ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒՆ ՀԱՅՈՑ ԱՇԽԱՐՀՆ Է

24 Նյմ

Լեզուն արյան բաղադրությունն է, երկրի ու մարդու երակներով հոսող ավիշը, որից սնվում են մարմինն ու ոգին: Լեզուն դիմագիծդ է, մատնահետքդ ու քո ծննդյան վկայականը: Արտասանվող բառերի մեջ դու ես ու քո պատմությունը, քո տեսակը, քո էությունը: Խոսքդ գաղտնազերծում է քեզ, նշտարի պես բացում է մաշկդ, հայելու նման արտացոլում է պատկերդ: Լեզուն կշռաքար է, որ հուշում է մտքիդ ծանրությունը, ջերմաչափ է, որ գիտի, թե որքան է տաք սիրտդ ու որքան սառն է դատողությունդ: Լեզուն հայրենիքդ է, որին կզոհաբերվես, այն ջուրն է, որ պիտի խմես ծարավելիս, այն հացն է, որ պիտի ճաշակես քաղցած ժամին: Լեզուն քո ապաստանն է, այն բերդն ու պարիսպը, որտեղ դու կարող ես լինել պաշտպանված ու անխոցելի, ուրեմն ապրեցրո´ւ, մարմին ու շունչ տո´ւր քո լեզվին, որովհետև միայն այդպես պիտի գոյատևես իբրև կամուրջ, որ կապում է անցյալդ ապագայի հետ, միայն այդպես կարող ես հնչեցնել քո արժանապատիվ ու ծանրակշիռ ձայնը բոլոր ժամանակների մեջ, որովհետև ՀԱՅՈՑ ԼԵԶՈՒՆ Հայոց աշխարհն է:

Հովիկ Չարխչյան

Հենրի Միլլերն ու հայ պայծառատեսը

23 Նյմ

20-րդ դարի ամենահակասական ու սկանդալային դեմքերից մեկին՝ ամերիկացի նշանավոր գրող Հենրի Միլլերին վիճակված էր ապրել դժվարին, գահավիժումներով ու վերելքներով լի կյանք: Նրա առաջին գործերը հասարակությունը սրերով ընդունեց, ԱՄՆ-ում և Մեծ Բրիտանիայում դրանք արգելվեցին: Մերժված բոլորից և նույնիսկ գրչակից ընկերներից՝ Միլլերը ստիպված էր հեռանալ Եվրոպա: 1939 թվականին նա մեկնեց Հունաստան: Նրա հունական տպավորությունները հետագայում տեղ գտան «Մարուսիի հսկան» վեպում:

Հենց այս վեպի հատվածներից մեկում էլ Միլլերը նկարագրում է իր այցը հայ պայծառատես Արամ Հայրապետյանին, որն ապրում էր Աթենքի մերձակայքում գտնվող հայ գաղթականների ճամբարում: Ներկայացնելով տարագրված հայերի թշվառ վիճակը, շեշտելով այն հանգամանքը, որ նույնիսկ նման ծանր պայմաններում հայերը ջանում էին իրենց կենցաղին մի փոքր գույն, գեղեցկություն և իմաստ հաղորդել՝ գրողը, վերջապես, երկար որոնումներից հետո իր ուղեկցի հետ կանգնում է Հայրապետյանների տան շեմին:

«Գուշակի կինը բացեց դուռը: Նրա կեցվածքի մեջ այնքան վեհություն, այնքան պարզություն կար, որ հրաշալի տպավորություն գործեց: Նա մեզ առաջնորդեց կողքի սենյակ, որտեղ ամուսինը նստած էր սեղանի դիմաց և գլուխը ձեռքերի մեջ թաղած՝ մի հսկա հատոր էր ընթերցում: Մեզ տեսնելով ոտքի կանգնեց ու սեղմեց մեր ձեռքերը: Նրա կեցվածքի մեջ ոչ ձևականություն, ոչ էլ արտիստություն կար: Ավելի շատ ատաղձագործի էր նման, քան պայծառատեսի… Խոսում էր արաբերեն, թուրքերեն, հունարեն, հայերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն և չեխերեն: Իբրև թարգմանիչ էր աշխատում Չեխոսլովակիայի հյուպատոսարանում»,- գրում է Միլլերը:

Այնուհետև նա մանրամասն ներկայացնում է, թե ինչպես հայ գուշակը նրան հարցեր է տվել ծննդյան տարեթվի, վայրի, ծնողների մասին, ապա ինչ-ինչ հաշվարկներ է արել ու սկսել է գրողին պատմել, թե ինչեր են կատարվել նրա կյանքում և ինչեր են նրան սպասվում ապագայում: 1939-ին գրված այս էջերի ընթերցողը, եթե քաջատեղյակ է Հենրի Միլլերի կյանքի հետագա տարիներին, ապա նվազագույնը պիտի ապշած մնա, թե Արամ Հայրապետյանն ինչպես է կարողացել անսխալ գուշակել այդ ամենը: Միևնույն ժամանակ նա կռահել է, որ իր առջև նստած մարդը սովորական այցելու չէ, այլ մեկն է, որին վիճակված է հռչակ ու փառք:

«Ոտքի ելավ, մոտեցավ ինձ, վերցրեց ձեռքս ու տարավ իր շուրթերին: Ինչ որ ասաց անցյալի մասին՝ կետ առ կետ ճիշտ էին: Կարողացել էր բացահայտել գաղտնիքներս: Ինձնից խնդրեց, որ երբ Ամերիկա մեկնեմ, գնամ Դետրոյթ և տեսնեմ այնտեղ հաստատված իր եղբորը, որից նյութական օժանդակություն էր ակնկալում… Պետք է ասել, որ այս տեսակցությունը խորունկ ազդեցություն գործեց ինձ վրա: Ես ինքս ինձ ծայր աստիճան բյուրեղացած էի զգում: Բացի այն խորհրդավոր կանխատեսումից, որ նա արեց անմահության մասին, ապագայի առնչությամբ իր բոլոր գուշակություններն ինձ չէին զարմացնում: Ես շատ բան եմ պահանջել աշխարհից և միշտ էլ պատրաստ եմ եղել ամեն բան տալու»,- հետո պիտի խոստովաներ ամերիկացի արձակագիրը:

Արամ Հայրապետյանի զարմանահրաշ կարողության մասին իրական ու մտացածին պատմությունները քիչ չեն: Սակայն մի բան անժխտելի է. նա իսկապես օժտված է եղել գալիք դեպքերի նախազգացմամբ, և դա ապացուցվել է շատ անգամ:

Ժամանակին մի պատմություն էր շրջանառվում Հայրապետյանի մասին, որի հավաստիությունը պնդել չենք կարող, սակայն, համաձայն բերնեբերան անցնող լուրերի, հայ պայծառատեսին շատ հաճախ այցելության է գնացել Հունաստանի իշխանուհի Սոֆիան: Օրիորդն աննկատ մնալու համար իր հայ բարեկամի մոտ գնում էր ծպտված: Այդ այցերից մեկի ժամանակ Հայրապետյանն իշխանուհուն ասում է, որ նա ի վերջո թագուհի է դառնալու, սակայն ոչ իր երկրում: Եվ, իսկապես, ամեն բան լինում է նրա ասածի պես: Սոֆիան ամուսնանում է Իսպանիայի Խուան Կառլոս գահաժառանգ իշխանի հետ և 1975 թվականին դառնում է Իսպանիայի թագուհին:

Արամ Հայրապետյանի մասին տեղեկություններ հանդիպում են նաև այլ աղբյուրներում: Համաձայն դրանց, Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից տարիներ անց նա Հունաստանից գաղթել է Արգենտինա: Այս երկրում նույնպես մեծ համբավ է վայելել շնորհիվ իր բնատուր ընդունակության: Մահացել է 1970-ականներին:

Հովիկ Չարխչյան

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ԹՈՒՄԱՆՅԱՆ

23 Նյմ

Այո, սովորաբար փոքր գլուխներն իրենք են մտնում մեծ գաղափարների մեջ, ինչպես մեծ ծովի մեջ, ու էդ տեսակ մարդիկ հոգեպես, բարոյապես, մտավորապես խեղդվում են ու դառնում են ոչ թե գաղափարական, այլ, եթե կարելի է էդպես ասել, գաղափարագար: Իսկ սա նույնքան դժբախտ երևույթ է, ինչպես խելացիի հանդեպ խելագարը:

Էն տեսակ մարդիկ ոչ թե առողջ դատում են, այլ դուրս են տալիս, և հավատալով, որ իրենք գաղափարի զինվորներ են, իրենք իրենց տաքանում են և դառնում են վտանգավոր ու մինչև անգամ դաժան և գարշելի արարածներ, մինչդեռ գաղափարի մարդը միշտ գրավիչ է և ազնիվ…

ՊԱՐՈՒՅՐ ՍԵՎԱԿ

23 Նյմ

Այն, ինչ հետապնդում է մեզ, անցողիկի աստվածն է, կրքոտ ու նախանձախնդիր աստվածը: Նրա անմահությունը հիմնվում է մեր անցողիկության վրա:

Այն, ինչին հետապնդում ենք մենք, մեր պայքարն է այդ աստծո դեմ՝ անցողիկի կրքոտ ու նախանձախնդիր աստծո: Մեր պայքարից ճաքճքում է նրա անմահությունը, ինչպես խեղճ խոտերի ծլարձակումից է քայքայվում դարավոր վանքի քարակոփ գմբեթը:

Անմահը ոչ այդ աստվածն է, ոչ էլ մենք:

Անմահը այդ պայքարն է:

Գմբեթի մեջ ծլարձակված խոտը…

22.12.1965, Երևան

ՆՄԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՀԱՅԿԱԿԱՆԻՆ

23 Նյմ

1980-ականներին Վահագն Դավթյանը թերթում է Աննա Ախմատովայի գործերի ժողովածուն և այնտեղ հանդիպում է մի բանաստեղծության՝ «Նմանություն հայկականին» վերնագրով: Դավթյանը որոշում է դա թարգմանել: Արդյունքում ստացվում է հետևյալը.

Երազիդ կգամ իբրև սև մաքի,

Որ ոտքեր ունի բարակ ու դողդոջ:

Կլսես ոռնոցն իմ տառապանիքի.

— Ընթրիքդ այսօր համե՞ղ էր, թե՞ ոչ:

Իբրև փադիշահ ողջ աշխարհն ես դու

Թազբեհի նման պահել քո ձեռքին:

— Ասա, դուր եկա՞վ քեզ համն իմ որդու,

Դուր եկա՞վ արդյոք քո զավակներին…

Անշուշտ, Վահագն Դավթյանը գերազանց գիտեր, որ Ախմատովայի տողերն այլ բան չէին, քան Թումանյանի հայտնի քառյակի վերաշարադրանքը.

Երազումս մի մաքի
Մոտս եկավ հարցմունքի.
-Աստված պահի քո որդին,
Ոն՞ց էր համը իմ ձագի…

«Բայց մինչև հիմա էլ ոչ մի կերպ չեմ կարողանում հասկանալ, թե ինչու՞ Ախմատովան իր այդ գործին «Նմանություն Թումանյանին» վերնագիրը տալու փոխարեն «Նմանություն հայկականին» վերանգիրն է տվել»,- ավելի ուշ պիտի գրեր Դավթյանը:

ՌԱԶՄԻԿ ԴԱՎՈՅԱՆ

23 Նյմ

Հայրենիքի դեմ կռիվ չկա,

Կա կռիվ հանուն հայրենիքի,-

Մենք հենց դրան ենք տրված լրիվ

Առաջին օրից մեր կարճ կյանքի:

Եթե դժվար է բախտդ եղել,

Եթե ապրել ես տառապանքով,

Մի թաքուն հուր ես միշտ անթեղել

Քո օրերի մեջ դառն ու անգոհ:

Տրվել ես ցավին, դավին անքուն,

Տրվել ես ահին ու սարսափին,

Բայց երազի մեջ քո մորմոքուն

Փայլել է վրադ հայոց արփին:

Եթե տանջել են նսեմաբար

Բամբասանքներով մեղկ, չարանենգ

Եվ ատելության թույնով անբառ

Պարուրել են, ախ, հոգին քո մերկ,

Դու հայրենիքիդ բալասանով

Մաքրվել ես ու ելել ոտի,

Քանզի երգերդ արտասանող

Քարերի հետ ես եղել մոտիկ:

Եթե քոնը չես համարում դու,

Կամ օտարված ես քեզ համարում,

Դարձրու քոնը, դարձիր որդին,

Հայրենիքի դեմ չեն համառում:

Մի խառնարան է աշխարհն ագահ

Մոլագարության, տենդ ու կրքի,-

Հայրենիքի դեմ կռիվ չկա,

Կա կռիվ՝ հանուն հայրենիքի:

ՎԵՐՋԻՆ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԸ

23 Նյմ

Չարենցի այս լուսանկարն ամենաշատն եմ սիրում: Հավանաբար նրա կյանքի վերջին լուսանկարն է՝ արված 1937 թ. հունիսին: Իսահակյանի առանձնատան պատշգամբում են: Չարենցն է, Իսահակյանը, Բելլան՝ Իսահակյանի հարսը և Չարենցի դուստրը: Նայում եմ հայացքին: Ճակատագրի հետ հաշտ, բայց չնահանջող մարդու աչքեր են: Մի քանի ամսից նա այլևս չի լինելու, բայց գիտի իր արժեքը: Գիտի, որ ժամանակով չի չափվելու իր մեծությունը: Գիտի, որ կների բոլորին, ինչպես որ ներելու են իրեն: Գիտի, որ աշխարհը միշտ լինելու է այդպիսին…

ՀԱՄՈ ՍԱՀՅԱՆ

11 Սպտ

… Ասում են՝ անդունդի եզրին ենք, կատարյալ անդունդի… Ուր է թե: Իմ կարծիքով՝ արդեն խորքում ենք: Հատակին: Հատակին ենք և կանք, ավելին կանք, քան եզրին հասնելուց առաջ: Անկման բարձրությունը մեր ուժերը դասավորել է: Վախկոտներն ուշաթափվել են, ուրիշի բակում կուտ ուտողները հավկուր են ընկել, աչքածակերի ախորժակն ավելի է մեծացել, հոտը շուռ գալուց հոտի առջևն ընկած անկյալները շնչահատ են լինում, իսկ իսկական ներուժը արթնացել, հզորացել և սկսում է գործել. Հայի վերջին խելքը տեղն է եկել և անդունդից ելք է փնտրում: Եվ ես հավատացած եմ, որ անդունդից դուրս ենք գալու այնպիսի պայթյուն-որոտով, որ արձագանքից Աստծո ականջները խլանալու են…

Չարենցի և Խաչատրյանի «Նոր երգը»

9 Սպտ

Եղիշե Չարենցի և Արամ Խաչատրյանի ստեղծագործական համագործակցության ամենահայտնի դրսևորումը «Պեպո» կինոնկարի համար գրված «Ձկնորսի երգն» է, որը հետագայում լայն  ժողովրդականություն վայելեց և դարձավ երկու մեծ արվեստագետների կենսագրությունները կամրջող ամենավառ դրսևորումը: Սակայն քչերին է հայտնի, որ Չարենցի ու Խաչատրյանի ճանապարհները ևս մեկ անգամ էլ խաչվել են` վերստին ծնունդ տալով երգի:

Դեռևս 1928 թվականին Չարենցը գրել էր «Բալլադ գեղջկական» ստեղծագործությունը, որտեղ բանահյուսական տարրերի, ժողովրդական լեզվամտածողության և գեղարվեստական ոճավորման միջոցով արտահայտել էր այդ ժամանակաշրջանի տրամադրությունները: Եվ ահա տարիներ անց կոմպոզիտոր Խաչատրյանը որոշում է այդ ընդարձակ ստեղծագործության մի հատվածը վերածել երգի, ընդ որում իբրև անվանում է ընտրում չարենցյան բալլադի նախնական` «Նոր երգ» խորագիրը: Միանգամից նշենք, որ Արամ Խաչատրյանը երգի երաժշտության վերամշակման հեղինակն էր: Իսկ սկզբնաղբյուրի համար հիմք էր ծառայել հայտնի երգահան, խմբավար և մանկավարժ Միքայել Միրզոյանի կազմած «Նոր կենցաղային երգեր» ժողովածուում տեղ գտած մի ստեղծագործություն, որը հրատարակել էր Հայպետհրատը:

Չարենցի և Խաչատրյանի երգը առաջին անգամ հանդիսատեսին ներկայացվեց 1935 թվականին: Երգի համար ընտրվել էր Չարենցի բալլադի հետևյալ 18 տողերը.

— Սիրո՛ւն աղջիկ, ո՞ւմն ես սիրում աշխարհում
Սովետական էս մեր սիրուն աշխարհում:

— Քաղքից էկած էն տղին եմ ես սիրում,
Ճակատը բաց էն տղի՛ն եմ ես սիրում,
Աչքերը շող էն տղին եմ ես սիրում,
Մաշին քշող էն տղին եմ ես սիրում…

-Ընչի՛ համար դու չես սիրում էն տղին,
Բոյը սիրուն, բուսը սիրուն էն տղին,
Հոնքը կիտած, բեղը սրած էն տղին,
Գլխին սև-սև փափախ դրած էն տղին,
Մաուզերը կողքին կախած էն տղին,
Մեր հանդերից հեռու փախած էն տղին…

— Ընչի՛ սիրեմ բեղերը ցից էն տղին,
Հո՛ղը դնեմ սև ու անսիրտ էն տղին,
Ձեռքը տռուզ, խելքը տռուզ էն տղին,
Թալան տվող, լիրբ ու հարուստ էն տղին,
Մաուզերին ձեռքը դրած էն տղին,
Ըռանչպարի շիվան ու լաց էն տղին…

Շատ չանցած` Չարենցի խոսքերը թարգմանվեցին ռուսերեն: Ռուս բանաստեղծ ու թարգմանիչ Դմիտրի Ուսովը (1896-1943) գտավ  երաժշտության ու խոսքի համապատասխանության այն եզրը, որի միջոցով «Նոր երգը» կարող էր հնչել նաև օտար լեզվով: 1930-ականներին այս երգը նունպես լայն ճանաչում գտավ, իսկ դրա նոտաներն ու խոսքերը տպագրվեցին և տարածվեցին մշակութային ու կրթական հաստատություններում:

Հովիկ Չարխչյան

ՄԵՌՆՈՂ ՄԱՅՐԸ

8 Սպտ

— Ի՞նչ… Մեռա՞վ… Դեռ ո՞ղջ է… Կամաց խոսեք…

— Գուցե պարզապես քնա՞ծ է…

Մեկն առաջարկեց.

— Բերեք երեխային ու դրեք մոր կրծքի վրա, այնտեղ, ուր սիրտն է բաբախում: Գուցե նա զարթնի:

Բերեցին: Փոքրիկը լաց լինելով ծածկեց երեսը մոր կրծքի վրա:

— Ահ, եթե նա հիմա էլ չարթնացավ, ուրեմն ամեն ինչ վերջացած է… Աղոթեք նրա համար…

Ալեքսեյ Ապուխտին

Պարույր Սևակ. «Մեր ողջ կյանքը անծայրածիր թատրոն է»

8 Սպտ

1971 թվականի ապրիլի սկզբին «Սովետական արվեստ» ամսագիրը մի հարցաթերթիկ ուղարկեց բանաստեղծ Պարույր Սևակին: Հարցաշարը հիմնականում նվիրված էր թատրոնի խնդիրներին, և այն կազմողներն  ակնկալում էին Սևակի անկեղծ պատասխանները թատերական ոլորտի խնդիրների, ժամանակի դրամատուրիգիայի վիճակի և թատերական քննադատության մասին: Մի քանի օր անց Սևակն ամսագրին փոխանցեց հարցաշարին իր պատասխանները: Սակայն թռուցիկ հայացքն էլ բավական էր հասկանալու, որ Սևակի գնահատականները խորհրդային ամսագրում տպագրելն անհնար էր:

Երկու ամիս անց Սևակը վախճանվեց՝ հավանաբար այդպես էլ չիմանալով (կամ թերևս կռահելով), թե ինչու այդ հարցազրույցը չտպագրվեց: Իսկ նրա ձեռագիրը մնաց ամսագրի աշխատակիցներից Գրացիա Բաղդասարյանի անձնական թղթերի մեջ:

Ստորև ներկայացնում ենք հարցաշարն ու Սևակի պատասխանները որ պահպանվել են բանաստեղծի, ըստ էության, վերջին ձեռագրերից մեկում:

Հովիկ Չարխչյան

***

«Հարգելի ընկ. Պարույր Սևակ

«Սովետական արվեստի» խմբագրությունը որոշել է հանդեսի էջերում լայնորեն անդրադառնալ մեր թատերական արվեստի ներկա վիճակին՝ հարց ու պատասխանի ձևով:

Խնդրում ենք հարցաթերթի պատասխաններն ուղարկել մինչև ապրիլի 15-ը:

1. -Որո՞նք են, Ձեր կարծիքով, մեր դրամատուրգիայի ներկա անկատար

վիճակի պատճառները:

Պարույր Սևակ -Ս. իշխանության և կոմկուսակցության, այսպես կոչված, գրական քաղաքականությունը:

2. -Ի՞նչ կարծիքի եք մեր թատրոնների խաղացանկի մասին: Որքանո՞վ է վերջինս նպաստում թատրոնների ստեղծագործական նկարագրի բացահայտմանը:

Պարույր Սևակ -Մեր ողջ կյանքը անծայրածիր թատրոն է, ուստի չի կարող լինել ոչ թատրոն, ոչ խաղացանկ՝ այս բառերի թատերական իմաստով:

3. -Ինչպե՞ս եք գնահատում մեր թատրոնների այսօրվա ստեղծագործական հնարավորությունները (դերասան, ռեժիսոր, նկարիչ):

Պարույր Սևակ -Այս խեղճուկրակ մարդիկ զուրկ են ամեն տեսակ հնարավորությունից, բացի  «վերևների» առաջ խաղալուց:

4. -Գոհացնո՞ւմ է Ձեզ արդյոք մեր թատերական քննադատությունը և ինչպե՞ս եք պատկերացնում նրա դերն ու անելիքները:

Պարույր Սևակ -Եթե չկա թատրոն, չի կարող լինել նաև քննադատություն:

5. -Ձեր մեջ ցանկություն առաջացե՞լ է երբևիցե՝ երկրորդ, երրորդ անգամ դիտելու այս կամ այն թատրոնի որևէ ներկայացում և եթե այո, ի՞նչ ներկայացում և ինչո՞ւ:

Պարույր Սևակ -Որովհետև չկա թատրոն, ուստի և թատրոն չեմ գնում, ուրեմն նաև Ձեր հարցին այս պատասխանն է տրվում:

9.04.71 Երևան»

ԱՆԴԵՐՍԵՆԻ ԱՏԱՄԸ

8 Սպտ

Նշանավոր հեքիաթագիր Հանս Քրիստիան Անդերսենը կրակն էր ընկել իր բարդույթների ու ֆոբիաների ձեռքը: Նրա այդ տարօրինակությունների մասին տասնյակ պատմություններ են հայտնի: Բայց դրանցից մեկն իսկապես զարմանալի է: Ասում են, որ Անդերսենը երբեք թույլ չի տվել հեռացնել իր ատամը, եթե նույնիսկ անտանելի ատամնացավ է ունեցել: Իր այդ արգելքը նա բացատրում էր հետևյալ կերպ: Գրողն ասում էր, որ ստեղծագործական ներշնչանքն ուղղակիորեն կապ ունի ատամների թվի հետ: Եվ եթե դրանցից մեկը հեռացնեն, ապա ինքը կարող է կորցնել գրողական կարողությունն ու ներուժը:

ԹԱՂՎԱԾ Է ԼՈՒՍՆԻ ՎՐԱ

8 Սպտ

Կա՞ մարդ, որ թաղված է Լուսնի վրա: Պատկերացրեք, այո: Ամերիկացի գիտնական Յուջին Շումեյքերը, որ երկրաբան ու աստղագետ էր, առ այսօր միակ մարդն է, ում աճյունն ամփոփվել է Լուսնի վրա: Նրա մասունքներ այնտեղ են առաքվել Lunar Prospector միջմոլորակային կայանի օգնությամբ, որն իր առաքելությունն ավարտելով ընկավ Լուսնի վրա:

ԵՐԳ ՊԱՏԻ ՎՐԱ

8 Սպտ

«Անցորդի գիշերային երգը» բանաստեղծությունը Գյոթեն գրել է անտառապահի խրճիթի պատին: Այդ խրճիթը գտնվում էր Կիկելխանյան լեռան ստորոտին, և Գյոթեն մատիտով պատին է հանձնել իր տողերը: Դա 1780-ի աշնանն էր: Կես դար անց, իսկ ավելի ճիշտ` 1831 թվականին բանաստեղծը նորից է այցելել այդ խրճիթը և ընթերցել է իր սեփական գրվածքը.

Թռչուները լռել են անտառում,

Սպասիր մի փոքր, շուտով

Կհանգստանաս դու ևս…

ՄԵՂԱՎՈՐ Է ՊԵՏՔ

7 Սպտ

Դժբախտության ժամին մարդուն մեղավոր է պետք: Երբ կա մեղավորը, մարդն իրեն դասվում է անմեղների շարքում, ասել է թե՝ իր ուսերից նետում է պատասխանատվությունը կատարվածի համար: Ինքան շատ լինեն մեղավորները, այնքան ախորժելի կլինի սեփական մեղքի գիտակցումը բթացնող կերակուրը: Բայց հանցավորների առատությունը չի նվազեցնում կորստի ցավն ու ծավալները, փոխարենը բազմապատկում է նրանց թիվը, ովքեր վարակվում են հոշոտման կրքով, գիշատիչ ատելությամբ ըմպում են մաղձի հերթական գավաթը և արբում են սեփական անսխալականությունն ի ցույց դնելու գայթակղությամբ:

 Եվ մինչ ոհմակը ծվատում է հերթական զոհին, դժբախտության ավերակների մոտ դանդաղ մեռնում է Մարդը:

Հովիկ Չարխչյան

ԱՄԵՆԱԹԱՆԿ ԳԻՐՔԸ

7 Սպտ

Աշխարհի ամենաթանկ գիրքը Լեոնարդո դա Վինչիի «Լեստերյան կոդեքսն» է կամ, ինչպես հեղինակն է անվանել, «Ջրի, հողի և երկնային մարմինների մասին տրակտատը»: 18 էջերից կազմված այդ գիրքը գրվել է 1506-ից 1510 թվականներին, Միլանում:

1994 թվականին գիրքն աճուրդի հանվեց: 30,8 միլիոն դոլարով այն գնեց «Microsoft»-ի հիմնադիր Բիլ Գեյթսը: Ներկայումս Լեոնարդոյի աշխատությունը գնահատվում է շուրջ 45 միլիոն դոլար: Ի դեպ, Գեյթսն այն չի պահում փակի տակ և սիրով տրամադրում է թանգարաններին` ցուցադրության համար:

ՀԵՌԱԽՈՍԱՅԻՆ ՀԱՄԱՐՆԵՐԻ ՊԱՏՄՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

7 Սպտ

Հեռախոսային համարների ստեղծման պատմությունը բավականին հետաքրիր դրվագներ ունի: Ընդ որում, աշխարհում առաջին հեռախոսային զանգը կատարվել է առանց համարի, քանի որ երկու հեռախոսներն իրար էին միացված մեկ ընդհանոր լարով, գտնվում էին երկու կից սենյակներում և թվեր հավաքելու անհրաժեշտություն չկար: Սակայն շատ չանցած դրանք դրվեցին գործածության մեջ: Ասվում է, որ հեռախոսահամարի առաջին արտոնագիրը ձեռք է բերել ամերիկացի Էլմոն Սթրոուջերը 1891 թվականին:

Գիտնականները պնդում են, որ մարդն ընդունակ է հիշել ոչ ավելի, քան 237 հեռախոսահամար: Թե ինչու հատկապես այդքան, դա միայն գիտնականներին է հայտնի:

Աշխարհի ամենաթանկ հեռախոսահամարն է 666-66-66: Այն աճուրդում վաճառքի է հանել Qatar Telecom ընկերությունը:  Գնորդը դրա համար վճարել է 2 միլիոն 750 հազար դոլար:



ԻՆՉՈՒ ՉԵՆՔ ԾԻԾԱՂՈՒՄ

7 Սպտ

Ի՞նչն է պատճառը, որ մարդն ինքն իրեն խուտուտ տալիս չի ծիծաղում: Մասնագետները պարզել են, որ դրան խոչընդոտում է ուղեղիկը` հետին ուղեղի ածանցյալը: Այն համարվում է վեգետատիվ նյարդային համակարգի բարձրագույն կենտրոններից մեկը: Ուղեղիկը պատասխանատու է այն զգացողությունների համար, որոնք առաջանում են մեր սեփական շարժումներից: Հենց այդ պատճառով էլ երբ մենք մեզ խուտուտ ենք տալիս, ուղեղիկը հրաման է ուղարկում ուղեղի մյուս հատվածներին, որ արհամարհեն այդ զգացողությունը:

ՉԻ ԿԱՐԵԼԻ ԽՆԴՐԵԼ

7 Սպտ

2003 թվականին Ավստրալիայի խորհրդարանի պատգամավորներից մեկը ջրի խնդրի հետ կապված հարց ուղղեց նախարարին. «Խնդրում եմ ասեք, ինչպես եք պատրաստվում ձեր ծրագրերը ներկայացնել լայն հանրությանը»: Այդ պահին խորհրդարանի նախագահն ընդհատեց նիստը և թույլ չտվեց նախարարին պատասխանել: Նա տեղեկացրեց, որ այդ հարկի ներքո «խնդրում եմ» բառն օգտագործել չի կարելի, քանի որ պատգամավորը պարտավոր չէ ինչ-որ մեկից որևէ բան խնդրել: Պարզվեց, որ այդ կարգը վաղուց ի վեր ամրագրված էր խորհրդարանի կանոնակարգում:

ԻՍԱՀԱԿՅԱՆԻ ՏԵՍԱԴԱՇՏՈՒՄ

6 Սպտ

Կիսլավոդսկում հանգստանալիս Ավետիք Իսահակյանը գրեթե ամեն օր զբոսայգում տեսնում է մի գեղեցիկ աղջկա: Եվ ամեն անգամ ուշադիր ու հիացած նայում է նրան: Մի անգամ էլ աղջիկը, համբերությունը հատած, մոտենում է Իսահակյանին ու հարցնում.

— Ծերուկ, ինչու՞ ես այդպես համառորեն նայում ինձ:

Օրիորդ, ես քեզ չեմ նայում, ես նայում եմ գեղեցկությանը,- պատասխանում է բանաստեղծը:

%d bloggers like this: