզմանը և անգամ չնկատեց, որ այնտեղ երկու տարբեր մարդիկ էին թաղված:
Նույն հողն էր, միանգամայն նույնը:

***
5000 թվականին խլուրդը գլուխը հանեց հողից և հանգիստ հայտարարեց.
-Ծառերը նույն ծառերն են մնացել:
Ագռավները դարձյալ կռկռում են:
Շները շարունակում են բարձրացնել իրենց ոտքը:
Նույնն են մնացել նաև բոլոր
ձկներն ու աստղերը,
մամուռներն ու ծովերը,
նաև` մոծակները:
Իսկ երբեմն…
Երբեմն էլ մարդու ես հանդիպում:

Թարգմ. Հ. Բայրամյան

ԴՄԻՏՐԻ ԼԻԽԱՉՅՈՎ

26 Հկտ

Պատիվ` իսկական և կեղծ

Սահմանումներ չեմ սիրում և հաճախ դրանց պատրաստ էլ չեմ: Բայց խղճի և պատվի միջև որոշակի տարբերություններ կարող եմ նշել: Խղճի և պատվի միջև մի շատ էական տարբերություն կա։ Խիղճը միշտ հոգու խորքից է բխում, և խղճով ինչ-որ չափով մաքրվում են: Խիղճը «տանջում է»: Խիղճը կեղծ չի լինում: Խիղճը կարող է ճնշված կամ չափազանցված (շատ հազվադեպ) լինել: Բայց պատվի մասին պատկերացումները կարող են շատ կեղծ լինել, և այդ կեղծ պատկերացումները հսկայական վնաս են հասցնում հասարակությանը: Նկատի ունեմ այն, ինչն անվանում են «համազգեստի պատիվ»: Մեր հասարակությանը ոչ բնորոշ այնպիսի հասկացություն, ինչպիսին «ազնվականության պատիվն» է, մեզանում վերացել է, բայց «համազգեստի պատիվը» ծանր բեռի նման մնացել է: Նույնն է, թե մարդը մահացել է, և միայն համազգեստն է մնացել, որի վրայից շքանշանները հանել են: Եվ դրա մեջ այլևս խղճմտանքով սիրտ չի բաբախում: «Համազգեստի պատիվը» ղեկավարներին ստիպում է կեղծ և արատավոր նախագծեր առաջ մղել, ակնհայտորեն չհաջողված կառույցներ շարունակելը պնդել, հուշարձանները պահպանող ընկերությունների հետ պայքարել («մեր շինարարությունն ավելի կարևոր է»), և այլն։ «Համազգեստի պատիվը» պաշտպանելու նման օրինակներ շատ կարելի է բերել:
Իսկական պատիվը միշտ համահունչ է խղճի հետ: Համազգեստի պատիվը կեղծ է, անապատում ցնորքի նման` մարդկային (ավելի ճիշտ «չինովնիկական») հոգու բարոյական անապատում:

ՌՈԲԵՐՏ ՎԱԼԶԵՐ

26 Հկտ

Կար-չկար մի բանաստեղծ, ով այնքան էր սիրահարված իր սենյակին, որ ամբողջ օրը նստում էր բազկաթոռին ու նայում պատերին, որոնք իր աչքի առջեւ էին: Նա այդ պատերից հավաքեց նկարները, որպեսզի որեւէ ուշադրություն շեղող առարկա չխանգարեր իրեն եւ չգայթակղեր ինչ-որ բան զննելու, այդ փոքրիկ, անբարեհամբույր, կեղտաբծերով պատից բացի: Չասենք, թե իբր նա դիտավորյալ էր բնակատեղին ուսումնասիրում, հարկ է խոստովանել` անառիթ երազայնության կապանքների մեջ նա կենում էր առանց որեւէ հետին մտքի, եւ հենց այն ժամանակ, երբ նրա տրամադրությունը ոչ ուրախ, ոչ առույգ, ոչ էլ մելամաղձոտ էր, այլ այնքան պաղ ու անտարբեր, ինչպիսին որ լինում է ցնորվածի մեջ: Այդ վիճակում նա երեք ամիս անցկացրեց, եւ այն օրը, երբ պիտի սկսվեր չորրորդը, այլեւս չէր կարողանում տեղից վեր ելնել: Նա պինդ կպել էր: Դա անսովոր է, եւ պատմողի խոստումը, որ վստահեցնում էր, թե իսկույն կհետեւի ավելի անսովոր մի բան, առավել անհավանական է թվում: Հենց այդ ժամանակ իր սենյակում մեր բանաստեղծին այցելեց նրա մի ընկերը եւ, հենց մտավ այնտեղ, ընկավ նույն վհատ կամ թե ծիծաղելի երազկոտության գիրկը, որով տարված էր առաջինը: Որոշ ժամանակ անց նույն դժբախտությունը պատահեց երրորդ բանաստեղծա- կամ վիպա-գրի հետ, ով եկել էր իր ընկերոջ հետեւից. դժբախտություն, որի մեջ իրար ետեւից ընկան վեց բանաստեղծներ, ովքեր բոլորը եկել էին, որ իմանան իրենց ընկերների մասին: Եվ հիմա յոթն էլ նստած են փոքրիկ, մթին, մռայլ, անբարեհամբույր, պաղ, տկլոր շինության մեջ, իսկ փողոցում ձյուն է տեղում: Նրանք սոսնձվել են իրենց աթոռներին, եւ թվում է, այլեւս երբեք դուրս չեն գա զբոսնելու: Նրանք նստել ու նայում են, եւ ուրախ ծիծաղը` պարգեւն այս պատմության համար, ի վիճակի չէ ազատելու նրանց տրտում գերությունից:

ԽՈՍԵ ԳԱՐՍԻԱ ՎԻԼՅԱ

26 Հկտ

Ամենից առաջ դու պարտավոր ես լինել մոգական
Եվ ապա լինել սլացիկ, ինչպես թռիչքը ճայի…
Եվ նման լինել հրավառության
Եվ նույն ժամանակ թրթռուն լինել,
Ինչպես թռչունը թռիչքի պահին…
Եվ պարտավոր ես դու քնքուշ լինել`
Զանգակի նման,
Եվ լինել ըմբոստ`
Նման կրակի…
Եվ կրել քո մեջ
Բարեծնությունն աղավնիների ու եղնիկների
Եվ նոր հարսնացող աղջկա նման
Չմատնել երբեք ըղձանքդ թաքուն…
Իսկ ամենից շատ կցանկանայի,
Որ ոտից գլուխ
Թաթախված լինես ներշնչման լույսով….

ՍԱԹ ԱԼԵՔՍ

26 Հկտ

ԴԵՂԱՏՈՄՍ

Մի մարդ հարցնում է քահանային.
-Կա՞ արդյոք մեղքի դեմ դեղատոմս:
Քահանան պատասխանում է.
-Իհարկե կա: Գնա’ վանք և այնտեղից հանիր հաշտության արմատները, քաղիր համբերության տերևները, հավաքիր անշահ հավատքի պտուղները: Այս ամենը խառնիր իրար և անցկացրու դատողության մաղով: Դիր բարի գործերի ամանի մեջ, ավելացրու մի քիչ ջուր` հավաքված ապաշխարանքի արցունքներից: Ստացվածը տաքացրու մեծահոգության և սիրո կրակով, ավելացրու նաև եղբայրասիրության աղ և խառնիր զղջումի գդալով, թող որ հովանա Աստծո ողորմությամբ: Օգտագործիր Աստծուն աղոթելով` օրը 3 գդալ և դու կազատվես մեղքերից…

ՉԵՍԼԱՎ ՄԻԼՈՇ

26 Հկտ

Յուրաքանչյուր բանաստեղծ կախում ունի իր նախորդներից, ովքեր գրել են իր մայրենի լեզվով, նա ժառանգություն է ստանում ոճեր ու ձևեր, որոնք մշակել են իրենից առաջ ապրածները: Միաժամանակ, սակայն, նա զգում է, որ իր սեփական կենսափորձի արտահայտման համար պիտանի չեն վաղեմի այդ միջոցները: Հարմարվելով հներին՝ նա իր խորքում մի ձայն է լսում, որը նախազգուշացնում է հեռու մնալ դիմակավորվելուց և զգեստափոխվելուց: Ընդվզելով` նա էլ իր հերթին կախման մեջ է ընկնում հասակակիցներից, ավանգարդիստական բազմաբղետ ուղղություններից: Ցավոք, բավ է նա հրատարակի իր բանաստեղծությունների առաջին գիրքը, և արդեն կորած է: Որովհետև տպագրական ներկը դեռ չչորացած, այդ ստեղծագործությունը, որն իր հերթին թվում էր ծայրահեղ անձնական, հայտնվում է իբրև ոճերի ենթակայություն, իբրև կախվածություն: Իր խղճի անորոշ հանդիմանանքին պատասխան տալու եզակի միջոցը որոնումները շարունակելն ու նոր գիրք տպագրելն է, որից հետո ամեն բան կրկնվում է, ու վերջ չունի այդ հետապնդումը: Եվ նույնիսկ կարող է պատահել, որ գիրք-գրքի ետևից այդպես թողնելով, ասես օձաշապիկներ, որպեսզի նախկինում արածից փախչի, բանաստեղծը Նոբելյան մրցանակի է արժանանում:
Իսկ ո՞րն է այն հանելուկային իմպուլսը, որը թույլ չի տալիս կանգ առնել այն բանի վրա, ինչը կատարված է, ավարտված: Ես կարծում եմ իրականության որոնումներն են: Այդ բառին ես նաիվ և վեհ իմաստ եմ վերագրում, որն ընդհանուր ոչինչ չունի վերջին հարյուրամյակի փիլիսոփայական բանավեճերի հետ: Դա Երկիրն է, որը Նիլսը տեսնում է սագի մեջքի վրայից և լատինական ներբողի հեղինակը` Պեգասի մեջքից: Անկասկած, Երկիրը կա, և ոչ մի նկարագրություն չի կարող սպառել նրա հարստությունը: Հաստատել այդպես` նշանակում է հենց շեմից մերժել այժմ հաճախ հնչող հարցը` ՙԻ՛նչ է իրականությունը՚, քանզի դա նման է Պիղատոս Պոնտացու հարցին` ՙՈ՞րն է ճշմարտությունը՚: Եթե հակադրությունների զույգերի մեջ, որոնցից մենք միշտ օգտվում ենք, այդքան կարևոր է կյանքի և մահվան հակադրությունը, ապա պակաս կարևոր չէ ճշմարտի և ստի, իրականության և պատրանքի հակադրությունը

ԱԼԲԵՐ ՍԱՄԵՆ

26 Հկտ

Կան անսովոր իրիկուններ

Կան անսովոր իրիկուններ, երբ ծաղիկներն ունեն հոգի ,
Երբ զղջումն է տարուբերվում մթնոլորտի մեջ տենդային ,
Երբ մի ծանր ու համրաշարժ ալիքի հետ հառաչանքի
Գաղտուկ սիրտն իսկ ելնում է վեր, որ մահանա շրթունքներին:
Կան անսովոր իրիկուններ, երբ ծաղիկներն ունեն հոգի,
Եվ ես նման իրիրկուններ առնում եմ գիրքն, ինչպես մի կին:

Կան լուսավոր առավոտներ վարդամատն ու վարդագես,
Երբ որ հոգին ժայռերի մեջ երգող ջրի խայտանք ունի ,
Երբ զատկական զանգերով լի մի երկինք է սիրտը կարծես ,
Եվ երբ մարմինն է անբասիր ու միտքն՝ առանց զղջման թույնի:
Կան լուսավոր առավոտներ վարդամատն ու վարդագես,
Եվ ես նման առավոտներ քայլում եմ գոհ՝ մանուկի պես:

Կան մութ օրեր, երբ ինքն իրեն ճանաչելուց էլ ուժասպառ՝
Հազարամյա սիրտն է նստում իր ավարի վրա դաժան,
Երբ ամենից թանկ անցյալն է թվում անգույն բեմանկար,
Ուր շարժվում է ողորմելի ու անորոշ մի դերասան:
Կան մութ օրեր, որ ճանաչման բեռից խոնջ են և ուժասպառ,
Եվ ես գնում եմ կորացած, ինչպես հիվանդ մի նախահայր:

Կան գիշերներ տարակույսի, երբ անձկությունն է քեզ մրրկում,
Երբ որ հոգին ամբողջովին պարուրագիծ եզրին հակած
Եվ ահարկու անհունության վրա առկախ ու մահագույն՝
Անդունդների հովն է զնգում և նահանջում է հեղարձակ:
Կան գիշերներ տարակույսի, երբ անձկությունն է քեզ մրրկում
Եվ ես նման լուռ գիշերի մութի մեջ եմ, ինչպես մեռած:

ՇՈԴԵՐԼՈ ԴԸ ԼԱԿԼՈ

26 Հկտ

… Ամեն ինչից, ի վերջո, ձանձրանում ենք, իմ հրեշտակ, բնության օրենքն է, իմ մեղքով չէ: Եվ եթե ձանձրացել եմ՝ չորս կործանարար ամիս իմ ուշքն ու միտքը գրաված արկածից, իմ մեղքով չէ: Եթե, օրինակ, ես ճիշտ այնքան սեր ունեի, որքան դու՝ առաքինություն, իսկ դա իսկապես շատ է, ապա ոչնչով զարմանալի չէ, որ առաջինը վերջացավ ճիշտ այն պահին, երբ վերջացել էր երկրորդը: Իմ մեղքով չէ: Սրանից հետևում է, որ որոշ ժամանակից ի վեր ես քեզ դավաճանում էի, բայց պետք է ասել, ինչ-որ չափով քո անգութ քնքշանքն էր ինձ մղում այդ քայլին: Իմ մեղքով չէր: Իսկ հիմա մի կին, որին խելացնորության աստիճան սիրում եմ, պահանջում է, որ քեզ զոհաբերեմ: Իմ մեղքով չէ: Ես հասկանում եմ, որ սա հրաշալի առիթ է ինձ երդմնազանց հայտարարելու, սակայն եթե բնությունը տղամարդկանց օժտել է զգացմունքի հարատևությամբ, իսկ կանանց՝ համառությամբ, իմ մեղքով չէ: Հավատա ինձ, մի ուրիշ սիրեկան գտիր, ինչպես ես ուրիշ սիրուհի եմ ընտրել: Սա լավ, նույնիսկ հրաշալի խորհուրդ է, իսկ եթե չհավանես, իմ մեղքով չէ: Մնաս բարով, իմ հրեշտակ, ես քեզ հաճույքով նվաճեցի, լքում եմ առանց ափսոսանքի, գուցեև վերադառնամ քեզ մոտ: Այս է օրենքն աշխարհի: Իմ մեղքով չէ:

ՎԻԴԻԱԴՀԱՐ ՆԵՅՓՈԼ

26 Հկտ

Ուրեմն, այսպես: Պատմեմ, թե ինչ պատահեց Ստոկհոլմի ճանապարհին: Ձեռքիս ժամացույցի շղթան կտրվեց: Մի քանի սյուրռեալ պահ զգացի, որ անթարթ նայում էի ինքնաթիռի հատակին ընկած ժամացույցիս: Բոլորովին էլ փոխաբերություն չէ: Ահա, խնդրեմ, ժամացույցս, առանց շղթայի: Այս ամենն ի՞նչ է նշանակում: Ո՞րն է դրա սարսափելի խորհուրդը: Փաստ, որ Նոբելյան ամբողջ շաբաթը մնալու եմ առանց ժամացույցի: Մեծն Կեսարը, ոտք դնելով եգիպտական ափին, սայթաքեց ու դեմքն ամուր սեղմեց խոնավ հողին: Պատկերացնո՞ւմ եք նրան ուղեկցող սպաների ապրած սարսափը, քանի դեռ ահազդու և ճարտարամիտ այրը չէր գոչել. «Աֆրիկա, ես տիրեցի քեզ»: Մի քանի հարյուրամյակ անց Հուլիանոս կայսրը, զինվորների հետ մարզվելիս, կորցրեց վահանի հյուսկեն մասը և ստիպված էր ձեռքում պահել միայն կոթը կամ բռնակը: Որքան էին ահաբեկվել նրան շրջապատողները, մինչև կայսրը կբղավեր. «Բռնել եմ այն, ինչ ունեմ»: Չտիրապետելով այս հզոր այրերի հնարամտությանը, ի վիճակի չէի բառեր գտնել` չար նախանշանը վերածելու բարու: Մինչև այս երեկո, երբ հասկացա, որ ժամանակն ինձ համար կանգ էր առնելու Նոբելյան այս ամբողջ շաբաթվա ընթացքում և երբ վերսկսեր իր վազքը, բոլորովին նոր էր լինելու: Այժմ անշղթա ժամացույցս, որ կրկին բարի է, առանց սպառնալիքի հուշում է, որ ժամանակս ավարտվում է: Երկու րոպեն սպառվեց:

(Ելույթ Նոբելյան պաշտոնական ճաշկերույթի ժամանակ)

ՅԱՍՈՒՆԱՐԻ ԿԱՎԱԲԱՏԱ

26 Հկտ

ԱՆԿԱՐ ԱՆՈԹԸ

Հնավաճառի կրպակը տեղակայված էր խաչմերուկի վրա: Մուտքի դռան առջեւ մայթեզրին կեցած էր 12-ամյա աղջնակի հասակի բոդհիսատվա Կաննոնի ճենապակյա արձանը: Երբ կողքով անցնում էին տրամվայները, ապակյա դուռը դռդռում էր, նրա հետ երերում էր եւ արձանը: Ամեն անգամ, երբ ես անցնում էի կրպակի մոտով, տեղս չէի գտնում, մեկ էլ տեսար՝ ընկնի ու փշրվի:
Մի անգամ ես երազ տեսա…
Արձանը հանկարծ տարուբերվեց ու սկսեց ընկնել: Ես ուզում էի բռնել այն, բայց հանկարծ Կաննոնի ձեռքերն իրանից առանձնացան եւ վզովս ընկան: Ես ընկրկեցի՝ անկենդան արձանի հանկարծ կենդանացած ձեռքերի եւ նրա ճենապակյա գրկախառնումների սառնության մեջ ինչ-որ սահմռկելի բան կար: Կաննոնն անձայն ընկնում ու մանր կտորների էր փշրվում:
Եվ այդժամ, անհասկանալի է, թե որտեղից, հայտնվում է Նա, եւ ծնկածալ նստած, փութորեն հավաքում է դես ու դեն թռած ճենապակու փայլփլուն բեկորները: Նրա հանկարծահաս հայտնությունից ապշած, ես փորձում եմ ի արդարացում ինչ-որ բան ասել, եւ արթնանում եմ:
Ես փորձեցի մեկնել իմ երազը:
«Այդպես եւ դուք, այրեր, խելամտորեն վարվեք ձեր կանանց հետ, ինչպես անկար անոթի…»:
Այն ժամանակ ես հաճախ էի հիշում Սուրբ գրոց այդ նախադասությունը: «Անկար անոթ» բառերը մշտապես զուգորդվում էին ինչ-որ բանի հետ: Եվ բացի այդ՝ այդպիսի տկար անոթ էր ինձ համար Նա: Իսկապես, աղջիկը հեշտությամբ կոտրվող մի բան է: Ի՞նչ է սերը նրա համար: Ինքնաքայքայում՝ չէ որ կարելի է եւ այդպես ասել:
Իմ երազում, արդյոք, նա փութով չէ՞ր ժողովում իր սեփական բեկորները, իր սեփական ջարդուփշուր եղած մարմինը:

ԱՐՏՈՒՐՈ ՊԵՐԵՍ-ՌԵՎԵՐՏԵ

26 Հկտ

ԱՅԴ ՀԻՄԱՐ ԲՋԻՋՆԵՐԸ

Է՜յ, Մանոլո, Պակո, Մարիա Լուիսա, կամ ինչ էլ լինի անունդ: Կներես, որ այդ բանը քեզ այստեղ եմ ասում, գրավոր կերպով, քիչ թե շատ հրապարակավ, բայց այդպես ես ինձ ազատում եմ այդ բանը հաջորդ օրը երեսիդ ասելու անհրաժեշտությունից, երբ հանդիպելու լինենք օդանավակայանում կամ սրճարանում: Այդպես ես խուսափում եմ հեռախոսը վերցնելուց և, ում ուզում է լինի, բղավելով ասելուց, որ ես եմ ու քեզ զանգում եմ, որ ասեմ, որ հիմա կողքիս մի ապուշ կա, որը կյանքն է պատմում ու չի թողնում, որ հանգիստ ապրեմ: Այդպես խույս եմ տալիս տհաճ միջադեպերից: Իսկ հաջորդ անգամ, երբ քո աներես դատարկախոսության կեսին պատահաբար իմ կողմը շրջվես և տեսնես, որ քեզ եմ նայում, կիմանաս, թե մտքումս ինչ կա, թե ինչ եմ մտածում քո և քո էդ գրողի տարած չաչանակ հեռախոսի մասին: Որ շատ հնարավոր է, որ բացի ինձնից շուրջն այլ մարդիկ էլ լինեն, որ նույն բանը մտածեն. պարզապես բանն այն է, որ այդ մարդիկ չեն կարող ամեն շաբաթ ուզածին պես իրենց բողոքն արտահայտել այս կարգի որևէ ամսագրի էջերում, իսկ ես այդ բախտ ունեմ: Այնպես որ, այս ցուլը նրանց եմ պատիվ անում:Մինչև կոկորդս կուշտ եմ քեզ ու քո հեռախոսին հանդիպելուց: Երդվում եմ, ախպերս: Կամ քույրիկս: Անցյալ օրը տեսա քեզ փողոցում և սկզբում մտածեցի, որ ծալդ պակաս է. դե պատկերացրու, մեկը քայլում է մեն-մենակ բարձրաձայն խոսելով ու մի ձեռքը կատաղի վեր ու վար թափահարելով: Սա վագրերի վրա գնալու հավես ունի, — մտածեցի, մինչև որ տեսա ականջիդ սեղմած բջջայինդ և կողքովդ անցնելիս մինչև ուղնուծուծն իմացա, որ ՊՎԿ-ի մասերն այս շաբաթ տեղ չեն հասել, ինչպես որ սպասում էիր, և Սիուդադ Ռեալի կառավարիչն անցակալիի մեկն է: Անկեղծ ասած ՊՎԿ-ն ու Սիուդադ Ռեալի կառավարիչն իմ տանձին էլ չեն, բայց դու կարողացար իմ անձնական մտահոգություններին քոնն էլ ավելացնել: Սա էլ թող համերաշխության հաշվին գնա, — ասացի ինքս ինձ, — ոչ մի մարդ էլ միայնակ կղզի չէ: Եվ շարունակեցի ճանապարհս:
Կես ժամից մի սրճարանում նորից հանդիպեցի քեզ: Նույնը չէիր դու, բայց երդվում եմ, որ նույն հիմար դեմքն ունեիր բջջայինիդ մեջ բղավելիս: Մի հրաշալի գիրք էի գնել, մի հին գիրք, որ հեռավոր ափերի ու առաջվա ծովագնացների մասին էր պատմում, և ես մտադիր էի մի քանի էջ կարդալ և այդ կախարդական աշխարհը խորասուզվել: Բայց դու այնտեղ էիր, հարևան սեղանի մոտ, որպեսզի ինձ տեղյակ պահես, որ Մադրիդում ես, մի սրճարանում, — մի բան, որ ես գերազանց գիտեի, որովհետև տեսնում էի քեզ, — և որ Սարագոսա չես վերադառնալու մինչև երեքշաբթի գիշերը: Ինչու՞ գիշերը և ոչ առավոտյան, — ասացի ինքս ինձ՝ անօգուտ հարցական հայացք գցելով լուցկի վաճառող Ալֆոնսոյին, որն ուսերը թոթվեց, կարծես ասելով՝ նայում են, թող նայեն: Գուցե ծանրակշիռ և գաղտնի պատճառներ ունի, — մի պահ հարցի մասին մտորելով՝ եզրակացրի ես, — սիրուհի, վատնած գումար, պատգամավորական աթոռ Պառլամենտում: Ի վերջո պարզեցիր ինկոգնիտոն, չգիտեմ, թե ում ասելով, որ Օրդոնյեսը կեսօրին է Լա Կորունյա գալու, և դա ինձ բավականին հանգստացրեց: Ամեն ինչ պարզ էր, եթե խոսքն Օրդոնյեսի մասին էր: Եվ ես որոշեցի փոխել սեղանս:
Հաջորդ օրն օդանավակայանում էիր: Ես դա գիտեմ, որովհետև ինքս օդանավ բարձրացողների հերթի վերջում էի, երբ որդուդ ասում էիր, որ էլեկտրասղոցը փչացել է: Ես չգիտեմ, թե քո որդին ինչ գրող ու ցավի համար էր այդ տարիքում ուզում էլեկտրասղոցից օգտվել, բայց ես մի քանի րոպեում էլեկտրասղոցից օգտվելու և նրա քսայուղի մասին մանրամասն տեղեկություններ ստացա քեզնից: Եվ այդ անիծյալ էլեկտրասղոցի, նոճիների և արիզոնաների մասնագետ դարձա: Երկու օրից վերադառնում էի գնացքով, և դու էլի այնտեղ էիր, իհարկե, մի երկու նստատեղ այն կողմ: Ես քեզ բջջայինիդ երաժշտական ծնգծնգոցից ճանաչեցի՝ «Բոնանզա»-յից էր: Տասնհինգ անգամ հնչեց, և երդվում եմ, որ երբեք այդքան չէի ատել Քարտրայթների ընտանիքին: Դեպքի բերումով զգեստափոխվել էիր, հագնվել հասուն, գործունյա և ագրեսիվ պետական չինովնիկի նման, բայց ես քեզ ճանաչեցի, երբ դու ամբողջ վագոնով մեկ տեղեկություններ էիր տալիս քո աշխատանքային կյանքի զանազան մանրամասների մասին: Շատ էիր գոռգոռում, ինչ ճիշտն է՝ ճիշտը, գուցե մյուս ձայները և տիրուրի՜-տիրուրի՜ զանգերը խլացնելու համար, — երբեմն էլ քառապատիկ, ա՛յ սրիկա, — որոնք պայքարի մեջ էին մտնում քոնի հետ վագոնի ամբողջ երկայնքով ու լայնքով մեկ: Ես փորձում էի խմբագրումներ անել իմ վեպի նախնական օրինակում և չէի կարողանում կենտրոնանալ: Մեկ՝ կիրակի օրվա ֆուտբոլային խաղից էիր խոսում, մեկ՝ ընտանիքին ողջույններ հաղորդում, մեկ էլ, թե ի՜նչ վատ են գնում Օլիվարեսի գործերը Նյու-Յորքում: Ես ինձ շրջափակված էի զգում՝ ինչպես չեչենը Գրոզնիում: Ահավոր էր: Եվ գուցե դա էր պատճառը, որ երբ վեր կացա տեղիցս և գնացի վագոնի միջանցք, միացրի բջջայինս, որը միշտ անջատած եմ պահում, և զանգեցի՝ աշխատելով ցածր խոսել և, ձեռքով հեռախոսս փակելով, է՛լ ավելի խլացնել ձայնս, վագոնի ուղեկցուրդուհին տարօրինակ հայացքով, կասկածամտորեն ինձ նայեց: Եթե այսպես է խոսում, — երևի մտածում էր նա, — այսքան քողարկված ու ծածուկ, ուրեմն թաքցնելու բան ունի էս շան որդին:

ՍԵՐԳԵՅ ԵՍԵՆԻՆ

26 Հկտ

Հիշում եք, անշուշտ ողջը հիշում եք Դուք,
Ես կանգնած էի լուռ, հենված պատին.
Հուզմունքից քայլում, և ինչ-որ շատ թունդ
Խոսքեր էիք Դուք նետում ճակատիս:

Դուք ասում էիք. պետք է բաժանվել,
Որ տանջել է Ձեզ իմ կյանքը անսանձ,
Որ Դուք ուզում եք արդեն գործ անել՝
Մինչդեռ ես պետք է գլորվեմ դեռ ցած…

Սիրելիս, Դուք ինձ չեք սիրել բնավ:
Դուք չգիտեիք, որ ես, այս կյանքում
Նման եմ եղել ձիուն այն քրտնած՝
Որին հեծյալը քշել է անքուն:

Դուք չգիտեիք, որ սև ծխի մեջ,
Կենսական հողմի այս պտտանում
Նրա համար եմ տանջվում ես անվերջ՝
Որ չգիտեմ, թե բախտն ու՞ր է տանում…

Դեմքը դեմքի դեմ, չես տեսնի սակայն…
Հեռվից է միշտ էլ մեծը երևում…
Դժվար է անշուշտ և օրհասական
Վիճակը նավի՝ երբ ծովն է եռում:

Երկիրը նավ է: Ու մեկը հանկարծ,
Մեծ ու փառավոր մի կյանքի համար
Մեր երկրի նավը՝ դեպի փոթորկած
Ծովի տարերքը տարավ խոլաբար…

Բայց նավի վրա մեզանից այդ ո՞վ
Վատ չի զգացել սրտախառնուքից…
Քչերը եղան, որ տանջված հոգով
Չտատանվեցին հողմից ու բուքից:

Ու ես էլ այնժամ, երբ խոլ աղմուկ էր,
Իմ գործին այնպես գիտակ ու հմուտ՝
Որ էլ չտեսնեմ սրտախառնուքը,
Իջա այդ նավի ներքնահարկը մութ:

Իսկ դա՝ ռուսական պանդոկն էր խավար…
Ու ես գավաթին թեքվեցի անքուն,
Որ չտառապեմ իմ սիրո համար,
Խորտակվեմ հարբած, այդ զառանցանքում…

Սիրելիս, ես Ձեզ տանջել եմ անվերջ,
Թախիծ կար Ձեր լուրթ, հոգնած աչքերում,
Որ պանդոկային կռիվների մեջ
Ես իմ կյանքն էի հավետ սպառում…

Բայց չգիտեիք, որ սև ծխի մեջ,
Կենսական հողմի այդ անդաստանում՝
Նրա համար եմ տանջվում ես անվերջ,
Որ չգիտեմ, թե բախտն ու՞ր է տանում…

Տարիք են անցել, հասակս այն չէ,
Այլ կերպ եմ հիմա դատում ու խորհում,
ՈՒ միշտ տոնական գավաթի առջև՝
Ես ղեկավարի փառքն եմ ներփողում:

Պատել է այսօր ինձ մի նուրբ հուզում,
Հիշել եմ հոգնած տխրությունը Ձեր,
ՈՒ հաղորդել եմ հիմա Ձեզ ուզում,
Թե ի՞նչ էի ես ու, ի՞նչ եմ դարձել…

ԵՎ հաճելի է ինձ համար այնքան
Հայտնել Ձեզ, որ ես փրկվեցի վիհից-
ՈՒ հիմա երկրում մեր սովետական
Դարձել եմ մոլի ու թունդ ուղեկից:

Ես այն չեմ հիմա, ինչ էի առաջ,
Ձեզ առաջվա պես չէի տանջի էլ…
Ես ազատության դրոշը առած
Պատրաստ եմ մինչև Լա-Մանշը քայլել…

…Ներեցեք, գիտեմ, հինը չեք էլ Դուք,
Ամուսին ունեք լուրջ, մեծապատիվ,
Ձեզ պետք չեն բնավ խոնջեքն իմ հոգու,
Ինքս էլ Ձեզ պետք չեմ, և ոչ մի կաթիլ…

Ապրե՜ք աստղի տակ Ձեր այդ լուսաշող,
Թող բախտը կանգնի միշտ Ձեր տան սեմին…
Ջերմ ողջյուններով, Ձեզ հավետ հիշող,
Բարեկամը Ձեր՝ Սերգեյ Եսենին:

ՎԻԿՏՈՐ ՎԱՍԱՐԵԼԻ

26 Հկտ

… Վերլուծությունը, հաղորդման ըմբռնումը կախված են մեր գիտելիքներից և մշակութային մակարդակից: Այն ժամանակ, երբ միայն անցյալի արվեստի գործերն են դյուրըմբռնելի, երբ ոչ ամենքին է թույլատրվում ժամանակակից արվեստը խորությամբ ուսումնասիրել, փոխանակ դա ըմբռնելու, ` մենք ենք նրա լինելիությունը: Հատուկ զգայնության շնորհիվ մեր հաղորդումները հաստատապես կհասնեն միջին մարդուն` նրա զգացմունքային ընկալունակության միջոցով: Անշուշտ, մենք չենք կարող ամբողջապես թողնել արվեստի ստեղծագործության վայելքը միայն էլիտար գիտակներին: Մեր օրերի արվեստն ուղղված է դեպի խիտ, հագեցած և խոստումնալից կերպով թարմացած ձևերը, վաղվա արվեստը կլինի կամ որպես համընդհանուր հարստություն, կամ չի լինի: Ավանդույթներն այլասերվում են, նկարչության սովորական ձևերը կործանում են դատապարտված արահետները: Ժամանակը դատում է և վերացնում, նորացումը շարունակվում է բեկումից ու վավերականության ցուցադրումից, որը ընդմիջվող է և չնախատեսված: Ցավալի է, սակայն հրամայական` թողնել հին արժեքները նորերի տիրապետությունն ապահովելու համար: Մեր դիրքորոշումը փոխվեց, մեր էթիկան, մեր գեղագիտությունը ևս պետք է փոխվեն: Եթե պլաստիկ աշխատանքի գաղափարը նախկինում գտնվում էր արհեստավորական պրոցեսի և առասպելի մեջ, այսօր դա վերահայտնանգործվում է հնարավոր աշխուժացման, բազմապատկման և ընդարձակման հայեցակարգում: Գրական կամ երաժշտական ստեղծագործությունների միաձուլմամբ երկու հարության վրա ֆիքսված պատկերի կախարդական շղթան ձգվում է Լասկոյից մինչև վերացականը… Իսկ ապագան մեզ համար պահում է երջանկություն` նոր, շարժուն և հուզիչ, պլաստիկ գեղեցկության մեջ…

Թարգմ. Աշխեն Բախչինյան

%d bloggers like this: