Archive | 10:19 pm

Ղարաբաղ. ժանրի ճգնաժամ

17 Jan

Քչերն էին հավատում, որ շուրջ 8 ամսվա դիվանագիտական համառ լռությունից և հրապարակային անհաշիվ մեղադրանքներից հետո Հայաստանն ու Ադրբեջանը այսքան հեշտությամբ իրենց համաձայնությունը կտային վերստին բանակցությունների սեղանի շուրջ նստելու համար: Բայց փաստը մնում է փաստ, ու թեև առայժմ պաշտոնապես չի հայտարարվել Ռուսաստանի միջնորդությամբ հերթական եռակողմ հանդիպման օրն ու վայրը, սակայն հավաստի տեղեկություններ կան այն մասին, որ նախագահները կհանդիպեն Սոչիում այս ամսվա ընթացքում:
Թերահավատության մյուս պատճառն այն էր, որ ներկա իրավիճակում այդ կարգի շփումները հազիվ թե կարողանան որևէ էական արդյունքի հասցնել: Ձևավորված փակուղային կացությունը, թարմ մոտեցումների բացակայությունը, հակամարտող կողմերի անզիջում պահվածքը դեռևս տեղաշարժի ոչ մի հույս չեն ներշնչում: Իսկ եթե ասվածին գումարենք նաև այն, որ ինչպես Հայաստանում, այնպես էլ հիմնական միջնորդ երկրներում՝ ԱՄՆ-ում, Ռուսաստանում և Ֆրանսիայում առաջիկայում սպասվում են ընտրություններ, ապա հասկանալի կդառնա, թե այս պահին կողմերը որքան են հեռու կտրուկ քայլեր կատարելու մտադրություններից: Մնում է ենթադրել, որ երկարատև դադարից հետո կայանալիք բանակցությունները կարող են հետապնդել մեկ հիմնական նպատակ՝ թույլ չտալ իրավիճակի սրացում և կարևոր քաղաքական իրադարձություններից առաջ ապահովել բարենպաստ մթնոլորտ:
Սակայն սխալ կլինի ասել, թե նպաստավոր մթնոլորտը անհրաժեշտ է բացառապես ընտրությունների համար: Կազանի հանդիպման ձախողումից ի վեր ձևավորված անորոշությունը սպառնում է ոչ միայն ողջ գործընթացը մղելու դեպի անցանկալի լճացում, այլև կորցնելու այն նվազագույնը, որը հաջողվել էր ձեռք բերել այդ ընթացքում: Այլևս գաղտնիք չէ, որ վերջին շրջանում ղարաբաղյան թեման շատ դեպքերում դառնում է ոչ միայն երկրորդական, այլև ընդհանրապես դուրս է մղվում քաղաքական օրակարգից: Եվ երբ նույնիսկ Իմոն Գիլմորը Վինեննայում ԵԱՀԿ Մշտական խորհրդի առջև ունեցած ելությում ներկայացնում էր կազմակերպությունում իր երկրի նախագահության սահմանած առաջնահերթությունները՝ դրանց թվում հիշատակելով Ղարաբաղի հարցը, վերստին հասկանալի է դառնում, որ հրապարակային ելույթների տողատակերում արդեն ձևավորված ու կարծրացած այն մտայնությունն է, որ գոնե այս պահին ու մոտակա ժամանակներս արևմտյան պետություններին և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահող երկներին ձեռնտու է ղարաբաղյան հակամարտությունը պահել սառեցված վիճակում: Տվյալ կացության հիմնական արդարացումն այն է, որ սառեցումը դեռևս վախճանը չէ, իսկ ինչ վերաբերում է իմիտացիոն նկարագիր ունեցող հանդիպումների, քննարկումների, վերլուծությունների ու հայտարարությունների կիրառմանը, ապա սրանք կոչված են ապահովել հոգեբանական այն դաշտը, որի առկայությունը հակամարտող թևերին հեռու կպահի ծայրահեղ գործողություններից:
Հատկանշական է այն փաստը, որ բոլոր պարագաներում քաղաքական վերլուծաբանները առանձնակի նշանակություն են տալիս Ռուսաստանի մասնակցությանն ու շահագրգռությանն այս հարցում: Դրա հետ մեկտեղ նրանք հարկ են համարում հիշեցնել, որ կարիք չկա գերագնահատել պաշտոնական Մոսկվայի հնարավորությունները հատկապես այն պայմաններում, երբ ռուսներին անհրաժեշտ է լավ հարաբերություններ պահպանել ինչպես Հայաստանի, այնպես էլ Ադրբեջանի հետ: Այս իմաստով կարելի է պատկերացնել, թե ինչպիսի «անհարմարություն» պիտի պատճառեին նրանց կողմերի մշտական պարտադրանքները՝ վերջնական ընտրություն կատարելու իմաստով: Եվ այն պայմաններում, երբ հանրությունը պատերազմող երկրներից է ակնկալում փոխզիջումային քայլեր ու առավելագույն կամքի դրսևորում, մենք ականատեսն ենք մի իրողության, որտեղ միջնորդներն են տարված փոխզիջումային ելքերի որոնումներով:
Ոչ պակաս կարևոր է մի առանձնահատկություն ևս, ինչի մասին դիպուկ մեկնաբանություն է ներկայացրել Վաշինգտոնի Ռազմավարական և միջազգային հետազոտությունների կենտրոնի վերլուծաբան Սերգեյ Մարկեդոնովը: «Ի տարբերություն Վրաստանի` ղարաբաղյան հիմնահարցը Ռուսաստանն ու Միացյալ Նահանգները չեն ընկալում որպես աշխարհքաղաքական մրցակցության դաշտ: Սա է պատճառը, որ Ռուսաստանը չի ցանկանում ձեռքից բաց թողնել խաղաղ կարգավորման վերահսկողությունը` փորձելով վերջ տալ ռուսական դիվանագիտության կարողությունները կասկածի տակ դնող այս լճացման փուլին»,- ասում է քաղաքագետը՝ հիշեցնելով այն մասին, թե ինչպես մի քանի ամիս առաջ, երբ Դմիտրի Մեդվեդևն ու Վլադիմիր Պուտինը հայտարարեցին իրենց առաջիկա փոխատեղման մասին, թե Երևանում և թե Բաքվում դա ընկալեցին որպես եռակողմ ֆորմատի յուրատեսակ մայրամուտ, մինչդեռ այժմ՝ Սոչիում կայանալիք հանդիպման հեռանկարը գալիս է փաստելու, որ մայրամուտի մասին խոսելու համար դեռևս վաղ է: Ու եթե նույնիսկ նախագահները որևէ նշանակալի առաջընթաց չարձանագրեն (ինչը միանգամայն հնարավոր է), ապա հանդիպում նախաձեռնելու փաստն ինքնին վկայությունն է այն բանի, որ Մոսկվան չի կորցրել ղարաբաղյան կարգավորման հանդեպ իր հետաքրքրությունը և շարունակում է պահպանել հիմնական դերակատարը լինելու առավելությունը:

Հովիկ ՉԱՐԽՉՅԱՆ

ՎԻՃԱԿԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ

Map

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.

Join 4,880 other followers

%d bloggers like this: