ՖԵՐՆԱՆԴՈ ՊԵՍՈԱ

22 Հկտ

…Արվեստն ինձ համար` զգացողության միջոցով մտքի արտահայտություն է, այլ կերպ ասած, ընդհանրական ճշմարտության արտահայտությունն է՝ մասնավոր ստի միջոցով: Պարտադիր չէ իսկապես զգալ այն, ինչ արտահայտում ես, այս կամ այն միտքը որսալով, բավ է, եթե դու կարողանաս համոզիչ պատկերել քո զգացողությունը: Գուցե թե Շեքսպիրը բոլոր ժամանակների մեծագույն բանաստեղծը չէ, քանզի ոչ ոք, ըստ իս, Հոմերոսին չի գերազանցել, բայց նա երկրի երեսին ապրած արտահայտման մեծագույն վարպետներից է, «ամենաանանկեղծը» երբեւէ գոյություն ունեցող պոետներից, եւ հենց այդ պատճառով էլ միեւնույն պայծառությամբ էր արտահայտում կյանքի եւ զգացողության ամենատարաբնույթ պատկերները, միեւնույն խորությամբ էր մարմնավորում ուզածդ հոգեւոր տիպը` մարդկայինի ընդհանրական ճշմարտությունը, որը հուզում էր նրան:
Այդ պատճառով արվեստն, ըստ էության, ինձ համար թատերական է, իսկ մեծագույն արվեստագետը նա է, ով իր արվեստի միջոցներով (դրանցից յուրաքանչյուրը, նկատի առնելով նրա բնույթը, կարելի է «թատրոն դարձնել», թատերականացնել զգացմունքը), գերագույն բարդությամբ կկարողանա արտահայտել ոչ թե իրեն, այլ ամենալարված, ամենախորունկ եւ ամենաբարդ կերպով կարտահայտի այն ամենը, ինչ ինքն իսկապես չի զգում, կամ, այլ կերպ ասած, զգում է միայն այն բանի համար, որ արտահայտի:
Առաջին հայացքից թվում է, որ գրականության մեջ այդպիսի չափանիշը հարմար է գալիս ամենից առաջ «բազմազանության» պոետներին, այլ ոչ թե «կարգի»` Շեքսպիրին եւ Բրաունինգին, այլ ոչ թե Հոմերոսին, Դանթեին կամ Միլթոնին: Այդպես չէ: Շեքսպիրի կողքին Հոմերոսը, Դանթեն, Միլթոնը եւ նրանց հետ, թող որ ավելի նվազ չափով, նաեւ Կամոենսը` պոետներ են, ովքեր առավել սահմանափակված են այն բանում, ինչն իրենք արտահայտում են: Ավելի նկատելի է, թե որքան են նրանք զիջում Շեքսպիրին արտահայտչամիջոցներում: Եվ այդ պատճառով նրանք ավելի բարդ են: Նրանք ստիպված են արտահայտել զգացմունքները կոնստրուկցիայի, արխիտեկտոնիկայի, «կարգի» միջոցով, իսկ Շեքսպիրը` ինչպես բացարձակապես ակնհայտ է, այդ առթիվ առանց որեւէ իրարանցման եւ գրգռվածության ապշելիորեն զուրկ է բարդ կառույցների ընդունակությունից…
***
Ընթերցում եմ եւ ազատություն եմ զգում: Լուծվում եմ արտաքին աշխարհում: Ես որպես անձնավորություն այլեւս գոյություն չունեմ: «Ես»-ը վերացել է: Իմ առջեւ ոչ թե իմ սեփական հանդերձանքն է, ինչն ամենից հաճախ չես նկատում եւ որի անձկությունը սոսկ երբեմն զգում ես: Իսկ ինքը` շրջապատող աշխարհը՝ իր արտասովոր պարզությամբ, ամբողջովին բաց է. արեգակը, որ տեսնում է ամենքին, լուսինը, որ ստվերներով նախշազարդում է անմռունչ հողը, լայնարձակ, դեպի ծով գնացող դաշտերը, ծառերի պրկված սեւությունը, որ կանաչ նշաններ է ուղարկում երկինք, հանդարտությամբ լեցուն տնամերձ լճակները, լանջերն ի վար իջնող ճամփեզրի խաղողի որթատունկերը:
***
Օրվա վերջում մնում է մի բան` միեւնույնը, ինչ մնացել էր երեկ եւ երեւի թե կմնա վաղը, ինքը եւ այլ մեկը լինելու ոչնչի հետ չչափվող անհագուրդ ծարավը:
***
Օրեցօր նյութն ինձ վիրավորում է: Եվ այդժամ ամեն ինչ իմ ներսում քամու բերանն ընկած հուր է…
***
Ընթերցում եմ, ասես ճամփորդության եմ ուղեւորվում: Լոկ դասականներին ընթերցելիս, ովքեր միշտ հանդարտ են ու, թե տառապում են, ապա ցավը ներս են անում, ես ինձ զգում եմ սրբազան ճամփորդ, օծյալ եւ ուխտավոր, անիմաստ աշխարհի անշահախնդիր հայեցող, Մեծ Արտաքսման Իշխան, ով հեռանալիս հետին չքավորին է մեկնում իր հուսահատության անսահման ողորմությունը:
***
Օ՜հ, անծիր դաշտեր արեգակի ներքո: Նա, ում համար դուք ողջ եք, ձեզ է նայում խավարից:

Թողնել պատասխան

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Փոխել )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Փոխել )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Փոխել )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Փոխել )

Connecting to %s