ՀԱՅ ԱՌԱՋԻՆ ԿԱՄ ԱՌԱՋԻՆ ՀԱՅ

16 Feb

Ո՞վ է եղել առաջինը, ի՞նչն է եղել առաջինը. սրանք պարզ հարցեր են, որոնց պատասխանը կփնտրի յուրաքանչյուր հետաքրքրասեր մարդ: Իսկ եթե դրանց էլ մի փոքր ազգային երանգավորում հաղորդենք, ապա պատկերը կհամեմվի ոչ թե սնափառությամբ, այլ սեփական երկրի ու ժողովրդի մասին ավելին իմանալու բնական մղումով: Իսկ նման պատմությունները բազմաթիվ են: Ներկայացնենք դրանցից երեքը:

Հայ առաջին «դզող-փչողը»

Առաջին հայացքից փոքր-ինչ անհավանական կարող է թվալ, որ պատմությունը պահպանել է հիշատակություններ այն հայի մասին, ով առաջինն է ավտոմեքենա վերանորոգել կամ, ինչպես ժողովրդի մոտ է ընդունված ասել` եղել է հայ առաջին «դզող-փչողը»: Սակայն, բարեբախտաբար, վկայություններ կան և դրանք հավաստի են:
1898 թվականին ավտոմեքենաներ արտադրող եվրոպական մի ընկերություն որոշում է ընդարձակել իր իրացման շուկաները և այդ նպատակի համար մեքենաներից մեկն ուղարկում է Անդրկովկաս` տեղում ցուցադրական վազք կատարելու համար: Մեծ տպավորություն ստեղծելու համար ընտրվում է Թիֆլիս-Կարս ճանապարհը: Եվ ահա Կարսից վերադառնալիս Լոռվա սարերում կատարվում է ամենաանցանկալին` ավտոմեքենան խափանվում է: Տեղում կարգի բերելու բոլոր փորձերը ձախողվում են: Ստիպված օգնության են կանչում լոռեցիներին, ովքեր էլ եզներ են տրամադրում ձախորդ արշավորդներին ու «երկաթե նժույգը» եզներին լծած` հասցնում են Թիֆլիս: Բայց տեղ հասնելը դեռ գործի միայն կեսն էր: Իսկ ինչպե՞ս վարվել խափանված շարժիչի հետ: Քաղաքում ոչ ոք հանձն չի առնում անել մի բան, ինչը երբեք չի արել: Եվ հենց այդ պահին էլ կատարվում է անսպասելին: Ասում են, որ Թիֆլիսի Յավորսկու օպտիկամեխանիկական արհեստանոցում կա մի հայ, ով պատրաստ է մեքենան նորոգել: Այդ երիտասարդի անունն էր Հակոբ Հարությունի Երզինկյան: Այս բանիմաց, ճարպիկ ու տրամաբանող վարպետին էլ վիճակված էր լինել հայ առաջին ավտովերանորոգողը` հիացմունք ու զարմանք պատճառելով թե օտարներին, թե տեղաբնակներին: Նաև դա էր պատճառը, որ աշխատանքը փայլուն կերպով կատարելուց հետո որոշում են արհետանոցի դիմաց լուսանկարվել` անմահացնելով հիշարժան դեպքը:111111

Հայաստանի առաջին լուսացույցը

Երանի փողոցներում լուսացույցներ (կամ ինչպես այն օրերին էին ասում` լուսաֆորներ) տեղադրելու անհրաժեշտությունը ծագեց բավականին ուշ և դա շատ պարզ բացատրություն ուներ. քիչ էին մեքենաները: Սակայն երբ այդ քչությամբ հանդերձ վթարներ արձանագրվեցին, պարզ դարձավ, որ առանց եթևեկության կանոնավորման իրավիճակը չի շտկվի: Եվ ահա 1934 թվականի գարնանը ցանկությունը վերածվեց գործի:
Այդ օրերին բնակիչներին տեղեկացեց. «Միլիցիայի գլխավոր վարչությունն աշխատանք է տանում Երևանի մի շարք փողոցներում դնելու լուսաֆորներ (լուսատու լապտերներ), որոնք ծառայելու են փողոցային շարժումը կարգավորելու համար:
Լուսաֆորները դրվելու են փողոցների խաչմերուկների կենտրոններում, հրապարակներում և ընդհանրապես այն տեղերում, որտեղ տեղի է ունենում փոխադրական միջոցների ու հետիոտն մարդկանց ուժեղ երթևեկությունը: Նախատեսված է այդպիսի լուսաֆորներ դնել Գնունի- Աբովյան փողոցների խաչմերուկի կենտրոնում, Սպանդարյան- Աբովյան, Մարքսի 26 փողոցների, Շահումյան հրապարակի և մյուս գլխավոր փողոցների խաչմերուկների կենտրոններում: Լուսաֆորներն արդեն ստացված են և կտեղադրվեն մինչև ապրիլի 10-ը»:
Հենց սրանք էլ փաստորեն դարձան մեր երկրում տեղադրված առաջին լուսացույցները: Ճիշտ է (ինչպես և պետք էր սպասել), սկզբնապես երևանցիները նորամուծությունն ընդունեցին իբրև քաղաքի ընդհանուր պատկերի վրա ավելացված հետաքրքրաշարժ ատրիբուտ, որը կարելի էր գնալ-դիտել և ընդամենը այդքանը, սակայն լուսազդանշաններին ենթարկվելու անհրաժեշտության գիտակցումը հետզհետե արմատներ նետեց և դարձավ նրանց կենցաղի անբաժանելի ուղեկիցը:16650220_1401103726627105_833824306_n

Հայերի առաջին ծամոնը

Խոսքն այս դեպքում հանրահայտ սարի ծամոնի մասին չէ. այն միշտ է եղել: Ոչ էլ այն ծամոնի մասին է, որ խորհրդային տարիներին դրսից Հայաստան էր հասնում սփյուռքահայերի կամ զբոսաշրջիկների ձեռքով և ավելի շուտ վերածվում էր ցուցադրման առարկայի, քան ծամվում էր: Մայրաքաղաքի բնակիչները հավանաբար կհիշեն նաև այն տարեց կնոջը, ով Աբովյան փողոցի նրբանցքներից մեկում հատիկով արտասահմանյան մաստակ էր վաճառում` յուրաքանչյուր ծամոնի դիմաց գրպանելով կլորիկ մի գումար: Այս անգամ պատմությունն այն մասին է, թե ինչպես ԽՍՀՄ-ում մի օր որոշեցին ծամոնին «ռեաբիլիտացնել» և հիմք դնել դրա արտադրությանը:
Նույնիսկ կարող է զարմանալի թվալ, բայց ծամոնի արտադրության առաջին հոսքագիծը շարք մտավ հենց Հայաստանում` Երևանի հրուշակեղենի ֆաբրիկայում, 1977 թվականին: Այսպիսի ընտրության համար տարատեսակ պատճառներ կարելի է թվարկել, բայց գլխավորն այն է, որ հայերը մեծ ոգևորությամբ ստանձնեցին առաջինը լինելու դժվարին առաքելությունը և պատվով հանձնեցին քննությունը: Ավելի ուշ մերոնք որոշեցին էլ ավելի առաջ անցնել ու արտադրել բուժիչ ծամոններ: Սննդի արդյունաբերության մասնագետների և բժիշկների համատեղ աշխատանքը տվեց իր արդյունքը: Նորելուկը կոչվում էր «Գամիբազին» և նախատեսված էր դառնալ թե ծանոն, թե հականիկոտինային դեղամիջոց: Նրանք, ովքեր գնում էին այդ ծամոնը, թղթի դարձերեսին կարող էին տեսնել այսպիսի գրություն. «Արդյունքների և ձեր ցանկությունների մասին խնդրում ենք հայտնել Հայկական ՍՍՀ սննդի արդյունաբերության մինիստրությանը»: Եթե վստահենք այդ տարիների արձագանքներին, ապա հայկական ծամոնի բուժիչ ներգործությունը բավականին արդյունավետ է եղել, և հարյուրավոր մարդիկ իսկապես հրաժարվել են ծխելու սովորությունից:
Իսկ հետո եկավ նոր տեսականին: Հայրենական պոլիմերային հիմքի վրա, որը մշակել էր «Պլաստպոլիմեր» գիտահետազոտական միավորման Երևանի բաժանմունքը, խանութներում հայտնվեցին «Նարնջի», «Անանուխի» և «Ելակի» ծամոնները: Համաձայն վիճակագրության, 1979 թվականին արդեն թողարկվել էր 4 հազար տոննա ծամոն, իսկ 1981-ին ծավալը կրկնապատկվեց: Իր արտաքին տեսքով և համով հայկական ծամոնն առանձնապես չէր փայլում, բայց դա մեր ծամոնն էր: Իսկ սա միշտ էլ փաստարկներից ամենածանրակշիռն է եղել:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

26333_300

ԿՅԱՆՔԻ ԱՇԽԱՐՀԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆԸ

16 Feb

Իմ դպրոցական ընկեր Նիկոլը ինձ Չարենց էր ասում: Չէ, ստեղծագործելու ձիրքը նկատի չուներ, քիթս էր նմանեցրել Չարենցի քթին: Նիկոլի գիտելիքները գրականության ասպարեզում Չարենցի քթից այն կողմ այդպես էլ չանցան, ինչպես որ աշխարհագրության դասերին առանձնապես չէր փայլում: Ու երբ հանձնարարում էին քարտեզի վրա ցույց տալ օվկիանոսները, մենք կողքից հուշում էինք մեր ընկերոջը` ահռելի կապույտի մեջ չմոլորելու համար:
Միայն թե կյանքի դասաժամին ամեն ինչ այլ կերպ ստացվեց: Նիկոլը ծառայության մեկնեց Հեռավոր Արևելք և այդպես էլ մնաց այնտեղ: Հիմա նա օվկիանոսային ձկնորսանավի վրա է աշխատում, ամիսներով ցամաք չի տեսնում ու երևի գոհ է իրեն բաժին ընկած բախտից: Մեր այս մի դասը հետաքրքիր ավարտ ունեցավ: Ես իմ կյանքում այդպես էլ օվկիանոս տեսած չկամ: Իսկ Նիկոլն արդեն 30 տարի նավարկում է աշխարհի բոլոր ջրերում: Ես առաջվա պես նայում եմ քարտեզին ու մտքումս կրկնում օվկիանոսների անունները: Նիկոլի քարտեզի վրա ամեն բան իրական է:

Հ. Չարխչյան088_059.jpg

ՄԵՀՐԱԲՆ ՈՎ Է

15 Feb

Ճանապարհին վարորդն ասաց.
— Մի րոպեով կանգնենք, Մեհրաբի աղբյուրից ջուր խմենք ու գնանք:
Մեհրաբն ո՞վ է:
Մեհրաբ Միրզախանյան: Հուշարձան-աղբյուրներ կառուցող քարտաշ վարպետ: Նրա մասին լեգենդներ են պատմում: 1972 –ին նրան նվիրված վավերագրական ֆիլմ է նկարահանվել, Վարդգես Պետրոսյանը «Մեհրաբի աղբյուրը» վերնագրով պատմվածք ունի: «Պրավդա» թերթը 1971-ի սեպտեմբերի 20-ի համարում գրել է. «Ժողովուրդը վարպետ է կոչել 77-ամյա քարտաշ Մեհրաբին: Թվով 40 հուշաղբյուր է կառուցել Մեհրաբը: Քառասուն աղբյուր լեռներում և կիրճերում, ճանապարհների խաչմերուկներին, գյուղերում և քաղաքներում: Շուրթից շուրթ ավանդվում է խոսքը` «Մեհրաբի աղբյուր»: Դա նշանակում է հավերժական աղբյուր»:
Հիշենք վանաձորցի պատվական վարպետին:

78dfbfe1d50014caf342c61c56dbeac2-3d580b45cf701c899c53c81b026e4ef910090

ՄՏՔԵՐ

13 Feb

Երբ վրա է հասնում վերջը, այն գալիս է չափազանց արագ:
Գրեգորի Ռոբերտս

Սերը միակողմանի երթևեկությամբ ճանապարհ է: Սերը, ինչպես և հարգանքը, այն չէ, ինչ ստանում ես, այլ այն, ինչ դու տալիս ես:
Գրեգորի Ռոբերտս

Դիմադրության ժամանակ կարևոր է, թե ինչ արդյունքի կհասնես, այլ ոչ թե քո տեսքն ինչպիսին կլինի: Անիմաստ հերոսությունը նույնն է, թե անիմաստ ինքնասպանությունը:
Էրիխ Մարիա Ռեմարկ

Մարդը հանրագումարն է այն ամենի, ինչ նրա հետ կատարվել է:
Սթիվեն Կինգ

Հոգում կատարվում է գրեթե նույնը, ինչ լինում է ջրի հետ: Այն հոսում է: Այսօր դա գետակ է: Վաղը` ծով: Եվ ջուրն ընդունում է իր անոթի տեսքը:
Ժուզե Ագուալուզա

Տղամարդիկ լավն են, եթե դրանք օգտագործվում են ըստ նշանակության:
Հելգրիմուր Հելգասոն

Որպեսզի հասնես կյանքին, պահանջվում է մի ամբողջ կյանք: Քանի դեռ մենք «կանք»` մենք այնքան հիմար ենք, իսկ երբ արդեն «եղել ենք»` մենք դառնում ենք փոքր-ինչ խելացի:
Հելգրիմուր Հելգասոն

Քաղաքակրթության առաջին պատվիրանն է. «Անցյալը կսպասի…»:
Իրվին Շոու

Մենք չենք կարող ճանաչել մարդուն, երբ նա գալիս է մեզ մոտ: Նրան ճանաչելու համար ինքներս պետք է գնանք նրա մոտ:
Գյոթե

Ատելությունը ոչնչացնում է այն անոթը, որի մեջ նա պահվում է:
Պատրիսիա Քորնուել

Մարդը վեպի պես է: Մինչև վերջին էջը չես իմանա, թե ինչով կավարտվի: Այլապես չարժե ընթերցել:
Եվգենի Զամյատին

Քաղաքական գործիչը միշտ մտածում է հաջորդ ընտրությունների մասին: Մինչդեռ պետական գործիչը մտածում է հաջորդ սերունդների մասին:
Ուինսթոն Չերչիլ

Այնքան հեշտ է տեսնել կեղծիքը, երբ գիտես ճշմարտությունը:
Ռոբերտ Ք. Օ’ Բրայն

— Իմ կարծիքը հաշվի առնու՞մ ես:
— Իհարկե, եթե դու «կողմ» ես:
Ռիչարդ Քասլ

Սովորաբար մարդիկ շատ են մտածում: Բայց դժբախտությունն այն է, որ նրանք մտածում են խնդիրների, ոչ թե դրանց լուծման մասին:
Դեվիդ Ալլեն

Եթե քեզ խաբել են մեկ անգամ` ամոթ խաբեբային: Եթե խաբել են երկրորդ անգամ` ամոթ քեզ:
Մերի Էլիս Մոնրո

— Որտե՞ղ են խելացի մարդիկ թաքցնում ավազահատիկը:
— Ծովափին:
— Իսկ որտե՞ղ են խելացի մարդիկ թաքցնում տերևը:
— Անտառում:
Գիլբերտ Կիտ Չեսթերտոն

Աշխարհի կարգն է այդպես. ծնողները զավակներին տալիս են այնքան սեր, որքան ունեն, իսկ զավակները ծնողներին` որքան կարող են:
Օլգա Գոլոտվինա

tainavtebe1

ԼԻ ՎԻՔՍԵՆ

11 Feb

Մարդկային հարաբերությունները նման են խեցեղեն բաժակի: Քանի դեռ այն ամբողջական է, աչք է շոյում իր նախշերով, նուրբ-կապտավուն եզրաշերտով ու ջնարակի ողորկ փայլով: Բայց բավական է նրա վրա մի եզակի ճեղք գտնել, և ամեն ինչ փոխվում է: Ձեռքի մեջ յուրաքանչյուր պտույտի հետ բաժակը սկսում է թվալ ավելի ու ավելի անկատար: Դու նկատում ես նոր քերծվածքներ ու մաշվածքներ: Ճեղքը սկսում է աճել տաք ու սառը պարունակությունից, և շուտով բաժակը քո ձեռքում փշուր-փշուր է լինում:

1454679576_1537

ՆԱԻՐԻ ԶԱՐՅԱՆ

6 Feb

Ծիծաղեցեք, մենք լավ գիտենք, թե ինչ
Անպատմելի քավարանով անցանք,
Ինչպես մենք համր, խուլ ու կույր էինք,
Ինչպես կռանալով կուզիկ դարձանք:

Ծիծաղեցեք, բայց մի ծաղրեք երազը,
Մի անգոսնեք ազնիվ երազողին:
Թողեք ընդմիշտ, ինչ որ արդեն մեռած է
Եվ անբասիր անցեք դուք ձեր ուղին:

hqdefault

ՀԱՄԵՄԱՏԵՑ

5 Feb

Մի անգամ Չերչիլի վարորդը կորցրեց ճանապարհը և նրանք հայտնվեցին անծանոթ մի վայրում: Սրտնեղած Չերչիլը` գլուխը դուրս հանելով մեքենայից, առաջին իսկ պատահած անցորդին հարցրեց.
— Պարոն, որտե՞ղ եմ ես գտնվում:
— Մեքենայի մեջ,- պատասխանեց անցորդն ու հանգիստ հեռացավ:
— Ահա պատասխան, որ շատ վայել է մեր պառլամենտին,- նկատեց Չերչիլը,- կարճ, բռի և այնպիսի բովանդակությամբ, որ առանց իր ասելու էլ գիտեինք:

cherchill_sigara

ԱՄԵՆԱԿԱՐՃԸ

4 Feb

Վիկտոր Հյուգոն, ցանկանալով իմանալ, թե ինչպես է վաճառվում «Թշվառներ» վեպը, իր հրատարակչին է ուղարկում մի նամակ, որտեղ ընդամենը մի նշան էր` «?»: Հրատարակչի պատասխանը պակաս լակոնիկ չէր. «!»:

gvxzlkopumg

ԱՆՏՈՒԱՆ ԴԸ ՍԵՆԹ-ԷՔԶՅՈՒՊԵՐԻ

3 Feb

Եթե ես հիվանդանամ, ապա կդիմեմ որևէ ծեր, գյուղական բժշկի: Նա կնայի ինձ աչքի պոչով, կշոշափի զարկերակս ու որովայնս, կլսի: Հետո կհազա, կծխի ծխամորճը, կշփի կզակը և կժպտա ինձ, որպեսզի հեշտությամբ ցավը հեռացնի: Անշուշտ, ես հիանում եմ գիտությամբ, բայց հիանում եմ նաև իմաստությամբ:

saint-exupery

Վերաշարադրեց

3 Feb

Մի անգամ Չապլինին հրավիրում են դիտելու նոր նկարահանված ֆիլմը: Ցուցադրման ավարտից հետո մեծ դերասանը լրագրողներին ասում է. «Կարող էր ավելի վատը լինել»:
Այս խոսքերը խիստ վիրավորում են կինոնկարի հեղինակներին: Իրավիճակը մեղմելու համար Չապլինը թերթում այսպիսի մի գրություն է հրապարակում. «Ես սխալվել եմ և ներողություն եմ խնդրում: Ֆիլմն ավելի վատ չէր կարող լինել: Հարգանքներով` Չարլի Չապլին»:chaplin_pop_art_2_by_burtonfan96-d460unc

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՀՈՒՄԲՈԼԴ

1 Feb

Այն մարդիկ, որոնք ինչ-որ բան գիտեն և գիտեն այն, թե ինչ չգիտեն, դրանք ուսյալ մարդիկ են:
Այն մարդիկ, որոնք ինչ-որ բան գիտեն, բայց չգիտեն, որ դա գիտեն, դրանք քնած են, նրանց հարկավոր է արթնացնել:
Այն մարդիկ, որոնք ոչինչ չգիտեն և գիտեն, որ ոչինչ չգիտեն, այդպիսի մարդիկ օգնության կարիք են զգում:
Այն մարդիկ, որոնք ոչինչ չգիտեն և չգիտեն, որ ոչինչ չգիտեն, դրանց ոչնչով չես օգնի:

234

ԱՇԽԱՐՀԲԵԿ ՔԱԼԱՆԹԱՐԻ ԵՐԿՈՒ ՔԱՐԵՐԸ

31 Jan

Հայտնի հնագետ ու գիտնական Աշխարհբեկ Քալանթարի ծառայությունները մեր երկրի պատմությանն ու մշակույթին անգնահատելի են: Ստալինյան բռնաճնշումներին զոհ դարձած այդ մեծ մտավորականի գրչի տակից դուրս եկած ավելի քան 80 աշխատություններն այսօր դարձել են այն հենասյուներից մեկը, որի վրա խարսխվում է հայկական հնագիտությունը: Եվ իր կյանքում շատ բաներ տեսած, շատ փորձություններ հաղթահարած, բազում բացահայտումների ու հայտնագործությունների հեղինակ այս մարդուն պիտի որ չափազանց դժվար լիներ զարմացնել ու հիացնել: Սակայն արի ու տես, որ նրա կենսագրության մեջ կա երկու դրվագ, որ Քալանթարի զարմացական հիացմունքի արժանանալու բոլոր հիմքերն ունեին:02-11-1926_ashxarhabek_qalantar-01
Դրանցից առաջինը 1926 թվականին էր, երբ հայտնի հնագետը իր արշավախմբի հետ ուղևորվեց Սևան` տեղում ուսումնասիրելու Ծովինար և Արծվանիստ գյուղերի միջև ընկած «Օձաբերդ» հնավայրում հայտնաբերված ուրարտական արձանագրությունը: Ռուսա Առաջին թագավորին վերագրվող այդ սեպագիրը գտնվել էր դեռևս 1862 թվականին, Մեսրոբ Արքեպիսկոպոս Սմբատյանցի կողմից: Լճի ափամերձ հատվածում, հենց ջրից վեր խոյացող ժայռի հյուսիսհայաց երեսի վրա առկա անհասկանալի նշաների մասին Սմբատյանցին պատմել էին տեղաբնակները: Ավելի ուշ հետազոտողը պիտի գրեր. «Երբ 1862 թվին Ալիչալուի (Արծվանիստ) մոտ բևեռագիր արձանագրություն օրինակեցի, Սևանա ծովի մակերևույթը այնքան բարձր է, որ ջուրը հավասար էր արձանագրին և մենք նավակով գնալով ջրի վրա… օրինակեցինք: Իսկ 1883 թվին նույն արձանագիրը համեմատելու համար 10 ոտնաչափ սանդուղք դնելով ծովի ցամաքած գետնից մինչև արձանաքարը, այնպես օրինակեցինք: Ըսդ այսմ` ուրեմն 20 տարվա ընթացքում ջուրը պակասելով իջել էր 10-ն աստիճան ցած, այն է` 20 ֆուտ կամ ոտնաչափ»:
Մեսրոբ Արքեպիսկոպոսը միակը չէր, ում պիտի հրապուրեր արձանագրության վերծանումը: Հետագա տարիներին շատերը կրկնեցին նրա փորձը: Ի դեպ, դրանց թվում էր նաև գերմանացի Վոլդեմար Բելքը, ով երեք ժամ շարունակ մինչև գոտկատեղ ջրի մեջ կանգնած փորձել էր կրկնօրինակել արձանագրությունը, բայց կարողացել էր 19 տողից միայն երեքը ընթերցել: Եվ ահա 1926 թվականին Աշխարհաբեկ Քալանթարը որոշեց «նվաճել» հազարամյա գաղտնիքը` գործադրելով իր նոր մոտեցումը: Թե ինչպես նա վարվեց` դրա մասին է պատմում բացառիկ մի լուսանկար, ինչպես նաև ականատեսների վկայությունները: Համաձայն դրանց, պրոֆեսոր Քալանթարը սկզբում ցանկանում էր պատճենել Ռուսա Ա արքայի ժայռակերտ արձանագրությունը` նավակի վրա կանգնած: Բայց մի քանի փորձերը լիովին ձախողվեցին, որովհետև ջրերի ճոճքը խանգարում էր, իսկ քամին մոմաթուղթը պոկում ու տանում էր:d5b0d5b6d5a1d5a3d5a5d5bf-d5a1-d684d5a1d5acd5a1d5b6d5a9d5a1d680
Եվ այդ ժամանակ հնագետները դիմեցին հնարամիտ մի միջոցի: Նրանք պարանով ժայռից կախ տվեցին վիմագրագետ և պատմաբան Սեդրակ Բարխուդարյանին ու վերջինս կարողացավ այդ էքստրեմալ դիրքում էստամպաժ եղանակով կրկնօրինակել արձանագրությունը: Պահպանված լուսանկարում կարելի է տեսնել ժայռի գլխին կանգնած, սպիտակ գլխարկով Աշխարհբեկ Քալանթարին, ով լարված, բայց համբերատար կեցվածքով հետևում է գործողությանը: Նա արդեն վստահ է, որ իրենց ձեռնարկը հաջողությամբ է պսակվելու: Ու նաև գիտի, որ երբեք չի մոռանալու այդ բախտորոշ ժամերը:
Տասնամյակներ են անցել այն օրերից: Հիմա լիճը նահանջել է, ջրերն այլևս չեն լիզում հանրահայտ ժայռը: Փոխարենը այդ վայրում կանգնեցվել է գեղեցիկ մի հուշասյուն, որ պատմում է Ռուսա արքայի, արձանագրության և այն մարդկանց մասին, ովքեր գիտեն հազարամյակների լեզուն:
Հաջորդ զարմանալի պատմությունը, որ պիտի վիճակվեր Աշխարհբեկ Քալանթարին, տեղի ունեցավ երկու տարի հետո` 1928 թվականին: Դա ձմեռնամուտին էր, երբ հնագետը մի նամակ ստացավ Ղուրդուղուլիից (այժմ Արմավիր): Նրան գրում էր տեղի չինովնիկներից մեկը` Գնունի Եփրեմյանը: Եփրեմյանը հայտնում էր, որ Ջանֆիդա գյուղում մի տարօրինակ քար է գտնվել` զարմանալի նշաններով և ըստ ամենայնի այդ գտածոն իրենից պատմական արժեք է ներկայացնում: Նման պնդումն առաջին հայացքից անսովոր էր: Բանն այն է, որ Ջանֆիդան նախկինում բնակեցված էր եղել քոչվոր, մահմեդական ցեղերով, իսկ հետագայում` 1915-1918 թթ. Արևմտյան Հայաստանից այստեղ էին գաղթել մեծ թվով հայեր` հաստատվելով կիսադատարկ գյուղում: Տեղում որևէ նշանակալի հուշարձան կամ հին բնակատեղի չկար և ուրեմն որևէ հնածոյի գոյությունը չէր կարող առաջին իսկ պահից կասկած չհարուցել:12074564_917164481652218_855239878450301456_n
Ամեն դեպքում Քալանթարը շտապ կարգով Ջանֆիդա գործուղվեց: Այն, ինչ նա տեսավ տեղում, վեր էր իր բոլոր սպասելիքներից: Դա մի հնագույն սեպագիր արձանագրություն էր` բաղկացած 10 տողից: Հնագետը նաև արագ կռահեց, որ արժեքավոր քարի ներկայությունը Ջանֆիդայում զուտ պատահականության արդյունք է. այն, ըստ երևույթին, տարիներ առաջ բերվել էր մեկ այլ վայրից (ամենայն հավանականությամբ՝ Արմավիր հնավայրից) և օգտագործվել իբրև շինանյութ: Քարի ընդանուր ձևը հաշվի առնելով` գյուղացիները դա դարձրել էին տան աստիճան: Իսկ երբ նախկին թուրք բնակիչների փոխարեն գյուղ էին եկել հայերը, նոր տանտերը՝ Նազար Հարությունյանը, որոշել էր շինությունը ձևափոխել: Եվ հենց այդ ժամանակ էլ շարվածքից դուրս էր բերել քարը և նկատել դրա վրայի գրությունը:
Դեկտեմբերի 7-ին Լուսավորության ժողկոմ Ասքանազ Մռավյանին հասցեագրված պաշտոնական զեկուցագրում Քալանթարը գրում էր. «Գտնված է մի սեպագիր արձանագրություն, որը հանդիսանում է գիտական նորություն: Արձանագրությունը բաղկացած է տասը տողից, որի մեջ կարդացվում է Սարդուրի անունը` գրված մի քարի վրա (բազալտի), որն ամբողջական ձևով մշակված է… Նորագյուտ արձանագիր քարը կոմիտեի կողմից անմիջապես փոխադրվեց Էջմիածնի պետական թանգարանը, ուր կենտրոնացված են Արմավիրի շրջանում գտնված բոլոր սեպագիր արձանագրությունները»:
Բայց մինչ այս ամենը տեղի կունենար, Քալանթարը իրականացնում է ևս մի բան, ինչը նա պակաս կարևոր չէր համարում, քան սեպագիր գտնելը: Հանձնարարում է ջանֆիդացի տանտիրոջն ու քարը գտնողին լուսանկարել Արգիշտիի որդի Սարդուր 2-րդի սեպագիր արձանագրության հետ: Այդ լուսանկարը պահպանվել է մինչ օրս` իբրև վավերագիր ու ապացույց այն բանի, թե ինչպես դարերի խորքից վերադարձվեց արքայական գիրը և դա արվեց հասարակ հայ շինականների ձեռքով:img_0294_0

ՀՈՎԻԿ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

Հաշվում են…

31 Jan

Ինչ ասես, որ չեն հաշվարկի գիտնականները: Օրինակ, նստել ու հաշվել են, որ մարդը մեկ օրում կատարում է մոտ 20 հազար քայլ, մեկ տարվա ընթացքում` մինչև 7 միլիոն, իսկ ամբողջ կյանքի ընթացքում` գրեթե կես միլիարդ քայլ: Բայց գիտնականները չեն հաշվի, թե այդ քայլերից քանիսն էին սխալ և քանիսը` ճիշտ, քանիսն էին, որ նահանջող էին և քանիսը, որ մեզ առաջ տարան: Ու չեն կարող իմանալ, թե դեպի ուր քայլեցինք մենք…

Հ. Չարխչյանshutterstock_159047975

Հայտնի դեմքեր

31 Jan

Այս լուսանկարի ամսաթիվը հայտնի չէ: Սկզբնաղբյուրում ասվում է, թե արված է 1931-ին, սակայն այդ թվականին Ավետիք Իսահակյանը Հայաստանում չէր: Ամեն դեպքում, պատկերում կարելի է տեսնել շատ նշանավոր մարդկանց` Իսահակյանին, Մարտիրոս Սարյանին, նշվում են Թորոս Թորամանյանի, ինչպես նաև Հովհաննես Թումանյանի տիկնոջ` Օլգայի անունները:%d5%a3%d5%ab%d5%bf%d5%b8%d6%82%d5%a9%d5%b5%d5%b8%d6%82%d5%b6-%d5%a9%d5%a5%d6%80%d5%a9-1996-%d6%83%d5%a5%d5%bf%d6%80%d5%be%d5%a1%d6%80

ՀՈՎՀԱՆՆԵՍ ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆ

29 Jan

ՀԱՅ ԶԻՆՎՈՐԻՆ
Թառլանի պես թառել ես
Էդ սև մռայլ քարափին,
Աչքդ հեռուն հառել ես,
Որ մոտ չգա հարամին:

Սարերը բուք ու բորան,
Կուրծքդ մի սար անառիկ,
Հայրենիքիդ պահապան
Կանգնած ես լուռ, հայ մարտիկ:

Ուշ չես դնում թշնամու
Գնդակների տարափին,
Պարտքիդ ձայնին դու հլու
Մնում ես էդ քարափին:

Աստված թևիդ հովանի,
Սարի թառլան անվեհեր,
Քեզ հետ, կտրիճ, թող լինի
Մեր օրհնությունն ու մեր սեր:

1919img_4632-420x280

ՄՈՒՇԵՂ ԳԱԼՇՈՅԱՆ

29 Jan

Մի տղա, միայնակ ու ասպետ մի զինվոր՝ արյունարբու ու նենգ մի բանակի դեմ։ Յոթ զինվոր՝ յոթ բանակի դեմ։ Ամենաշատը քառասուն զինվոր՝ քառասուն հազարանոց արյունարբու ու նենգ բանակի դեմ։ («Քառսուն» թիվը հեքիաթային է, իսկ պատմությունը՝ իրական)։ Միայնակ զինվորը գիտեր, որ մի բանակի հաղթել չի կարող։ Քառասունը գիտեին, որ հաղթանակը քառսուն գազ խորը՝ քառսուն ջրաղացքարի տակ է, սակայն որոնում էին իրենց լեռների Բրաբիոն ծաղիկը: Կհաղթես, թե կպարտվես՝ չարի դեմ չարանալը առաքելություն է, կգտնես, թե ոչ՝ հայրենիքի երջանկության ծաղիկը որոնելը հայրենիքի որդու պարտքն է։277d806dc668a21b411e5d5bbb5710d3

ԲԱՆԱԿԻ ԾՆՆԴԻՑ ՄԵԿ ՇԱԲԱԹ ԱՌԱՋ

29 Jan

25 տարի առաջ, 1992 թ. հունվարի 21-ին մի արտառոց դեպք կատարվեց Հայաստանում: Պաշտպանության նախարար Վազգեն Սարգսյանի հրամանով զինվորները ձերբակալեցին 7-րդ բանակի հրամանատար, գեներալ-մայոր Եվգենի Իվանովիչ Մեսչերյակովին ու նետեցին նկուղը: Նա այնտեղ մնաց 24 ժամ: Դուրս գալուց անմիջապես հետո գեներալը զանգահարեց Մոսկվա, բողոքեց, իսկ հետո սպառնաց, որ Վազգեն Սարգսյանին դատի է տալու:
Ռուս գեներալ ձերբակալելու համար մեծ համարձակություն էր պետք, իսկ հետևանքների մասին կարելի էր միայն կռահել: Բայց Վազգենն այդ քայլին դիմելու համար ծանրակշիռ հիմքեր ուներ: Նա տեղեկություն էր ստացել, որ Մեսչերյակովը պատրաստվում է Հասաստանից դուրս բերել բոլոր ուղղաթիռները: Գեներալը պատճառաբանել էր, թե իբր ուզում է դրանք տանել Ցխինվալի, որտեղ գտնվում էր տարածաշրջանի ուղղաթիռային վերանորոգման կայանը: Պատրվակը ուղղաթիռների խնամքն ու ստուգումն էր, մինչդեռ Հայաստանում գերազանց հասկանում էին, որ ռուսների նպատակը զինտեխնիկան մեր երկրից հեռացնելն էր: Ահա հենց այս հետին մտադրության համար էլ Վազգենը որոշեց ինքնադատաստան տեսնել:
Հավելենք միայն, որ ուղղաթիռները մնացին Հայաստանում, իսկ Մեսչերյակովն այդպես էլ Սարգսյանին դատի չտվեց:

Հովիկ Չարխչյանpizap-com14856003442681

ԱԼԵՔՍԱՆԴՐ ՇԻՐՎԱՆԶԱԴԵ

28 Jan

ՀՐԵՇԸ

Նա ծնվեց աննկատելի: Ոչ ոք չիմացավ նրա ծննդյան տեղն ու ժամը, որովհետև, ոչ ոք չէր կարծում, թե կարող է ծնվել մի այդպիսի հրեշ: Բայց նա ծնվեց: Հենց առաջին օրից նա սնվում էր արյունով, որովհետև և՛ արյունից էր ծնվել և՛ արյունահեղությունն էր նրա ծնողը: Ամիսը չլրացած դուրս եկան սրաատամները: Նախ մանր Էին նրանք, աննկատելի, բայց հետո արագ մեծացան:
Մեծացան և կարճ ժամանակում դարձան ժանիքներ, սրածայր,- հաստարմատ, ծուռ՝ նման երկաթյա ունելիքների:
Այլևս արյունը նրան չէր կշտացնում:
Ժանիքները պահանջում էին, կարծր ուտելիքներ, ստամոքսը կարոտում էր համադամ կերակուրների՝ բաղկացած մարդկային մսից, ոսկորից և ուղեղից: Եվ նա քանիմեծացավ, այնքան ավելի ու ավելի դարձավ ագահ, խստապահանջ և հանդուգն: Մանավանդ հանդուգն ու անամոթ:
Այժմ նա պտտում է փողոցներում, և դուք ամեն օր տեսնում եք նրան, ամեն ժամ, ամեն րոպե, որովհետև նա ձեզ հետևում է ամենուրեք: Նրա աչքերն արյունալի են, բերանը միշտ բաց՝ ինչպես անհատակ ու մթին անդունդ, ատամները փայլուն: Նա անցնում է դռնեդուռ, մտնում է տները և ճանկում ու կլանում է ամեն ինչ, որհնարավոր է, ամեն ինչ, որ անհնարին է: Ծերունիների վերջին օրերը, երիտասարդների վերջին ուժերը, մանուկների վերջին կտոր հացը, ծծկերների վերջին կաթիլըկաթի, կանանց ու աղջիկների ամոթխածությունը, հայրերի ինքնասիրությունը, այրերի պատիվը, մայրերի հանգստությունը: Նա ոչինչ չի խնայում և ոչնչով չիկշտանում: Երեկ նա մի հուսահատ սպայի ճանկեց և ձգեց գետի մեջ ու խեղդեց: Այսօր նա սպանեց մոր գրկում, փողոցի մեջտեղում, խուռն բազմության առջև նրամիակ զավակին: Վաղը նա խեղդելու է մորը:
Զարհուրելին այն է, որ ամենքը սարսափած դիտում են հրեշի այդ գազանությունները, և ոչ ոք չի ուզում նրա հետ կռվել, վասնզի ահն ու սարսափը կաշկանդել էամենքին: Եվ նա շարունակում է իր ավերումներն աներկյուղ ու անպատիժ: Մարդիկ միայն մի բան գիտեն անել- անիծել: Եվ անիծում են հրեշին բոլոր տներում, բոլոր փողոցներում, մեծն ու փոքրը, աղքատն ու հարուստը:
Անունն է այդ հրեշի- թանկություն:
Աևդյոք մինչև ե՞րբ պիտի նա իշխե անպատիժ: Արդյոք կգա՞ մի օր, որ ուժասպառ ու թմրած ամբոխը ոտքի ելնե միահամուռ ուժերով և ջարդուփշուր անե լրբացած հրեշի գլուխը:768px-%d5%b7%d5%ab%d6%80%d5%be%d5%a1%d5%b6%d5%a6%d5%a1%d5%a4%d5%a5

ՄԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԻ ՏԱԿ

27 Jan

Բանաստեղծուհի Սիլվա Կապուտիկյանի կյանքի մի տևական ժամանակահատված կապված է մայրաքաղաքի Ամիրյան փողոցի հետ: Այստեղ էր նրա հայրական տունը: Բայց 1992 թվականին, համաձայն շինարարական նախագծերի, այդ տունը քանդեցին: Կապուտիկյանը լուսանկարվեց կիսավեր շինության մոտ, իսկ հետո գրեց այս բանաստեղծությունը:

ՄԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ ԼՈՒՍԱՆԿԱՐԻ ՏԱԿ

Իմ մանկության տնակ Ամիրյանի վրա,
Հիմա քարուքանդված, խեղճ ու անօգ.
Քեզ չփրկեց ոչինչ, քեզ չփրկեց ոչ ոք,
Ոչ էլ երգս` հարկիդ ներքո գրված:
Հիմա կանգնած եմ ես` ավերակիդ կքած,
Հոգուս մեջ էլ` փլված պատ ու տանիք,
Ավեր տուն չես միայն, այլ ավերված մի կյանք,
Ավերակված հողիս խորհրդանիշ:
Տունս` ոչինչ, հողս ոտքի կանգնի միայն,
Տանս մոխրի վրա լույս եղիցի,
Ինչպես ատրուշանի աճյունների վրա
Կանգնեց մի օր հայոց եկեղեցին:
28 հունիսի, 1992 թ.1992

ԱԼԵՆ ՄՈՒՐ

25 Jan

Ես կմեռնեմ այստեղ: Կանհետանան բոլոր մասնիկները, որոնցից ես կազմված եմ: Բոլոր-բոլորը: Բացի մեկից: Այն փոքր է ու փխրուն: Բայց այն միակն է, ինչի համար արժե ապրել: Չի կարելի այն կորցնել, չի կարելի հրաժարվել նրանից, չի կարելի թույլ տալ, որ դա խլեն մեզնից:
Ես հույս ունեմ, որ դու կկարողանաս դուրս գալ այստեղից, ինչպես հուսով եմ, որ աշխարհն ի վերջո կփոխվի դեպի լավը: Բայց ամենաշատը ես հույս եմ փայփայում, որ այս խոսքերն ընթերցելիս դու կհասկանաս (թեև չգիտեմ` ով ես դու, թեև երբևէ քեզ չեմ տեսնելու, չեմ ծիծաղելու քեզ հետ, արտասվելու քեզ հետ, համբուրելու քեզ), որ ես քեզ սիրում եմ: Իմ ամբողջ սրտով ես սիրում եմ քեզ:
«V- նշանակում է վենդետտա» գրքիցv-for-vendetta-wallpaper-10-714524

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Map

%d bloggers like this: